Pamięć uniwersytetu i jej praktykowanie – na przykładzie wspomnień o Wandzie i Bogumile Zwolskich

Jolanta Kolbuszewska; Maria Finogenow

doi:10.18778/1644-857X.25.01.09

Autor

Jolanta Kolbuszewska Uniwersytet Łódzki https://orcid.org/0000-0002-8837-7376
Maria Finogenow Uniwersytet Łódzki https://orcid.org/0000-0002-0358-4465

DOI:

https://doi.org/10.18778/1644-857X.25.01.09

Słowa kluczowe:

pamięć zbiorowa, pamięć uniwersytetu, Uniwersytet Łódzki, Bogumił Zwolski, Wanda Zwolska

Abstrakt

Artykuł jest owocem współpracy reprezentantek dwóch dyscyplin: historii i psychologii. Pretekstem do jego powstania była przypadająca w maju 2025 r. okrągła, osiemdziesiąta rocznica powstania Uniwersytetu Łódzkiego. Z tej okazji odbyło się wiele uroczystości, autorki zaś postanowiły zebrać wspomnienia o małżeństwie historyków związanych z UŁ niemal od chwili jego powstania. Wanda i Bogumił Zwolscy zwrócili naszą uwagę z kilku powodów. Po pierwsze przybyli do Łodzi w 1945 r. z Wilna, gdzie ukończyli studia, a ich mistrzem był Stanisław Kościałkowski. W PRL-u nie należeli do żadnej partii politycznej, mimo to pełnili (Bogumił) ważne funkcje na wydziale, kierowali jednostkami badawczymi i działali na rzecz jakości kształcenia. W ich losach odzwierciedlały się doświadczenia uczonych przybyłych z Kresów, którzy nie mogli w nowej rzeczywistości kontynuować przedwojennych badań. Mimo to pozostali wierni wyznawanym wartościom reprezentując „stary”, przedwojenny świat, który odchodził w przeszłość. Celem artykułu jest nie tylko wydobycie bohaterów z niepamięci i oddanie im sprawiedliwości. Pod pretekstem wywiadów autorki podjęły refleksję nad uniwersalnymi przejawami pamięci uniwersytetu. Wpisały wspomnienia w nowe schematy interpretacyjne, takie jak pamięć zbiorowa, w szczególności jej przejawy na gruncie akademii.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogramy autorów

Jolanta Kolbuszewska - Uniwersytet Łódzki

Jolanta Kolbuszewska – absolwentka Uniwersytetu Łódzkiego (studia magisterskie na kierunku filozofia i historia), kierowniczka Katedry Historii Historiografii i Nauk Pomocniczych Historii UŁ. Autorka książek: Mutacja modernistyczna w polskiej historiografii (przełom XIX i XX wieku) (Łódź 2005); Tadeusz Korzon (1839–1918). Między codziennością, nauką a służbą narodowi (Łódź 2011); Kobiety w drodze na naukowy Olimp… Akademicki awans polskich historyczek (od schyłku XIX wieku po rok 1989) (Łódź 2020); Kobiety na naukowym Olimpie? Łódzkie adeptki Klio w latach 1945–1989 (Łódź 2021).
Zainteresowania naukowe: polska historiografia i myśl historyczna XIX i pierwszej połowy XX w. Podejmuje również zagadnienia z zakresu biografistyki, źródłoznawstwa oraz historii codzienności. Śledzi kariery naukowe polskich historyczek.
Maria Finogenow - Uniwersytet Łódzki

Maria Finogenow – w 1999 r. ukończyła psychologię na Uniwersytecie Łódzkim. W 2008 r. otrzymała tytuł doktora nauk humanistycznych w zakresie psychologii na Uniwersytecie Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, na podstawie rozprawy doktorskiej pt. Psychologiczne wyznaczniki zadowolenia z życia osób w wieku emerytalnym. Pracuje jako adiunkt w Instytucie Psychologii Uniwersytetu Łódzkiego, w Zakładzie Psychologii Społecznej. Jest także certyfikowanym psychoterapeutą poznawczo-behawioralnym (Certyfikat PTTPB nr 599).
Zainteresowania naukowe: specjalizuje się w badaniach nad mechanizmami funkcjonowania człowieka w kontekście społecznym i emocjonalnym. Jej wcześniejsze prace koncentrowały się na czynnikach wpływających na poczucie dobrostanu osób starszych. Późniejsze badania służyły analizie konsekwencji pracy emocjonalnej (w tym pracy emocjonalnej wykonywanej w roli nauczyciela) oraz poszukiwaniu moderatorów tej relacji. Obecnie zainteresowania naukowe koncentrują się głównie wokół wczesnych nieadaptacyjnych schematów (rozumianych zgodnie z ujęciem Younga i współpracowników) oraz ich wpływie na funkcjonowanie człowieka.

Bibliografia

Archiwum Uniwersytetu Łódzkiego. Akta osobowe B. Zwolskiego, sygn. 10775

Archiwum Uniwersytetu Łódzkiego. Akta osobowe W. Zwolskiej, sygn. 10751

Korespondencja mailowa (rozmowy) z: Andrzejem Brzezińskim, Korespondencja mailowa z 8 II 2025 r.

Korespondencja mailowa (rozmowy) z: Wiesławem Cabanem, Korespondencja mailowa z 6 II 2025 r.

Korespondencja mailowa (rozmowy) z: Janem Chańko, Korespondencja mailowa z 1 II 2025 r.

Korespondencja mailowa (rozmowy) z: Małgorzatą Dąbrowską, Korespondencja mailowa z 17 XII 2024 r.

Korespondencja mailowa (rozmowy) z: Januszem Frenklem, Rozmowa w Instytucie Historii, 23 I 2025 r.

Korespondencja mailowa (rozmowy) z: Heleną Janiak, Korespondencja mailowa z 14 I 2025 r.

Korespondencja mailowa (rozmowy) z: Wiesławem Pusiem, Rozmowa w Instytucie Historii, 23 I 2025 r.

Korespondencja mailowa (rozmowy) z: Alicją Szymczakową, Korespondencja mailowa z 12 II 2025 r.

Bąkowicz S., Mój uniwersytet, Łódź 2008.

Dąbrowska M., Dziekan, „Kronika. Pismo UŁ” 1999, nr 2, s. 6–8.

Dąbrowska M., Fiszka Zwolskiego. Bogumił Zwolski na Uniwersytecie Łódzkim (1945–1979), „Przegląd Nauk Historycznych” 2015, R. XIV, nr 2, s. 255–267. https://doi.org/10.18778/1644-857X.14.02.10

Dąbrowska M., Posłowie. Bogumił Zwolski i jego sentyment do mistrza, [w:] Stanisław Kościałkowski pamięci przywrócony, red. M. Dąbrowska, Łódź 2016, s. 311–316.

Śreniowska K., Moje życie. Pamiętnik, oprac. J. Kolbuszewska, R. Stobiecki, Łódź 2018. https://doi.org/10.18778/8088-946-0

Trzcińska E., Wanda Zwolska 14 I 1913 – 9 XII 1979, „Rocznik Łódzki” 1981, t. XXX, s. 388–391.

Trzcińska E., Z żałobnej karty. Wanda Zwolska – dydaktyk historii, „Wiadomości Historyczne” 1980, nr 2, s. 123–126.

Wróblewski R., Bogumił Zwolski 15 IV 1910 – 15 VI 1979, „Rocznik Łódzki” 1981, t. XXX, s. 385–387.

Assmann A., Między historią a pamięcią. Antologia, Warszawa 2013. https://doi.org/10.31338/uw.9788323514497

Assmann J., Pamięć kulturowa: pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych, Warszawa 2008.

Banasiak S., Osiągnięcia naukowe i dydaktyczne Instytutu Historii UŁ w latach 1948–1988, Łódź 1988.

Baranowski B., Baranowski K., Trudne lata Uniwersytetu Łódzkiego (1949–1956), Łódź 1990.

Falkowski A., Maruszewski T., Nęcka E., Procesy poznawcze, [w:] Psychologia. Podręcznik akademicki, t. I, red. J. Strelau, D. Doliński, Gdańsk 2008, s. 339–512.

Górniewicz J., „Memoria Universitas” – pamięć uniwersytetu. Szkice humanistyczne, Toruń 2016.

Hirst W., Echterhoff G., Creating Shared Memories in Conversation: Toward a Psychology of Collective Memory, „Social Research” 2008, vol. LXXV, no. 1, s. 183–216. https://doi.org/10.1353/sor.2008.0061

Hirst W., Yamashiro J. K., Coman A., Collective Memory from a Psychological Perspective, „Trends in Cognitive Sciences” 2018, vol. XXII, no. 5, s. 438–451. https://doi.org/10.1016/j.tics.2018.02.010

K. S. (Krystyna Śreniowska), Zwolska Wanda, [w:] Słownik historyków polskich, red. M. Prosińska-Jackl, Warszawa 1994.

Kita J., Stobiecki R., Zwolska Wanda, [w:] J. Kita, R. Stobiecki, Słownik biograficzny historyków łódzkich, Łódź 2000.

Kolbuszewska J., Kobiety na naukowym Olimpie? Łódzkie adeptki Klio w latach 1945–1989, Łódź 2021. https://doi.org/10.18778/8220-673-9

Kolbuszewska J., Małżeństwa w nauce. Różnice w przebiegu naukowych karier – przykład Wandy i Bogumiła Zwolskich [w druku].

Kozłowski M., Wychowawca i nauczyciel. O uczniach Stanisława Kościałkowskiego, [w:] Stanisław Kościałkowski pamięci przywrócony, red. M. Dąbrowska, Łódź 2016, s. 130–177.

Maruszewski T., Gdzie podziewa się nasza pamięć. Od pamięci autobiograficznej do pamięci zbiorowej, Sopot 2023.

Maruszewski T., Pamięć autobiograficzna, Gdańsk 2005.

Opacki Z., Wydział Humanistyczny Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie 1919–1939. Struktura, kadra, osiągnięcia naukowo-dydaktyczne, Gdańsk 2021.

Opowiedzieć Uniwersytet. Łódź akademicka w biografiach wpisanych w losy Uniwersytetu Łódzkiego, red. K. Kaźmierska, K. Waniek, A. Zysiak, Łódź 2016.

Rajewska-Rager A., Rybakowski J., Współczesne modele pamięci w aspekcie neurobiologicznym i klinicznym, „Postępy Psychiatrii i Neurologii” 2006, t. XV, z. 2, s. 33–34.

Sadowski M., Pamięć w aspekcie psychologicznym, kulturowym i literackim, „Acta Erasmiana” 2014, nr 7, s. 297–316.

Stobiecki R., Józef Piłsudski i jego miejsce w narodowym imaginarium Polaków, [w:] R. Stobiecki, „Historio, historio, cóżeś ty za pani”. Eseje historiograficzne, Łódź 2021, s. 117–150. https://doi.org/10.18778/8220-568-8

Szacka B., Czas przeszły – pamięć – mit, Warszawa 2006.

Szpociński A., Miejsca pamięci („lieux de memoire”), „Teksty Drugie” 2008, nr 4, s. 12–15.

Walczak A., Wiśniewska B., Pamięć autobiograficzna, „Psychiatria. Psychologia Kliniczna” 2011, t. XI, nr 1, s. 51–54.

Wójcik-Łagan H., Od Żanny Kormanowej do…? O nauce historycznej i nauczaniu historii przed przełomem październikowym w 1956 roku i po nim, Kielce 2020.

Wójcik-Łagan H., Zwolska Wanda, [w:] Współczesna dydaktyka historii. Zarys encyklopedyczny, red. J. Maternicki, Warszawa 2004, s. 448.

Zawadzka D., Uniwersytet jako miejsce pamięci. Wokół Lelewela i ego-historii, [w:] Romantyzm uniwersytecki. Kulturotwórcza rola ośrodków akademickich w pierwszej połowie XIX wieku, red. E. Dąbrowicz, M. Lula, Białystok 2018, s. 29–43.

Zwolska W., Poradnik dla nauczyciela historii, Warszawa 1962.

Zwolska W., Powtarzanie, ocena i kontrola na lekcjach historii, Warszawa 1963.