Rośliny z rodziny Amaryllidaceae w rzymskiej weterynarii. Część III: Cebula (Allium cepa L.)

Agnieszka Bartnik

doi:10.18778/1644-857X.24.02.01

Autor

Agnieszka Bartnik Uniwersytet Śląski https://orcid.org/0000-0003-3518-1318

DOI:

https://doi.org/10.18778/1644-857X.24.02.01

Słowa kluczowe:

cebula, jedzenie, lekarstwo, weterynaria

Abstrakt

W starożytności cebula była wykorzystywana jako pożywienie, ale także składnik wielu leków. Warzywa używano również w leczeniu zwierząt hodowlanych, chociaż było mniej popularne niż por i czosnek. Sposób wykorzystania cebuli przez „weterynarzy” był podobny do tego proponowanego przez lekarzy. Zasadniczą różnicę stanowił fakt, że warzywo odgrywało dużą rolę w diecie ludzi, natomiast praktycznie nie podawano go jako paszy zwierzętom. W większości przypadków, przygotowując lekarstwa dla zwierząt, cebulę poddawano obróbce termicznej. Surowe warzywo stosowano jedynie doodbytniczo w postaci czopków u cierpiących z powodu bólu jelit lub strophosum. Cebula wchodziła także w skład leków dla zwierząt niedomagających z powodu niestrawności, problemów z oddawaniem moczu, coriago, urazów grzbietu, kaszlu oraz bielma.

Pobrania

Brak dostępnych danych do wyświetlenia.

Biogram autora

Agnieszka Bartnik - Uniwersytet Śląski

Dr Agnieszka Bartnik – adiunkt w Instytucie Historii Uniwersytetu Śląskiego.

Zainteresowania naukowe: weterynaria antyczna, zależności między medycyną i weterynarią w starożytności, diagnozowanie i metody leczenia zwierząt w antyku, zastosowanie roślin, minerałów oraz substancji pochodzenia zwierzęcego w kuracjach weterynaryjnych, hodowla zwierząt w starożytnym Rzymie, recepcja antycznych tradycji weterynaryjnych w średniowieczu.

Bibliografia

Aeti Amideni Libri medicinales I–VIII, ed. A. Olivieri, Lipsiae–Berolini 1935–1950.
Google Scholar

Alexanderi Tralliani Therapeutica, [w:] Alexander von Tralles, Original-Text und Übersetzung nedst einer einleitenden Abhandlung, Bd. I–II, ed. T. Puschmann, Wien 1978–1979.
Google Scholar

Anthimius, On the Observance of Food. De observatione ciborum, ed., transl. M. Grant, Blackawton–Totnes 2007.
Google Scholar

Apicjus, A Critical Edition witch an Introduction and an English Translation of the Latin Recipe Text Apisicus, eds Ch. Grocock, S. Grainger, Blackawton–Totnes 2006.
Google Scholar

Atheanaei Naucratitae Dipnosophistarum libri XV, vol. I–III, ed. G. Kaibel, Lipsiae–Berolini 1887–1890.
Google Scholar

Geoponica sive Cassiani Bassi Scholastici de re rustica eclogae, rec. H. Beckh, Lipsiae 1895.
Google Scholar

Cato, De agriculturae, ed. P. Gerald, Liège 1988.
Google Scholar

A. Corneli Celsi Quae supersunt, ed. F. Marx, Lipsiae–Berolini 1915.
Google Scholar

Lucius Iunius Moderatus Columella, On Agriculturae and Trees, ed. H.B. Ash, E.S. Forester, E.H. Heffner, Cambridge 1941–1955.
Google Scholar

Pedanii Dioscuridis Anazarbei De materia medica libri V, vol. I–III, ed. M. Wellmann, Hildesheim 1906–1914.
Google Scholar

Diokletians Preisedikt, ed. S. Lauffer, Berlin 1971, Texte und Kommentare.
Google Scholar

Galeni, De alimentorum facultatibus libri III, [w:] Claudii Galeni, Opera Omnia, ed. C.G. Kühn, vol. VI, Lipsiae 1923.
Google Scholar

Galeni, De simplicium medicamentorum temperamentis ac facultatibus libri XI, [w:] Claudii Galeni Opera Omnia, ed. C.G. Kühn, vol. XI–XII, Lipsiae 1926–1927.
Google Scholar

Curae boum ex corpore Gargili Lartialis ap[us] P[ublii] Vegeti Renati digestorum atris mulomedicinae libri, ed. E. Lommatzsch, Lipsiae 1903, s. 307–310.
Google Scholar

Q[uintus] Gargilius Martialis, Medicinae ex holeribus et pomis, ed. B. Maire, Paris 2001.
Google Scholar

Claudi Hermeri, Mulomedicina Chironis, ed. E. Oder, Lipsiae 1950.
Google Scholar

Oribasii, Collectionum medicarum reliquiae, ed. I. Reaeder, vol. I–IV, Lipsiae–Berolinii 1928–1933.
Google Scholar

Palladius, Opus agriculturae. De Veterinaria Medicina. De Institione, ed. R.H. Rodgers, Leipzig 1975.
Google Scholar

Paulus Aegineta, Epitome medicae libri, vol. I–IV, ed. I.L. Heiberg, Lipsiae–Berolini 1921–1924.
Google Scholar

Pélagonius Salonianus, Recueil de Médicinae Vétérinaire, ed. V. Gitton-Ripolli, Paris 2019.
Google Scholar

Pliny, Natural History, vol. V (Books 17–19), ed. H. Rackham, Cambridge 1950.
Google Scholar

Pliny, Natural History, vol. VI (Books 20–23), ed. W.H.S. Jones, Cambridge 1951.
Google Scholar

P. Vegeti Renati, Digestorum Artis Mulomedicinae Libri, ed. E. Lommatzsch, Lipsiae 1903.
Google Scholar

Adeshina G., Jibo S., Agu V., Ehinmidu J., Antibacterial Activity of Fresh Juices of Allium cepa and Zingiber Officinale Against Multidrug Resistent Bacteria, „International Journal of Pharma Bio Sciences” 2011, vol. II, s. 289–294.
Google Scholar

Akash M.S.H., Rehman K., Chen S., Spice Plant Allium cepa: Dietary Supplement for Treatment of Type 2 Diabetes Mellitus, „Nutrition” 2014, vol. XXX, no. 10, s. 1128–1137. https://doi.org/10.1016/j.nut.2014.02.011
Google Scholar

Akbar S., Allium cepa L. (Amaryllidaceae), [w:] S. Akbar, Handbook of 200 Medicinal Plants: A Comprehensive Review of Their Traditional Medical Uses and Scientific Justification, Stockton 2020, s. 139–160. https://doi.org/10.1007/978-3-030-16807-0_16
Google Scholar

Al Masaudi S., Al Bureikan M., Antimicrobial Activity of Onion Juice (Allium cepa), Honey and Onion-honey Mixture on Some Sensitive and Multi-resistant Microorganism, „Life Science Journal” 2012, vol. IX, s. 775–780.
Google Scholar

Arnault I., Auger J., Seleno-compounds in Garlic and Onion, „Journal of Chromatography A” 2006, vol. I–II, s. 23–30. https://doi.org/10.1016/j.chroma.2006.01.036
Google Scholar

Bartnik A., Diagnozowanie i leczenie inwazji pasożytów wewnętrznych w świetle rzymskich tekstów agronomicznych i weterynaryjnych, „Res Gestae. Czasopismo Historyczne” 2022, t. XV, s. 5–22. https://doi.org/10.24917/24504475.15.1
Google Scholar

Bartnik A., O skuteczności kuracji antyświerzbowych zawartych w Georgikach Publiusza Wergiliusza Maro, „Res Gestae. Czasopismo Historyczne” 2020, t. XI, s. 136–153. https://doi.org/10.24917/24504475.11.9
Google Scholar

Bartnik A., O skuteczności kuracji świerzbobójczych w Geoponice Kassianusa Bassusa Scholastyka, „Przegląd Nauk Historycznych” 2022, t. XXI, nr 1, s. 7–32. https://doi.org/10.18778/1644-857X.21.01.01
Google Scholar

Bartnik A., Plants of the Amaryllidaceae Family in Roman Veterinary Medicine. Part 1: The Leeks (‘Allium porrum’ L.), „Przegląd Nauk Historycznych” 2023, t. XXII, nr 1, s. 9–27. https://doi.org/10.18778/1644-857X.22.01.01
Google Scholar

Bartnik A., Rośliny z rodziny Amaryllidaceae w rzymskiej weterynarii. Część 2: Czosnek (‘Allium sativum’ L.), „Przegląd Nauk Historycznych” 2024, t. XXIII, nr 1, s. 9–34. https://doi.org/10.18778/1644-857X.23.01.01
Google Scholar

Bartnik A., „Swędzący problem”: rzymscy weterynarze w walce z pasożytami zewnętrznymi, „Wieki Stare i Nowe” 2019, t. XIV, s. 37–57. https://doi.org/10.31261/WSN.2019.19.03
Google Scholar

Bresciani E., Nourritures et boissons de l’Égypte ancienne, [w:] Histoire de l’alimentation, éd. J.L. Flandrin, M. Montanari, Paris 1996, s. 61–72.
Google Scholar

Breu W., Allium cepa L. (onion). Part 1: Chemistry and Analysis, „Phytomedicine” 1996, vol. III, no. 3, s. 293–306. https://doi.org/10.1016/S0944-7113(96)80069-9
Google Scholar

Bunce G.E., Animal Studies on Cataract, [w:] Nutritional and Enviromental Influences on the Eye, ed. A. Taylor, Boca Raton 1999, s. 105–115. https://doi.org/10.1201/9781003208785-6
Google Scholar

Campos K., Diniz Y., Cataneo A. et al., Hypoglycaemic and Antioxidant Effects of Onion, Allium cepa: Dietary Onion Addition, Antioxidant Activity and Hypoglycaemic Effects on Diabetic Rats, „International Journal of Food Science and Nutrition” 2003, vol. LIV, no. 3, s. 241–246. https://doi.org/10.1080/09637480120092062
Google Scholar

Chermette R., Ferreiro L., Guillot J., Dermatophytoses in Animals, „Mycophatologia” 2008, vol. CLXVI, s. 385–405. https://doi.org/10.1007/s11046-008-9102-7
Google Scholar

Cieślik E., Siembida A., Fruktany i ich występowanie w roślinach uprawnych, „Postępy Nauk Rolniczych” 2010, t. LXII, nr 4, s. 67–80.
Google Scholar

Doniec Z., Krauze-Baranowska M., Czerwionka-Szaflarska M., Herbal Medicinal Products in Respiratory Diseases, „Family Medicine and Primary Care Review” 2023, vol. XXV, no. 3, s. 339–348.
Google Scholar

Dorsch W., Wagner H., New Antiasthmatic Drugs from Traditional Medicine?, „International Archives of Allergy and Immunology” 1991, vol. XCIV, no. 1–4, s. 262–265. https://doi.org/10.1159/000235378
Google Scholar

Ellison R., Methods of Food Preparation in Mesopotamia (c. 3000–600 BC), „Journal of the Economic and Social History of the Orient” 1984, vol. XXVII, no. 1, s. 89–98. https://doi.org/10.1163/156852084X00047
Google Scholar

Erdkamp P., Agriculture, Underemployment, and the Cost of Rural Labour in the Roman World, „The Classical Quarterly” 1990, vol. XLIX, no. 2, s. 556–572. https://doi.org/10.1093/cq/49.2.556
Google Scholar

Gancarz J., Leczenie zaćmy u małych zwierząt – podstawowe informacje dla lekarza weterynarii, „Magazyn Weterynaryjny. Zeszyt Edukacyjny” 2016, nr 1, s. 17–24.
Google Scholar

Garnesey P., Food and Society in Classical Antiquity, Cambridge 2002.
Google Scholar

Germer R., Ancient Egyptian Pharmaceutical Plants and the Eastern Mediterranean, [w:] The Healing Past. Pharmaceuticals in the Biblical and Rabbinic World, eds I. Jacob, W. Jacob, Leiden–New York–Köln 1993, s. 69–80. https://doi.org/10.1163/9789004377325_005
Google Scholar

Gharadaghi Y., Shojaee S., Khaki A. et al., Antiprotozoal Effect of Allium cepa on Acute Renal Failure Caused by Toxoplasma gondii, „African Journal of Pharmacy and Pharmacology” 2012, vol. VI, s. 771–777.
Google Scholar

Golonka P., Kolka, „Koń Polski” 2001, t. XXXVI, nr 1, s. 50–51.
Google Scholar

Grunder H.D., Fisher W., Zarnack D., Plambeck E., Trial of Thiadiazine for the Treatment of Trichophytosis in Cattle, „Deutsche Tierarzliche Wochenschrift” 1967, Bd. LXXIV, Nr. 23, s. 606–608.
Google Scholar

Gudding R., Lund A., Immunoprophylasis of Bovine dermatophytosis, „The Canadian Veterinary Journal” 1995, vol. XXXVI, no. 5, s. 302–306.
Google Scholar

Havey M.J., Onion and Other Cultivated Alliums, „Evolution of Crop Plants” 1995, vol. II, s. 344–350.
Google Scholar

Hollander D.B., Farmers and Agriculture in the Roman Economy, London 2018. https://doi.org/10.4324/9781315103884
Google Scholar

Jagusiak K., Cebula, [w:] Dietetyka i sztuka kulinarna antyku i wczesnego Bizancjum (II–VII w.), cz. 2 (Pokarm dla ciała i ducha), red. M. Kokoszko, Łódź 2014, s. 203–208.
Google Scholar

Janick J., Ancient Egyptian Agriculture and the Origins of Horticulture, „International Symposium on Mediterranean Horticulture: Issues and Prospects” 2000, vol. DLXXXII, s. 23–39. https://doi.org/10.17660/ActaHortic.2002.582.1
Google Scholar

Jaradat N.A., Ayesh O.I., Anderson C., Ethnopharmacological Survey about Medicinal Plants Utilized by Herbalists and Traditional Practitioner Healers for Treatments of Diarrhea in the West Bank/Palestine, „Journal of Ethnopharmacology” 2016, vol. CLXXXII, s. 57–66. https://doi.org/10.1016/j.jep.2016.02.013
Google Scholar

Jeong C.-H., Heo H.J., Choi S.-G., Shim K.-H., Antioxidant and Anticancer Properties of Methanolic Extracts from Different Parts of White, Yellow and Red Onion, „Food, Science and Biotechnology” 2009, vol. XVIII, s. 108–112.
Google Scholar

Kabrah M.A.M., Faidah H.S., Ashshi A.M., Turkistani M.S.A., Antibacterial Effect of Onion, „Journal of Applied Medical Science” 2016, vol. IV, s. 4128–4133.
Google Scholar

Kalachanis K., Michailidis I.E., The Hippocratic View on Humors and Human Temperament, „European Journal of Social Behaviour” 2015, vol. II, no. 2, s. 1–5.
Google Scholar

Kaltenstadler W., Arbeits- und Führungskräfte im Opus Agriculturae von Palladius, „Klio” 1984, t. LXVI, nr 1, s. 223–239. https://doi.org/10.1515/9783112534267-021
Google Scholar

Karwowska R., Marszałkowski G., Fruktany, „Wiadomości Botaniczne” 1992, t. XXXVI, nr 1–2, s. 29–33.
Google Scholar

Kendler B.S., Garlic (Allium sativum) and Onion (Allium cepa): A Review of Their Relationship to Cardiovascular Disease, „Preventive Medicine” 1987, vol. XVI, no. 5, s. 670–685. https://doi.org/10.1016/0091-7435(87)90050-8
Google Scholar

Kim J.H., Anti-bacterial Action of Onion (Allium cepa L.) Extracts Against Oral Pathogenic Bacteria, „The Journal of Nihon University School of Dentistry” 1997, vol. XXXIX, no. 3, s. 136–141. https://doi.org/10.2334/josnusd1959.39.136
Google Scholar

Klebaniuk R., Grela E.R., Bakowski M. et al., Behawioralne następstwa nieprawidłowego żywienia bydła, „Przegląd Hodowlany” 2016, t. II, s. 9–14.
Google Scholar

Köckerling F., Köckerling D., Lomas C., Cornelius Celsus – Ancient Encyclopedist, Surgeon-scientist or Master of Surgery?, „Langenbeck’s Archives of Surgery” 2013, vol. CCCXCVIII, s. 609–616. https://doi.org/10.1007/s00423-013-1050-0
Google Scholar

Kokoszko M., Smaki Konstantynopola, [w:] Konstantynopol – Nowy Rzym. Miasto i ludzie w okresie wczesnobizantyńskim, red. M.J. Leszka, T. Wolińska, Warszawa 2011, s. 471–475.
Google Scholar

Kulesza O., Wiele przyczyn kolki, „Koń Polski” 2006, t. XLI, nr 10, s. 52–54.
Google Scholar

Kupczyński R., Janeczek W., Zasadowica – zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej u bydła, „Bydło” 2008, nr 1, s. 68–72.
Google Scholar

Lanzotti V., Romano A., Lanzuise S. et al., Antifungal Saponins from Bulbs of White Onion, Allium cepa L., „Phytochemistry” 2012, vol. LXXIV, s. 133–139. https://doi.org/10.1016/j.phytochem.2011.11.008
Google Scholar

Li H.L., The Vegetables of Ancient China, „Economic Botany” 1969, vol. XXIII, no. 3, s. 253–260. https://doi.org/10.1007/BF02860457
Google Scholar

Lipiński Z., Nowoczesna metoda leczenia grzybic skórnych bydła, „Przegląd Hodowlany” 1998, t. LXVI, nr 1, s. 15–16.
Google Scholar

Łukaszewska J., Winnicka A., Popek-Jez A., Popiel J., Niedokrwistość hemolityczna u zwierząt – zatrucie cebulą u psów, „Magazyn Weterynaryjny” 2004, t. XIII, nr 4, s. 35–37.
Google Scholar

Madany J., Zaćma psów dorosłych w aspekcie badań klinicznych, „Medycyna Weterynaryjna” 2002, t. LVIII, nr 9, s. 680–684.
Google Scholar

Mahajan V., Ghodke P., Bhagar K.P. et al., Use of onion (Allium cepa L.) as medicine, „International Journal of Noni Research” 2017, vol. XII, no. 1–2, s. 39–60.
Google Scholar

Meincke B., Aulus Cornelius Celsus – Plagiarist or Artifex Medicinae?, „Bulletin of the History of Medicine” 1941, vol. X, no. 2, s. 288–298.
Google Scholar

Musiał K., Rośliny lecznicze w najwcześniejszych dokumentach wiedzy medycznej, „Rozprawy Społeczne” 2017, t. XI, nr 4, s. 56–63.
Google Scholar

Ng A., Parker M.L., Parr A.J. et al., Physicochemical Characteristics of Onion (Allium cepa L.) Tissues, „Journal of Agricultural and Food Chemistry” 2000, vol. XLVIII, no. 11, s. 5612–5617. https://doi.org/10.1021/jf991206q
Google Scholar

Niedźwiedź A., Matyszczak L., Nicpoń J., Infekcje układu moczowego u koni – patofizjologia, diagnostyka i leczenie, „Lecznica Dużych Zwierząt. Ogólnopolski Kwartalnik dla Lekarzy Weterynarii” 2007, t. II, nr 3, s. 90–94.
Google Scholar

Ostrowska L., Czym kierować się w wyborze diety pacjenta z zespołem metabolicznym?, „Forum Zaburzeń Metabolicznych” 2011, t. II, nr 1, s. 11–18.
Google Scholar

Pahor A.L., Ear, Nose and Throat in Ancient Egypt, „The Journal of Laryngology and Otology” 1992, vol. CVI, no. 8, s. 677–687. https://doi.org/10.1017/S0022215100120560
Google Scholar

Parton K., Onion Toxicity in Farmed Animals, „New Zealand Veterinary Journal” 2000, vol. XLVIII, no. 3, s. 89. https://doi.org/10.1080/00480169.2000.36168
Google Scholar

Pejsak Z., Truszczyński M., Zakażenia układu moczowego u loch – patogeneza, rozpoznawanie i zwalczanie, „Życie Weterynaryjne” 2013, t. LXXXVIII, nr 6, s. 455–458.
Google Scholar

Pinkiewicz E., Niestrawność kwaśna przeżuwaczy w świetle badań krajowych w ostatnim pięcioleciu, „Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych” 1974, t. CLXV, s. 29–39.
Google Scholar

Saffirio L., Food and Dietary Habits in Ancient Egypt, „Journal of Human Evolution” 1972, vol. I, no. 3, s. 297–305. https://doi.org/10.1016/0047-2484(72)90065-6
Google Scholar

Salek A., Gdy konia boli brzuch. Co robić, a czego nie w przypadku kolki?, „Konie i Rumaki” 2018, nr 12, s. 46–48.
Google Scholar

Sancak A.A., Erdeğer J., Güvenç T., Diagnosis and Treatment of Generalized Infections of Trichophyton verrucosum in Horses, „Veteriner Fakültesi Dergisi, Ankara Üniversitesi” 2000, vol. XLVII, no. 1, s. 95–101.
Google Scholar

Santas J., Almajano M.P., Carbó R., Antimicrobial and Antioxidant Activity of Crude Onion (Allium cepa, L.) Extracts, „International Journal of Food Science and Technology” 2010, vol. XLV, no. 2, s. 403–409. https://doi.org/10.1111/j.1365-2621.2009.02169.x
Google Scholar

Shahrajabian M.H., Sun W., Cheng Q., Chinese Onion (Allium chinese) an Evergreen Vegetable: A Brief Review, „Polish Journal of Agronomy” 2020, vol. XLII, s. 40–45.
Google Scholar

Shakurof F.A., Mohmoud M., Gamal M.A., Assessment of Antimicrobial Activity of Onion (Allium cepa) and Garlic (Allium sativum) Extracts on Listeria Monocytogenes in Vivo Study, „Lebda Medical Journal” 2015, vol. I, no. 1, s. 1–5.
Google Scholar

Shon M., Park S., Anticancer and Antimutagenic Activities After Simulated Digestion of Ethanol Extracts from White, Red and Yellow Onions, „Preventive Nutrition and Food Science” 2006, vol. XI, no. 4, s. 278. https://doi.org/10.3746/jfn.2006.11.4.278
Google Scholar

Singh B., Assessment of Antifungal Activity of Onion (Allium cepa L.) Bulb Extracts, „International Education and Research Journal” 2017, vol. III, s. 35–36.
Google Scholar

Slimestad R., Fossen T., Vågen I.M., Onions: A Source of Unique Dietary Flavonoids, „Journal of Agricultural and Food Chemistry” 2007, vol. LV, s. 10067–10080. https://doi.org/10.1021/jf0712503
Google Scholar

Słownik łacińsko-polski, t. I (A–C), red. M. Plezia, Warszawa 1998.
Google Scholar

Stol M., Garlic, Onion, Leek, „Bulletin on Sumerian Agriculture” 1987, vol. III, s. 57–92.
Google Scholar

Szewczyk M.T., Cwajda J., Cierzniakowska K., Jawień A., Wybrane aspekty leczenia ran przewlekłych, „Przewodnik Lekarza” 2005, t. VIII, nr 4, s. 54–60.
Google Scholar

Szot-Radziszewska E., Lecznictwo ludowe Ukraińców na przełomie XIX i XX wieku, „Analecta. Studia i Materiały z Dziejów Nauki” 2007, t. XVI, nr 31–32, s. 69–107.
Google Scholar

Szulc K., Białe oko – diagnostyka różnicowa w chorobach okulistycznych małych zwierząt, „Weterynaria w Praktyce” 2019, t. XVI, nr 1–2, s. 16–22.
Google Scholar

Täckholm V., Ancient Egypt, Landscape, Flora and Agriculture, [w:] The Nile, Biology of an Ancient River, ed. J. Rzóska, Dordrecht 1976, s. 51–68. https://doi.org/10.1007/978-94-010-1563-9_7
Google Scholar

Teshika J.D., Zakariyyah A.M., Zaynab T. et al., Traditional and Modern Uses of Onion Bulb (Allium cepa L.): A Systematic Review, „Critical Reviews in Food Science and Nutrition” 2019, vol. LIX, s. 39–70. https://doi.org/10.1080/10408398.2018.1499074
Google Scholar

Tsagkaris Ch., Kalachanis K., The Hippocratic Account of Mental Health: Humors and Human Temperament, „Mental Health: Global Challenges Journal” 2020, vol. III, no. 1, s. 33–37. https://doi.org/10.32437/mhgcj.v3i1.83
Google Scholar

Wala K., Kuczyńska M., Zdrojewicz Z., Cebula – niedocenione źródło korzyści terapeutycznych, „Medycyna Rodzinna” 2019, t. I, s. 41–46. https://doi.org/10.25121/MR.2019.22.1.41
Google Scholar

Wilanowska A., Zasadowica żwacza, „Hodowca Bydła” 2017, nr 12, s. 28–32.
Google Scholar