Potencjał edukacyjny Chłopów Władysława Stanisława Reymonta w oczach przyszłych polonistów

Małgorzata Gajak-Toczek

doi:10.18778/2299-7458.14.12

Authors

Małgorzata Gajak-Toczek Uniwersytet Łódzki https://orcid.org/0000-0002-9774-887X

DOI:

https://doi.org/10.18778/2299-7458.14.12

Keywords:

The Peasants by Reymont, biographical perspective, political passivity of the peasantry, plebeian turn, interpretive potential of the tetralogy

Abstract

The article explores the role of The Peasants by Władysław Reymont in contemporary school education from the perspective of future Polish language teachers. The author examines selected interpretative approaches (biographical, social, plebeian) and presents the results of a survey conducted among Polish philology students. Most of the respondents support keeping The Peasants on the official reading list – at least in excerpts – emphasising its universality, cultural significance, and literary value.

Despite reception challenges (language, length, cultural distance), the novel is seen as a valuable source of reflection on identity, community, nature, and the passage of time. Future teachers highlight the need for varied teaching methods – such as drama, projects, debates, or comparative analyses – to engage students and show the work’s ongoing relevance. When taught effectively, The Peasants can become more than just a text about the past; it can serve as a starting point for meaningful conversations about the present.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

Małgorzata Gajak-Toczek, Uniwersytet Łódzki

Małgorzata Gajak-Toczek – dr hab., adiunkt w Zakładzie Dydaktyki Języka i Literatury Polskiej UŁ; jest zainteresowana literaturą współczesną, jej związkami z innymi sztukami oraz aplikacją różnorodnych założeń metodologicznych na grunt rzeczywistości szkolnej. Prowadzi badania nad szkolnymi formami i metodami kształceniem literacko-kulturowego w szkołach podstawowych i średnich. Własne zainteresowania naukowe koncentruje na tradycji dydaktyki polonistycznej w drugiej połowie XIX wieku oraz nad podręcznikiem jako narzędziem kształcenia (dobór lektur, sposoby ich strukturowania, mechanizmy tekstotwórcze lektur z antologii dla szkół powszechnych i gimnazjalnych). Nadto prowadzi badania nad: kulturą współczesną w edukacji polonistycznej oraz obecnością pisarzy w dawnej i współczesnej edukacji humanistycznej. Autorka monografii: Franciszek Próchnicki, dydaktyk – edytor – badacz literatury, Łódź 2010; Tadeusz Czapczyński (1884–1958). Pedagog – literaturoznawca – literat, Łódź 2017.

References

Bednarek J., Natura: instrukcja obsługi. „Chłopi” (Tom I – „Jesień”) Władysława Reymonta, [w:] Literatura i jej natury. Przewodnik ekokrytyczny dla nauczycieli i uczniów szkół średnich, red. P. Czapliński, J.B. Bednarek, D. Gostyński, Poznań 2017, s. 107–124.
Google Scholar

Budrewicz T., Status Rocha w „Chłopach”, [w:] „Wskrzesić choćby chwilę”. Władysława Reymonta zmagania z myślą i formą, red. M. Bourkane, R. Okulicz-Kozaryn, A. Sell, M. Wedemann, Poznań 2017, s. 169–187.
Google Scholar

Burke S., The Death and Return of the Author, Edinburgh 1992.
Google Scholar

Chakrabarty D., Prowincjonalizacja Europy. Myśl postkolonialna i różnica historyczna, przeł. D. Kołodziejczyk, T. Dobrogoszcz, E. Domańska, Poznań 2011.
Google Scholar

Duch-Dyngosz M., Zapomniana genealogia Polaków, „Znak” 2012, nr 5(684), s. 8–13.
Google Scholar

Erll A., Kultura pamięci. Wprowadzenie, przeł. A. Teperek, Warszawa 2020.
Google Scholar

Faron B., Wokół Literackiej Nagrody Nobla dla Reymonta, „Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria” 2005, nr 5, s. 52–70.
Google Scholar

Fijałkowska Z., „Chłopi” – cykl lekcji, https://view.genially.com/6194d7bb86026f0de9d37aff/guide-chlopi-cykl-lekcji
Google Scholar

Firan P., Zapraszamy na weekend: „Chłopi” Władysława Reymonta w nowym wydaniu. Nietuzinkowa adaptacja dzieła nagrodzonego Nagrodą Nobla, 20.10.2023, https://trojka.polskieradio.pl/artykul/3264876,chlopi-wladyslawa-reymonta-w-nowym-wydaniu-nietuzinkowa-adaptacja-dziela-nagrodzonego-nagroda-nobla [dostęp: 12.02.2025].
Google Scholar

Franaszek A., Od Bieruta do Herlinga-Grudzińskiego. Wykaz lektur szkolnych w Polsce w latach 1946–1999, Warszawa 2006.
Google Scholar

Grzymała-Siedlecki A., Ludzie i dzieła, Kraków 1967.
Google Scholar

Janicki K., Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa, Poznań 2021.
Google Scholar

Janicki K., Warcholstwo. Prawdziwa historia polskiej szlachty, Poznań 2023.
Google Scholar

Janus-Sitarz A., Przyjemność i odpowiedzialność w lekturze. O praktykach czytania literatury w szkole, Kraków 2009.
Google Scholar

Jesteśmy potomkami chłopów. Z Jackiem Wasilewskim rozmawia Marta Duch-Dyngosz, „Znak” 2012, nr 5(684), s. 14–17.
Google Scholar

Kościelniak M., Czego nie robimy. Jakub Szela powraca, 20.12.2011, „Tygodnik Powszechny” 2011, nr 51 online, https://encyklopediateatru.pl/artykuly/129717/jakub-szela-powraca [dostęp: 26.02.2025].
Google Scholar

Koziołek K., Czytanie z Innym. Etyka. Lektura. Dydaktyka, Katowice 2006.
Google Scholar

Koziołek R., Bierność polityczna CHŁOPÓW, 11.05.2020, https://www.researchgate.net/publication/341286262_Biernosc_polityczna_CHLOPOW [dostęp: 11.02.2025].
Google Scholar

Kto i dlaczego nam mówi, co czytać, z prof. UJ Dorotą Kozicką i prof. Ryszardem Koziołkiem rozmawia Zuzanna Kowalczyk, „Pismo. Magazyn Opinii” 2024, nr 8, s. 74–96.
Google Scholar

Kucicel-Frydryszak J., Chłopki, Warszawa 2023.
Google Scholar

Kuciel-Frydryszak J., Służące do wszystkiego, Warszawa 2018.
Google Scholar

Lichański S., „Chłopi” Władysława Stanisława Reymonta, Warszawa 1987.
Google Scholar

Mikecka E., Władysław Stanisław Reymont „Chłopi”, https://view.genially.com/5fbba27c84a2a16198730cda/presentation-chlopi
Google Scholar

Pobłocki K., Chamstwo, Wydawnictwo Czarne, Warszawa 2021;
Google Scholar

Rauszer M., Bękarty pańszczyzny. Historia buntów chłopskich, Warszawa 2020.
Google Scholar

Rauszer M., Ludowy antyklerykalizm. Historia nieopowiedziana, Kraków 2023.
Google Scholar

Rauszer M., Siły podporządkowanych, Warszawa 2021. https://doi.org/10.31338/uw.9788323547914
Google Scholar

Reymont W.S., Korespondencja 1890–1925, oprac., wstęp B. Koc, Warszawa 2002.
Google Scholar

Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. (Dz.U. z 2024 r., poz. 996).
Google Scholar

Rzeuska M., „Chłopi” Reymonta, Warszawa 1950.
Google Scholar

Samborska-Kukuć D., Reymont o sobie – życiorysy i autobiografie, „Pamiętnik Literacki” 2025, z. 1, s. 205–223. https://doi.org/10.18318/pl.2025.1.13
Google Scholar

Siekierski S., Współczesna recepcja czytelnicza twórczości Władysława Reymonta, [w:] Reymont. Radość i smutek czytania, red. J. Rohoziński, Pułtusk 2001, s. 79–98.
Google Scholar

Tatarkiewicz A., Gra w inteligencję, Białystok 1994.
Google Scholar

Wasiewicz J., Rola „Chłopów” Władysława Reymonta w kształtowaniu polskiej pamięci zbiorowej, [w:] „Wskrzesić choćby chwilę”. Władysława Reymonta zmagania z myślą i formą, red. M. Bourkane i in., Poznań 2017, s. 209–223.
Google Scholar

Włodarczyk A., Etyka interpretacji tekstu literackiego. Postmodernizm. Humanizm. Dydaktyka, Kraków 2014.
Google Scholar

Wroński P., My, szlachta, „Gazeta Wyborcza” 2012, nr 210, https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,12428726,my-szlachta.html [dostęp: 12.02.2025].
Google Scholar

Wyka K., Próba nowego odczytania „Chłopów”, „Pamiętnik Literacki” 1968, nr 2, s. 56–105.
Google Scholar

Zalas M., „Chłopi” Reymonta – między poetyckością a naturalizmem, https://view.genially.com/5fd5f85137663f0d6c0466aa/presentation-chlopi-wprowadzenie
Google Scholar

Ziejka F., „Chłopi” Władysława S. Reymonta w drodze do światowej sławy, „Niepodległość i Pamięć” 2015, nr 1(49), s. 121–142.
Google Scholar

https://akademia.cekis.pl/amatorski-zespol-regionalny-im-stanislawa-wladyslawa-reymonta-z-lipiec-reymontowskich/ [dostęp: 12.02.2025].
Google Scholar