Siła i bezsilność cesarza Walensa, gorliwego chrześcijanina a zarazem wroga chrześcijan w ujęciu Sokratesa z Konstantynopola
DOI:
https://doi.org/10.18778/1644-857X.18.02.07Słowa kluczowe:
cesarz Walens, Sokrates z Konstantynopola, bitwa pod AdrianopolemAbstrakt
Cesarza Walensa, sprawującego rządy w latach 364–378, łączy się przede wszystkim ze straszliwą i brzemienną w skutki klęską poniesioną przez wojska rzymskie w starciu z Gotami pod Adrianopolem 9 sierpnia 378 r., w której on sam poniósł śmierć. Chrześcijanie, zwolennicy nicejskiego credo z roku 325, odczytywali jego nagły zgon jako karę Bożą za prześladowanie prawowiernych chrześcijan, za których oni sami się uważali. Sokrates z Konstantynopola, autor Historii kościelnej, będącej kontynuacją dzieła Euzebiusza z Cezarei, dostrzegł w postępowaniu cesarza Walensa sprzeczność. Historyk ów widział w nim zarówno zagorzałego chrześcijanina, który w swej wierze kierował się gorliwością, jak i wroga chrześcijan, prowadzącego przeciwko nim wojnę. Sprzeczność tę Sokrates kładł na karb samego władcy, który choć przekonany o swej wielkiej gorliwości religijnej, za nic miał zasady religii chrześcijańskiej, którymi winien się kierować. Jeśli chodzi natomiast o tytułową siłę i bezsilność, to stwierdzić trzeba, że w przekonaniu Sokratesa z Konstantynopola siła cesarza Walensa była tylko pozorna, choć na jego rozkaz przelano niemało chrześcijańskiej krwi. Bezsilność wspomnianego władcy obnażyli najpierw sami prześladowani przez niego chrześcijanie, a ostatecznie uczynił to sam Bóg, zsyłając na Imperium Romanum różnorakie kataklizmy, a na samego Walensa śmierć niegodną cesarza bez należnego mu pochówku.
Pobrania
Bibliografia
Ambrosius, De fide ad Gratianum Augustum, [w:] Patrologiae cursus completus, Series latina, vol. XVI, ed. J.-P. Migne, Paris 1880, kol. 527–698.
Ammianus Marcellinus, Rerum gestarum libri qui supersunt, hrsg. C.V. Clark, Bd. I–II, Berlin 1910–1915.
Hieronymus, Chronicon, hrsg. R. Helm, Berlin 1956.
Libanios, Orationes – Libanii opera, rec. R. Foerstere, vol. I–IV, Lipsiae 1903–1908.
Philostorgius, Kirchengeschichte, hrsg. J. Bidez, bearb. F. Winkelmann, Berlin 1981.
Rufinus, Kirchengeschichte, [w:] Eusebius Werke, Die Kirchengeschichte, hrsg. E. Schwartz, T. Mommsen, F. Winkelmann, Berlin 1999, s. 957–1040.
Socrates, Kirchengeschichte, hrsg. G.C. Hansen, Berlin 1995.
Sokrates Scholastyk, Historia Kościoła, tłum. S. Kazikowski, wstęp E. Wipszycka, kom. A. Ziółkowski, Warszawa 1986.
Sozomenus, Kirchengeschichte, hrsg. J. Bidez, G.Ch. Hansen, Berlin 1995.
Theodoret, Kirchengeschichte, hrsg. L. Parmentier, G.Ch. Hansen, Berlin–New York 2009.
Barnes T.D., The Collapse of the Homoeans in the East, „Studia Patristica” 1997, vol. XXIX, s. 3–16.
Barnes T.D., Constantine. Dynasty, Religion and Power in the Later Roman Empire, Oxford 2011.
Bradbury S., Julian’s Pagan Revival and the Decline of Blood Sacrifice, „Phoenix” 1995, vol. XLIX, No. 4, s. 331–356.
Bralewski S., Kanony kościelne w sporze między Wschodem a Zachodem na tle schizmy antiocheńskiej w IV wieku, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica” 2005, nr 80, s. 27–42.
Bralewski S., Symmachia Cesarstwa Rzymskiego z Bogiem chrześcijan (IV–VI wiek), t. I („Niezwykła przemiana” – narodziny nowej epoki), Byzantina Lodziensia XXVII, Łódź 2018.
Burns T.S., The Battle of Adrianople: A Reconsideration, „Historia. Zeitschrift für alte Geschichte” 1973, Bd. XXII, H. 2, s. 336–345.
The Cambridge Companion to the Age of Constantine, ed. N. Lenski, Cambridge 2006. Cavallera F., Le schisme d’Antioche, Paris 1905.
Devreesse R., Le patriarcat d’Antioche depuis la paix de l’Église jusqu’à la conquête arabe, Paris 1945.
Drake H.A., Constantine and the Bishops: the Politics of Intolerance, Baltimore 2000.
Girardet K.M., Der Kaiser und sein Gott. Das Christentum im Denken und in der Religionspolitik Konstantins der Grosse, Berlin–New York 2010.
A Greek-English Lexicon, eds H.G. Liddell, R. Scott, Oxford 1996.
Heather P., Moncur D., Politics Philosophy and Empire in Fourth Century Select Orations of Themistius, Liverpool 2001.
Lançon B., Moreau T., Constantin. Un Auguste chrétien, Paris 2012.
Lenski N., Failure of Empire: Valens and the Roman State in the Fourth Century A.D., Berkeley–Los Angeles–London 2002.
Lenski N., Initium mali Romano imperio: Contemporary Reactions to the Battle of Adrianople, „Transactions of the American Philological Association” 1997, vol. CXXVII, s. 129–168.
Lenski N., Valens and the Monks: Cudgeling and Conscription as a Means of Social Control, „Dumbarton Oaks Papers” 2004, vol. LVIII, s. 93–117.
Liebeschuetz J.H.W.G., Antioch, City and Imperial Administration in the Later Roman Empire, Oxford 1972.
Maraval P., Constantin, empereur romain et chrétien, Paris 2011.
Marcone A., Costantino il Grande, Roma–Bari 2000.
Marrou H-I., L’Église de l’Antiquité tardive 303–604, Paris 1985.
Odahl Ch.M., Constantine and the Christian Empire, London–New York 2004.
Rutowski B., Bitwa pod Adrianopolem (9 VIII 378 r.) i jej następstwa, „Meander” 1978, R. XXXIII, s. 525–539.
Słownik grecko-polski, red. Z. Abramowiczówna, t. II, Warszawa 1960.
Słownik grecko-polski, t. I, oprac. O. Jurewicz, Warszawa 2000.
Słownik języka polskiego, red. W. Doroszewski, t. II, Warszawa 1960.
Snee R., Valens’ Recall of the Nicene Exiles and Anti-Arian Propaganda, „Greek, Roman, and Byzantine Studies” 1985, vol. XXVI, s. 395–419.
Wilczyński M., Germanie w służbie zachodniorzymskiej w V w. n.e., Oświęcim 2018.
Williams S., Friell G., Theodosius the Empire at Bay, London 2005, s. 152–156.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
