Państwa sukcesyjne Austro-Węgier w dyplomacji polskiej (1918–1920)

Dariusz Jeziorny

doi:10.18778/1644-857X.16.02.06

Autor

Dariusz Jeziorny Uniwersytet Łódzki, Wydział Filozoficzno-Historyczny, Instytut Historii, Katedra Historii Powszechnej Najnowszej

DOI:

https://doi.org/10.18778/1644-857X.16.02.06

Słowa kluczowe:

dyplomacja polska, państwa sukcesyjne Austro-Węgier, obszar naddunajski

Abstrakt

Austria, Węgry, Czechosłowacja, Rumunia i Królestwo SHS, a także Polska to państwa nazywane krajami sukcesyjnymi monarchii habsburskiej, ponieważ powstały na jej gruzach. Artykuł koncentruje się na znaczeniu tych środkowoeuropejskich państw w dyplomacji polskiej w latach 1918–1920, czyli w okresie decydującym dla ich niepodległego bytu. Celem artykułu jest odpowiedź na pytanie o to, jak postępujący rozpad Austro-Węgier w roku 1918 był postrzegany przez polskie elity polityczne. W następnej kolejności istotne jest pytanie, jakie było stanowisko rządu niepodległego państwa polskiego wobec państwowości tworzących się po rozpadzie monarchii Habsburgów. Pod uwagę wzięte zostały wszystkie kraje, które w całości lub w znaczącej części zagarnęły tereny austro-węgierskie. Pośród nich wyjątkiem są Włochy. Rzym zaanektował również znaczące tereny habsburskie nad Adriatykiem, ale już wcześniej był uznawany za jedną z ważniejszych stolic europejskich i nowe nabytki jedynie zwiększyły jego potencjał. Istotne jest również zauważenie, czy omawiane państwa odgrywały jakąś rolę w polskiej polityce zagranicznej, a jeśli tak, to jak znaczącą. Podobne pytanie dotyczy całego terytorium Europy naddunajskiej. Jego polityczna i ekonomiczna jedność została zerwana po I wojnie światowej, co mogła wykorzystać rodząca się Rzeczpospolita, mając do czynienia ze słabszymi od siebie potencjalnie partnerami.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Ambasada RP w Berlinie, teczki 26, 49 [Archiwum Akt Nowych w Warszawie].

Ambasada RP w Londynie, teczki 5, 11, 41, 55, 66, 87 [Archiwum Akt Nowych w Warszawie].

Ambasada RP w Paryżu, teczki 9, 11, 27, 36, 223 [Archiwum Akt Nowych w Warszawie].

Attachaty, AII/56 [Archiwum Akt Nowych w Warszawie].

Delegacja Polska na Konferencję Pokojową w Paryżu, teczka 45 [Archiwum Akt Nowych w Warszawie].

Komitet Narodowy Polski, teczki 50, 104 [Archiwum Akt Nowych w Warszawie].

Ministerstwo Spraw Zagranicznych, teczki 215, 217, 221, 222, 224, 228, 236, 5439, 5442, 6896 [Archiwum Akt Nowych w Warszawie].

Poselstwo RP w Atenach, teczka 415 [Archiwum Akt Nowych w Warszawie].

The National Archives, Londyn, Foreign Office 371: 3896, 4373.

Archiwum Polityczne Ignacego Paderewskiego, t. II, oprac. W. Stankiewicz, Warszawa 1976; t. V, red. B. Janicka, Warszawa 2001; t. VI, oprac. A.G. Dąbrowski et al., Warszawa 2007.

O niepodległą i granice. Komitet Narodowy Polski. Protokoły posiedzeń 1917–1919, oprac. M. Jabłonowski, D. Cisowska-Hydzik, Warszawa–Pułtusk 2007.

Polskie dokumenty dyplomatyczne 1919: styczeń–maj, red. S. Dębski, Warszawa 2016.

Polskie dokumenty dyplomatyczne 1918: listopad–grudzień, red. S. Dębski, Warszawa 2008.

Świtalski K., Diariusz 1919–1935, oprac. A. Garlicki, R. Świętek, Warszawa 1992.

Wandycz P., Erazm Piltz a koncepcja polityki środkowoeuropejskiej, [w:] Międzymorze. Polska i kraje Europy Środkowo-Wschodniej XIX–XX wiek. Studia ofiarowanePiotrowi Łossowskiemu w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, Warszawa 1995, s. 215–225.

„Czas” 1918.

Bułhak H., Początki sojuszu polsko-rumuńskiego i przebieg rokowań o konwencję wojskową w latach 1919–1921, „Dzieje Najnowsze” 1973, R. V, z. 3, s. 7–24.

Essen A., Polityka Czechosłowacji w Europie Środkowej w latach 1918–1932, Kraków 2006.

Essen A., Polska a Mała Ententa 1920–1934, Warszawa–Kraków 1992.

Fest W., Peace or Partition. The Hapsburg Monarchy and British Policy. 1914–1918, London 1978.

Jeziorny D., Austria kanclerza Karla Rennera (1918–1920) w raportach polskich dyplomatów i wojskowych, [w:] Austria i relacje polsko-austriackie w XX i XXI wieku. Polityka – kultura – gospodarka, red. A. Kisztelińska-Węgrzyńska,K.A. Kuczyński, Łódź, 2014, s. 67–83.

Jeziorny D., German Austria – British Colony? An Episode of the British Policy towards Central Europe in 1919, [w:] The Role of Britain in the Modern World,eds K. Kujawińska-Courtney, R. Machnikowski, Łódź 1999, s. 177–193.

Jeziorny D., Londyn a spuścizna po monarchii Habsburgów. Sprawa Austrii w koncepcjach i praktyce dyplomatycznej Wielkiej Brytanii (1918–1919), Toruń2002.

Jeziorny D., Międzynarodowe znaczenie Austrii w okresie rządów Karla Rennera w ocenach dyplomacji polskiej, „Przegląd Zachodni” 2014, R. LXX, nr 2,s. 139–158.

Jeziorny D., Raporty znad Wełtawy – narodziny Czechosłowacji widziane oczami Cecila Goslinga, [w:] Czechosłowacja w stosunkach międzynarodowych w pierwszej połowie XX w. Studia i szkice, red. A.M. Brzeziński, Warszawa 2003, s. 8–22.

Kamiński M.K., Konflikt polsko-czeski 1918–1921, Warszawa 2001.

Kastory A., Rozbiór Rumunii w 1940 roku, Warszawa 2002.

Lewandowski J., Królestwo Polskie wobec Austro-Węgier 1914–1918, Warszawa–Łódź 1986.

Lewandowski K., Sprawa ukraińska w polityce zagranicznej Czechosłowacji w latach 1918–1932, Wrocław 1974.

Łaptos J., Kształtowanie się francuskiej koncepcji konfederacji naddunajskiej w latach 1918–1920, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. PraceHistoryczne” 1991, z. 97, s. 57–78.

Majewski P., „Niemcy Sudeccy” 1848–1948. Historia pewnego nacjonalizmu, Warszawa 2007.

Miller D.E., Forging Political Compromise: Antonín Švehla and the Czechoslovak Republican Party. 1918–1933, Pittsburgh 1999.

Nowinowski S.M., Konstatacje i nadzieje. Dyplomacja czechosłowacka wobec kwestii bezpieczeństwa zbiorowego w Europie (1918–1925), Toruń 2005.

Nowinowski S.M., Polska w dyplomacji czechosłowackiej 1926–1932, Łódź 2013.

Nowinowski S.M., Stosunki polsko-czechosłowackie u progu drugiej wojny światowej. Bilans otwarcia, [w:] Między przymusową przyjaźnią a prawdziwą solidarnością. Czesi – Polacy – Słowacy 1938/39–1945–1989, Warszawa 2007, s. 12–17.

Pajewski J., Odbudowa państwa polskiego 1914–1918, Warszawa 1985.

Parafianowicz H., Czechosłowacja w polityce Stanów Zjednoczonych w latach 1918–1933, Białystok 1996.

Perman D., The Shaping of Czechoslovak State. Diplomatic History of the Boundaries of Czechoslovakia, 1914–1920, Leiden 1962.

Sierpowski S., Stosunki polsko-włoskie w latach 1918–1940, Warszawa 1975.

Spira T., The Sopron (Ödenburg) Plebiscite of December 1921 and the German Nationality Problem, [w:] War and Society in East Central Europe, Vol. VI. Essays on World War I: Total War and Peacemaking. A Case Study on Trianon, edsB.K. Király, P. Pastor, I. Sanders, New York 1982, s. 321–341.

Stępniak W., Dyplomacja polska na Bałkanach (1918–1926), Warszawa 1998.

Stolper G., Deutsch-Österreich als Sozial- und Wirtschaftsproblem, Wien 1921.

Szklarska-Lohmannowa A., Polsko-czechosłowackie stosunki dyplomatyczne w latach 1918–1925, Wrocław 1967.

Świętek R., Lodowa ściana. Sekrety polityki Józefa Piłsudskiego, 1904–1918, Kraków 1998

Wandycz P., France and her Eastern Allies 1919–1925. French-Czechoslovak-Polish Relations from the Paris Peace Conference, Minneapolis 1962.

Weiss E. de, Dispute for Burgenland in 1919, „Journal of Central European Affairs” 1943, vol. III, No. 2, s. 147–166.