Spory o romantyzm i realizm historyczny na łamach prasy polskich katolików świeckich w latach 1945–1953
DOI:
https://doi.org/10.18778/1644-857X.19.02.08Słowa kluczowe:
katolicy świeccy, myśl polityczna, Polska Ludowa, publicystyka, realizm polityczny, romantyzmAbstrakt
Polscy katolicy świeccy w swej prasie w pierwszych latach powojennych częstokroć zajmowali się oceną polskich zrywów narodowych i wnioskami, jakie z nich można było wyciągnąć dla teraźniejszości i przyszłości. Narracje te nie były jednak tylko deprecjonujące antyrosyjskie powstania, ale starały się zrozumieć motywacje ich uczestników. Podnoszono często konieczność uwzględnienia przez politycznych realistów „realizmu względem uczuć narodu”, ale i kształtowania postaw w kierunku racjonalnej oceny zjawisk politycznych. Zdarzały się teksty pozostające w nurcie skrajnie romantycznym, ale i skrajnie realistycznym oraz pacyfistycznym. Prezentowane dyskusje i polemiki wynikały zarówno z rozczarowania wynikami wojny, jak i niepowodzenia własnych koncepcji. Duży wpływ na ich formułowanie miała też świadomość strat, jakie naród polski poniósł w ostatnim czasie na skutek realizowania powstańczej polityki oraz przekonania o tym, że kolejny zryw może przynieść katastrofalne już dla zbiorowości skutki. Najbardziej charakterystyczna dla prowadzonego między realistami a romantykami sporu o samą definicję tych pojęć, dyskusja „o Monte Cassino” na łamach „Tygodnika Powszechnego”, dowiodła pewnego ideowego zagubienia publicystów, rozpaczliwie niejako chcących odnaleźć się w nowej rzeczywistości.
Pobrania
Bibliografia
Archiwum Katolickiego Stowarzyszenia Civitas Christiana w Warszawie, Akta Aleksandra Bocheńskiego
Archiwum Katolickiego Stowarzyszenia Civitas Christiana w Warszawie, Jak doszło do powstania „Dziś i Jutro”. Dyskusja na łamach „Życia i Myśli” nr II 2 1975 z udziałem: Aleksander Bocheński, Jan Dobraczyński, Jerzy Hagmajer, Mieczysław Kurzyna, Romuald Szpor” [wersja robocza maszynopisu, tekst nigdy nieopublikowany na łamach prasy Stowarzyszenia „PAX”], sygn. VII A–305.
Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, Zespół Prezydium Rady Ministrów – Kancelaria
Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, K. Pruszyński, ZSRR wobec wojny i sprawy polskiej. Nowe źródła informacyjne w ZSRR , sygn. PRM.K.23.
Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, Studium Polski Podziemnej w Londynie
Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, Zespół Ministerstwo Spraw Wewnętrznych
Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, Imperium Słowiańskie. Mapa wydana przez Konfederację Narodu Organizację Drużyn Imperium Słowiańskiego, Warszawa 1 X 1941, sygn. MSW.023_1.
Przetakiewicz Z., Od ONR-u do PAX-u (wspomnienia), Warszawa 1994.
1 sierpnia „Dziś i Jutro” 1949, R. V, nr 30 (182), s. 1.
A.S., Spór o ideę, „Tygodnik Powszechny” 1947, R. III , nr 7 (100), s. 8.
Bocheński A., „Amocklauf”, „Polityka” 1939, R. X, nr 15 (189), s. 1.
Bocheński A., Dzieje głupoty w Polsce. Pamflety dziejopisarskie, Warszawa 1947.
Bocheński A., List do narodowców, „Bunt Młodych” 1935, R. VI, nr 12–13 (79–80), s. 1.
Bocheński A., O dyskusji nad Monte Cassino, „Tygodnik Powszechny” 1946, R. II , nr 45 (86), s. 1, 4–5.
Bocheński A., Odpowiadam oponentom, „Tygodnik Powszechny” 1947, R. III , nr 7 (100), s. 6–7.
Braun J., Czasy ekstatyczne, „Tygodnik Warszawski” 1948, R. IV, nr 31–32 (140–141), s. 1, 4.
Braun J., Polski ideał państwa chrześcijańskiego. W rocznicę Konstytucji 3 Maja, „Tygodnik Warszawski” 1947, R. III , nr 18, s. 1–2.
Brus W., Wojny, których nie było i których nie planowano, „Tygodnik Powszechny” 1947, R. III , nr 24 (117), s. 4–6.
Cyprian T., Sawicki J., Polityka zagraniczna dwudziestolecia, „Tygodnik Powszechny” 1946, R. II , nr 49 (90), s. 7.
dezet, Rocznica nieprzemyślanego czynu, „Słowo Powszechne” 1949, R. III , nr 22 (656), s. 2.
Dobraczyński J., Hierarchia bohaterstwa, „Słowo Powszechne” 1949, R. III , nr 121 (756), s. 1.
Dobraczyński J., O charakterze narodowym, „Tygodnik Warszawski” 1945, R. I , nr 1, s. 3.
Dobraczyński J., W czwartą rocznicę, „Słowo Powszechne” 1949, R. III , nr 16 (650), s. 1.
Gołubiew A., Myśli o powstaniu warszawskim, „Tygodnik Powszechny” 1946, R. II , nr 31 (72), s. 1–2.
Horodyński D., Dzień Żałoby, „Dziś i Jutro” 1948, R. IV, nr 31 (140), s. 1.
Horodyński D., O tradycję żołnierską A.K., „Dziś i Jutro” 1945, R. I , nr 4, s. 3–4.
Horodyński D., Płodny pył tamtych dni (impresje rocznicowe), „Dziś i Jutro” 1952, R. VII , nr 36 (354), s. 1.
Horodyński D., Po dziewięciu latach, „Dziś i Jutro” 1953, R. IX, nr 31 (401), s. 1.
Horodyński D., W tragiczną rocznicę, „Dziś i Jutro” 1946, R. II , nr 20 (36), s. 2–3.
J.H. [J. Hagmajer], Dr. Jekyll imr. Hyde, „Dziś i Jutro” 1946, R. II , nr 9 (15), s. 5.
J.H. [J. Hagmajer], Halina Piasecka („Halina”), „Dziś i Jutro” 1946, R. II , nr 43 (49), s. 5.
J.H. [J. Hagmajer], Włodzimierz Pietrzak („Balk”), „Dziś i Jutro” 1946, R. II , nr 43 (49), s. 5.
jas. [P. Jasienica], Polityczna waga heroizmu, „Tygodnik Powszechny” 1946, R. II , nr 46 (87), s. 12.
Jasienica P., „Z bronią u nogi”, „Tygodnik Powszechny” 1946, R. II , nr 37 (78), s. 3–4.
Jasienica P., Cień Machiawela, „Tygodnik Powszechny” 1947, R. III , nr 31 (124), s. 4–5.
Jasienica P., Dziesięciolecie, „Tygodnik Powszechny” 1949, R. V, nr 35 (233), s. 5.
Jasienica P., Honor, „Tygodnik Powszechny” 1946, R. II , nr 13 (54), s. 3.
Jasienica P., Mimo wszystko, „Tygodnik Powszechny” 1947, R. III , nr 6 (99), s. 4.
Jasienica P., Nie wolno, „Tygodnik Powszechny” 1946, R. II , nr 50 (91), s. 2.
Jasienica P., Od izolacji do wspólnoty, „Tygodnik Powszechny” 1947, R. III , nr 24 (117), s. 6.
Jasienica P., Od strony frontu i polityki, „Tygodnik Powszechny” 1946, R. II , nr 47 (88), s. 1, 3.
Jasienica P., Relacje dwóch ambasadorów, „Tygodnik Powszechny” 1947, R. III , nr 14–15, s. 3–4.
Jasienica P., Sprawy września, „Tygodnik Powszechny” 1947, R. III , nr 3 (96), s. 3.
Jasienica P., Warto pogadać, „Tygodnik Powszechny” 1947, R. III , nr 9 (102), s. 4–5.
Jasienica P., Wojny, których nie było, „Tygodnik Powszechny” 1947, R. III , nr 13 (106), s. 1, 3.
Jasienica P., Wrzesień i sierpień, „Tygodnik Powszechny” 1949, R. V, nr 19 (217), s. 1.
Jasienica P., Z prądem historii, „Tygodnik Powszechny” 1946, R. II , nr 18 (59), s. 2.
Jasiński S., Na marginesie powstań polskich, „Dziś i Jutro” 1946, R. II , nr 43 (49), s. 4.
Kętrzyński W., Historyczne perspektywy, „Tygodnik Powszechny” 1945, R. I , nr 28, s. 1–2.
Kętrzyński W., Na tle powstania listopadowego, „Dziś i Jutro” 1946, R. II , nr 1 (7), s. 4.
Kętrzyński W., Problem Wielopolskich, „Dziś i Jutro” 1946, R. II , nr 28 (34), s. 2–3.
Kętrzyński W., Warszawa 1944, „Tygodnik Powszechny” 1945, R. I , nr 21, s. 1.
Kiejstut. Z-ca Komendanta Konfederacji Narodu [J. Hagmajer], [List do Redakcji „Dziś i Jutro”], „Dziś i Jutro” 1946, R. II , nr 7 (13), s. 5.
Kieniewicz S., Prawda margrabiego, „Tygodnik Powszechny” 1946, R. II , nr 32 (73), s. 3–4.
Kirchmayer J., Rozmowa z Pawłem Jasienicą, „Tygodnik Powszechny” 1947, R. III , nr 6 (99), s. 3–4.
Kirchmayer W., Bohaterstwo i rozdział kompetencji, „Tygodnik Powszechny” 1946, R. II , nr 49 (90), s. 7–8.
Kisielewski S., O odwiecznym konflikcie polskim (w II rocznicę powstania warszawskiego), „Tygodnik Warszawski” 1946, R. II , nr 31 (38), s. 1.
Kisielewski S., Porachunki narodowe (artykuł dyskusyjny), „Tygodnik Powszechny” 1945, R. I , nr 24, s. 2.
Kisielewski S., Przeciw „dwóm frontom”, „Tygodnik Warszawski” 1946, R. II , nr 11 (18), s. 3.
Lewicki M., Co jest prawdą, a co chimerą, „Tygodnik Powszechny” 1947, nr 7 (100), R. III , s. 6.
Lipecki J. [I. Pannenkowa], Legenda Piłsudskiego, Poznań 1922.
Lis M.W., O realizmie i polityce, „Tygodnik Powszechny” 1947, R. III , nr 7 (100), s. 7–8.
Lis M.W., Powstanie Warszawskie, „Tygodnik Warszawski” 1947, R. III , nr 31, s. 1.
Łomień-Trzebiński A., Wymarsz Uderzenia, „Dziś i Jutro” 1946, R. II , nr 6 (12), s. 1.
Łubieński K., List otwarty do Pana Juliusza Łady (Na marginesie notatki w „The Tablet”), „Dziś i Jutro” 1949, R. IV, nr 49 (158), s. 1–2.
Malewska H., Jeszcze o kulcie heroizmu wojennego, „Tygodnik Powszechny” 1947, R. III , nr 10 (103), s. 4.
Malewska H., Realizm?, „Tygodnik Powszechny” 1946, R. II , nr 49 (90), s. 6.
Micewski A., 2-X-1944, „Słowo Powszechne” 1951, R. V, nr 260 (1602), s. 3–4.
Osmańczyk E., Sprawy Polaków, Katowice 1946.
Pannenkowa I., Czy nie za wiele pesymizmu?, „Tygodnik Warszawski” 1946, R. II , nr 35 (42), s. 2–3.
Pannenkowa I., Mentorzy, „Tygodnik Warszawski” 1947, R. III , nr 49 (108), s. 3–4.
Pannenkowa I., Realizm romantyków, „Przegląd Powszechny” 1948, R. LXVI, t. 228, s. 226–236.
Pannenkowa I., Realizm, bohaterstwo i – bomba atomowa, „Tygodnik Warszawski” 1947, R. III , nr 19, s. 3–4.
Pigoń S., O największym zwycięstwie Tadeusza Kościuszki, „Tygodnik Powszechny” 1946, R. II , nr 12 (53), s. 1.
Piwowarczyk J., „Racja stanu”, „Tygodnik Powszechny” 1947, R. III , nr 38 (131), s. 1.
Pruszyński K., Margrabia Wielopolski, Warszawa 1946.
Pruszyński K., Wobec Rosji, „Wiadomości Polskie” 1942, nr 40, s. 1.
Przetakiewicz Z., Nakaz realizmu. „Krwią polską dowiedźmy światu nasze prawo do niepodległości”, „Dziś i Jutro” 1947, R. III , nr 4 (61), s. 1.
Przetakiewicz Z., ONR – Konfederacja Narodu – „Dziś i Jutro”, „Dziś i Jutro” 1947, R. III , nr 14–15 (71–72), s. 7.
Przyjaźń, „Słowo Powszechne” 1950, R. IV, nr 108 (1095), s. 1.
Realizm, „Dziś i Jutro” 1947, R. III , nr 30 (87), s. 1.
Skałkowski A.M., Somosierra, „Tygodnik Powszechny” 1947, R. III , nr 24 (117), s. 7.
Spór o powstanie warszawskie w powojennej publicystyce polskiej 1945–1981, red. D . Gawin, Warszawa 2004.
Stomma S., Maksymalne i minimalne tendencje społeczne katolików, „Znak” 1946, nr 3, s. 257–275.
Straszewski M., Błędy polityki przedwrześniowej, „Tygodnik Powszechny” 1946, R. II , nr 49 (90), s. 7.
Studentowicz K., Sens powstania warszawskiego, „Tygodnik Warszawski” 1948, R. IV, nr 31–32 (140–141), s. 2.
Syrewicz K., Problem źle postawiony, „Tygodnik Powszechny” 1946, R. II , nr 49 (90), s. 7.
Wydra F., Głos żołnierza, „Tygodnik Powszechny” 1947, R. III , nr 7 (100), s. 8.
Zagórski J. Przywara narodowa nr 1, „Tygodnik Powszechny” 1946, R. II , nr 11 (52), s. 1.
Zaniec T, „Geneza „realizmu” politycznego w Polsce, „Dziś i Jutro” 1954, R. X, nr 4 (426), s. 3.
Zaniec T., Geneza „realizmu” politycznego w Polsce. Mit o Aleksandrze Wielopolskim, „Dziś i Jutro” 1954, R. X, nr 9 (431), s. 3.
Zaniec T., Mit o Aleksandrze Wielopolskim (III), „Dziś i Jutro” 1954, R. X, nr 10 (432), s. 2–3.
Ziembicki Z., Pokolenie dramatyczne, „Dziś i Jutro” 1946, R. II , nr 5 (11), s. 4.
Żur, O nierealnym realiźmie, „Tygodnik Warszawski” 1948, R. IV, nr 10 (119), s. 7.
Żurowski S., Myśli o powstaniu, „Dziś i Jutro” 1950, R. VI, nr 31 (245), s. 1.
Bankowicz B., Neopozytywizm Znaku: próba legalizmu motywowana realizmem, [w:] B. Bankowicz, A. Dudek, Ze studiów nad dziejami Kościoła i katolicyzmu w PRL, Kraków 1996, s. 37–52.
Blit L., The Eastern Pretender. Boleslaw Piasecki. His life and times, London 1965.
Bromke A., Poland’s politics. Idealism vs Realism, Cambridge 1967. DOI: https://doi.org/10.4159/harvard.9780674188624
Dudek A., Pytel G., Bolesław Piasecki. Próba biografii politycznej, Londyn 1990.
Engelgard J., Bolesław Piasecki 1939–1956, Warszawa 2015.
Friszke A., Między wojną a więzieniem 1945–1953. Młoda inteligencja katolicka, Warszawa 2015.
Graczyk R., Spory ideowo-polityczne w kręgu „Tygodnika Powszechnego” w latach 1945–1953, [w:] Temat polemiki: Polska. Najważniejsze polskie spory ideowo-polityczne, red. J. Kloczkowski, Kraków 2012, s. 315–333.
Graczyk R., Stanowisko katolików świeckich z „Tygodnika Warszawskiego”, „Tygodnika Powszechnego” oraz „Dziś i Jutro” wobec władzy i ideologii komunistycznej w latach 1945–1948, [w:] Polskie wizje i oceny komunizmu po 1939 roku, red. R . Łatka, B. Szlachta, Kraków 2015, s. 235–239.
Jaszczuk A., Ewolucja ideowa Bolesława Piaseckiego 1932–1956, Warszawa 2005.
Kierys A., Polska Jasienicy. Biografia publicysty, Kraków 2015.
Kimla P., Historycy-politycy jako źródło realizmu politycznego. Tukidydes – Polibiusz – Machiavelli, Kraków 2009.
Kloczkowski J., Oblicza polskiego realizmu politycznego, [w:] Realizm polityczny. Przypadek Polski. Wybór tekstów, red. J. Kloczkowski, Kraków 2008, s. 7–15.
Kristanova E., Książka na łamach katolickich czasopism społeczno-kulturalnych w Polsce w latach 1945–1953, Łódź 2012. DOI: https://doi.org/10.18778/7525-782-3
Kunicki M.S., Between the brown and the red. Nationalism, Catholicism, and communism in twentieth-century Poland. The politics of Bolesław Piasecki, Ohio 2012.
Majchrowski J., Geneza politycznych ugrupowań katolickich. Stronnictwo Pracy, grupa „Dziś i Jutro”, Paris 1984.
Matyja R., Państwowość PRL w polskiej refleksji politycznej lat 1956–1980, Kraków–Nowy Sącz 2007.
Mazur M., Antykomunistycznego podziemia portret zbiorowy 1945–1956. Aspekty mentalno-psychologiczne, Lublin–Warszawa 2019.
Orzełek A., Poszukiwanie modelu realizmu politycznego. Myśl i publicystyka Aleksandra Bocheńskiego, Lublin 2019.
Orzełek A., Recepcja publicystyczna „Dziejów głupoty w Polsce. Pamfletów dziejopisarskich” Aleksandra Bocheńskiego, „Przegląd Nauk Historycznych” 2018, R. XVII , nr 2, s. 203–223. DOI: https://doi.org/10.18778/1644-857X.17.02.08
Pietrow N., Stalinowski kat Polski Iwan Sierow, Warszawa 2013.
Sikorski T., Kulesza M., Niezłomni w epoce fałszywych proroków. Środowisko „Tygodnika Warszawskiego” (1945–1948), Warszawa 2013.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
