Wspólnotowy wymiar dawnego dyskursu naukowego (XVI–XVII wiek)

Artur Rejter

doi:10.18778/0208-6077.57.02

Autor

Artur Rejter Uniwersytet Śląski w Katowicach https://orcid.org/0000-0002-1487-859X

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6077.57.02

Słowa kluczowe:

dyskurs, dyskurs naukowy, historia języka polskiego, lingwistyka dyskursu, stylistyka

Abstrakt

Artykuł stanowi próbę opisu wymiaru wspólnotowego dawnego dyskursu naukowego na przykładzie zielników polskich z XVI i XVII wieku. Metodologiczne podstawy pracy stanowią przede wszystkim założenia lingwistyki dyskursu. Wyodrębniono trzy typy wspólnoty: wspólnota uczonych, wspólnota lekarzy, wspólnota etniczna, a następnie wskazano ich językowe i tekstowe eksponenty. Opisane wspólnoty mają odpowiedni charakter: profesjonalny i specjalistyczny, praktyczny i zawodowy oraz kulturowy. Przeprowadzone analizy doprowadziły do wniosku o ważnym wspólnotowym aspekcie dawnego dyskursu naukowego, czerpiącego z podstaw obcych, ale też zawierającego elementy rodzime.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Bajerowa I., 1980, Wpływ techniki na ewolucję języka polskiego, Wrocław: Ossolineum.

Bajerowa I., 2008, Początki polskiego dyskursu naukowego – język dzieł Marcina Bielskiego i Stanisława Grzepskiego, „Onomastica Slavogermanica” 27, s. 73–79.

Biniewicz J., 2002, Kształtowanie się polskiego języka nauk matematyczno–przyrodniczych, Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.

Czachur W., 2020, Lingwistyka dyskursu jako integrujący program badawczy, Wrocław: Oficyna Wydawnicza Atut.

Duszak A., 1998, Tekst, dyskurs, komunikacja międzykulturowa, Warszawa.

Fairclough N., 1995, Critical Discourse Analysis, Boston: Taylor & Francis.

Foucault M., 2006, Słowa i rzeczy. Archeologia nauk humanistycznych, przeł. T. Komendant, Gdańsk.

Foucault M., 2009, O archeologii nauk, przeł. A. Bandura, w: L. Rasiński (red.), Język, dyskurs, społeczeństwo. Zwrot lingwistyczny w filozofii społecznej, Warszawa, s. 307–333.

Foucault M., 2010, Historia seksualności, przeł. B. Banasiak, T. Komendant, K. Matuszewski, wstęp T. Komendant, Gdańsk.

Gajda A., 2021, Początki zorganizowanego ruchu naukowego – Warszawskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, w: S. Borawski, M. Uździcka (red.), Historia języka polskiego jako doświadczenia wspólnotowego, t. 2, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 341–350.

Grzmil-Tylutki H., 2007, Gatunek w świetle francuskiej teorii dyskursu, Kraków.

Hawrysz M., 2021, Rozwój funkcjonalny i genologiczny piśmiennictwa XVI wieku jako wyraz zmian w sposobach życia i źródło wzorów dla czasów późniejszych, w: S. Borawski, M. Uździcka (red.), Historia języka polskiego jako doświadczenia wspólnotowego, t. 2, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 27–43.

Iłowiecki M., 1981, Dzieje nauki polskiej, Warszawa: Interpress.

Ostaszewska D., 1994, Z zagadnień ewolucji stylu naukowego: XVI-wieczne początki kształtowania się wyznaczników przebiegu procesu myślowego, „Prace Językoznawcze”, t. 22: Studia historycznojęzykowe, red. A. Kowalska, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, s. 85–94.

Przywara P., 2010, Wspólnota i język, w: M. Żarnecka-Nowak, P. Paczkowski (red.), Wspólnota i wspólnotowość w filozofii dawnej i współczesnej, Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, s. 69–79.

Rejter A., 2018a, Między podmiotowością tekstu a ewolucją dyskursu naukowego, w: M. Mączyński, E. Horyń, E. Zmuda (red.), W kręgu dawnej polszczyzny, t. 5, Kraków: Wydawnictwo Ignatianum, s. 11–23.

Rejter A., 2018b, Styl czy dyskurs naukowy? Perspektywa historyczna, „Forum Lingwistyczne” 5, s. 17–25.

Rejter A., 2019, Strukturalnotekstowe wyznaczniki dyskursu naukowego wieków dawnych, w: B. Ciesek-Ślizowska, B. Duda, E. Ficek, K. Sujkowska-Sobisz (red.), Reprezentacje świata w dyskursach (modele, obrazy, wizje), Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, s. 178–195.

Rejter A., 2020, Poradnikowy wymiar dyskursu naukowego wieków dawnych, w: M. Hawrysz, M. Jurewicz-Nowak, I. Kotlarska (red.), „Zielonogórskie Seminaria Językoznawcze 2019”: Dyskursy o przeszłości. Dyskursy w przeszłości, Zielona Góra: Wydawnictwo Uniwersytetu Zielonogórskiego, s. 81–90.

Szczaus A., 2013, Leksyka specjalistyczna w „Informacyi matematycznej” Wojciecha Bystrzonowskiego z 1749 roku na tle polszczyzny XVIII wieku, Szczecin: Wydawnictwo Uniwersytetu Szczecińskiego. DOI: https://doi.org/10.18276/978-83-7972-802-2

Uździcka M., 2021, Przedświt nowoczesności – oświeceniowe początki i XIX-wieczne kontynuanty komunikatywnych wspólnot poznawczych – początki i rozwój komunikacji naukowej, w: S. Borawski, M. Cybulski (red.), Historia języka polskiego jako doświadczenia wspólnotowego, t. 1, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 203–224.

Witosz B., 2009, Dyskurs i stylistyka, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Witosz B., 2016, Kategoria dyskursu w polonistycznej edukacji akademickiej, w: W. Czachur, A. Kulczyńska, Ł. Kumięga (red.), Jak analizować dyskurs? Perspektywy dydaktyczne, Kraków: Universitas, s. 19–39.

Wodak R., 2008, Dyskurs populistyczny: retoryka wykluczenia a gatunki języka pisanego, w: A. Duszak, N. Fairclough (red.), Krytyczna analiza dyskursu. Interdyscyplinarne podejście do analizy społecznej, Kraków: Universitas, s. 185–215.

Wojtak M., 2011, O relacjach dyskursu, stylu, gatunku i tekstu, „Tekst i Dyskurs – Text und Diskurs”, nr 4, s. 69–78.