Nauka i świętowanie w czasach Komisji Edukacji Narodowej
Recenzja książki Katarzyny Buczek, Rozmaite święta zawsze winnego uczczenia godne. Uroczystości szkolne w czasach Komisji Edukacji Narodowej, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2023
DOI:
https://doi.org/10.18778/2299-7458.14.17Słowa kluczowe:
Komisja Edukacji Narodowej, szkoły, świętowanie, dydaktyka, propagandaAbstrakt
Artykuł jest recenzją monografii Katarzyny Buczek Rozmaite święta zawsze winnego uczczenia godne. Uroczystości szkolne w czasach Komisji Edukacji Narodowej. Głównym tematem recenzowanego opracowania są obchody różnych świąt wewnątrzszkolnych w placówkach edukacyjnych podległych Komisji Edukacji Narodowej. Należały do nich m.in. rozpoczęcie i zakończenie roku szkolnego, publiczne egzaminy (popisy) składane przez najzdolniejszych uczniów, oficjalne pożegnanie absolwentów. Osobną grupę uroczystości tworzą celebracje uświetniające ważne momenty z życia konkretnej placówki, tj. wybór rektora, promocje doktorskie pedagogów, wręczenie medali wyróżniającej się w nauce młodzieży, pogrzeby nauczycieli i uczniów. Uczniowie brali również czynny udział w obchodach świąt liturgicznych, np. Wielkanocy, Bożego Narodzenia, procesji Bożego Ciała oraz fetach związanych z odwiedzinami najważniejszych osób w państwie: króla, prymasa Michała Poniatowskiego, wpływowych magnatów, np. Karola Radziwiłła „Panie Kochanku”, Izabeli z Poniatowskich Branickiej.
Autorka recenzji podkreśla, że zaletami ocenianej monografii są: wybór i prezentacja tematu, sposób budowania wywodu, logiczna struktura, zgromadzona należąca do kilku dyscyplin (historia, literaturoznawstwo, pedagogika) literatura przedmiotu, umiejętne wykorzystanie i krytyka różnorodnych źródeł: pamiętniki, listy, prasa, królewskie diariusze podróży do Krakowa i Kaniowa, wiersze i mowy okolicznościowe, aparat naukowy, który celnie dopełnia główny wywód oraz rama wydawnicza ułatwiająca czytelnikowi korzystanie z książki.
Zdaniem Recenzentki nieco słabszą stroną niniejszego studium jest niedopracowana kompozycja przejawiająca się m.in. brakiem podsumowań poszczególnych rozdziałów oraz wskazania kierunków dalszych poszukiwań naukowych, nieuwzględnienie elementów klasycznego wstępu, tzn. stanu badań, charakterystyki bazy źródłowej. Mimo powyższych uwag praca została oceniona pozytywnie ze względu na jej wysoką wartość poznawczą.
Pobrania
Bibliografia
Berdecka A., Turnau I., Życie codzienne w Warszawie okresu Oświecenia, Warszawa 1969.
Google Scholar
Bartnicka K., Działalność propagandowa Komisji Edukacji Narodowej, „Przegląd Historyczny” 1973, z. 3, s. 497–518.
Google Scholar
Bartnicka K., Ideał wychowawczy szkół Komisji Edukacji Narodowej: człowiek – obywatel – patriota, [w:] Komisja Edukacji Narodowej z perspektywy XXI wieku w 240 rocznicę utworzenia, red. E.J. Kryńska, M. Głoskowska-Sołdatow, Białystok 2014, s. 39–60.
Google Scholar
Bartnicka K., Komisja Edukacji Narodowej i jej Ustawy, [w:] Komisja Edukacji Narodowej. Kontekst historyczno-pedagogiczny, red. K. Dormus, B. Popiołek, A. Chłosta-Sikorska, R. Ślęczka, Kraków 2014, s. 109–132.
Google Scholar
Bartnicka K., Koncepcje wychowania obywatelskiego i patriotycznego w szkołach Komisji Edukacji Narodowej, „Rozprawy z Dziejów Oświaty” 1973, nr 16, s. 41–67.
Google Scholar
Bartnicka K., Model obywatela. Ideał wychowawczy Komisji Edukacji Narodowej w świetle założeń i praktyki, [w:] Komisja Edukacji Narodowej z perspektywy XXI wieku w 240 rocznicę utworzenia, red. E.J. Kryńska, M. Głoskowska-Sołdatow, Białystok 2014, s. 28–37.
Google Scholar
Bartnicka K., Wychowanie patriotyczne w szkołach Komisji Edukacji Narodowej, wyd. 2, Warszawa 1998.
Google Scholar
Bartnicka K., Dormus K., Wałęga A., Wstęp. Uwagi o stanie badań, [w:] Komisja Edukacji Narodowej 1773–1794. Część 1: O Komisji – wprowadzenie, część II: Wybór tekstów źródłowych, oprac. J. Kurkowski, A. Sowiński, Warszawa 2018, s. 19–27.
Google Scholar
Bednarski Ł., Zasady funkcjonowania Komisji Edukacji Narodowej jako pierwszego ministerstwa oświaty, „Roczniki Humanistyczne” 2009, z. 2, s. 99–110.
Google Scholar
Bernoulli J., Podróż po Polsce, [w:] Polska stanisławowska w oczach cudzoziemców, t. 1, oprac. i wstępem poprzedził W. Zawadzki, Warszawa 1963, s. 227–476.
Google Scholar
Buczek K., Hugo Kołłątaj i edukacja, Warszawa 2007. https://doi.org/10.31338/uw.9788323526704
Google Scholar
Buczek K., „Lepiej gdy oczy zobaczą”. Obchody święta niepodległości w szkołach II Rzeczypospolitej, „Pamiętnik Teatralny” 2018, nr 3, s. 169–204. https://doi.org/10.36744/pt.433
Google Scholar
Buczek K., Między egzaminem a widowiskiem. Uczniowskie popisy publiczne na przykładzie Gimnazjum/Liceum Wołyńskiego, „Pamiętnik Teatralny” 2017, z. 1–2, s. 49–66. https://doi.org/10.36744/pt.1202
Google Scholar
Buczek K., Nadawać duszom kształt narodowy. Święta o państwowym charakterze w czasach Komisji Edukacji Narodowej, Warszawa 2021. https://doi.org/10.31338/uw.9788323549697
Google Scholar
Buczek K., „Nie łzawe wspomnienia dawnych bojów, ale realna nauka z przeszłości”. O świętowaniu rocznicy niepodległości w szkołach II Rzeczypospolitej – refleksji kilka, „Kwartalnik Pedagogiczny” 2018, nr 4, s. 56–71. https://doi.org/10.5604/01.3001.0013.1697
Google Scholar
Buczek K., „Pokaz rybek magnetycznych”. Widowiskowa popularyzacja wiedzy w Gimnazjum/Liceum Wołyńskim w Krzemieńcu, „Pamiętnik Teatralny” 2019, z. 1, s. 5–21. https://doi.org/10.36744/pt.209
Google Scholar
Buczek K., Twórcza starość Kołłątaja, [w:] Refleksje nad starością, t. 1: Obiektywny i subiektywny wymiar starości, red. E. Dubas, M. Muszyński, Łódź 2016, s. 167–183. https://doi.org/10.18778/8088-010-8.13
Google Scholar
Buczek K., Zbiory dydaktyczne Gimnazjum i Liceum Wołyńskiego w Krzemieńcu (1805–1833), Warszawa 2016. https://doi.org/10.31338/uw.9788323526445
Google Scholar
Bystroń J.S., Dzieje obyczajów w dawnej Polsce XVI–XVIII wiek, t. 2, Warszawa 1960.
Google Scholar
Ciesielski T., Propagandowy wymiar uroczystości dworskich w pierwszych latach panowania Augusta III, „Wieki Stare i Nowe” 2015, nr 13, s. 46–68.
Google Scholar
Dawidziak-Kładoczna M., O funkcjach tytułów prac naukowych z zakresu językoznawstwa, „Roczniki Biblioteczne” 2015, nr 59, s. 125–139.
Google Scholar
Dawidziak-Kładoczna M., Syntaktyczne ukształtowanie tytułów tekstów naukowych, „Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Językoznawstwo” 2014, z. 10, s. 87–103. https://doi.org/10.16926/j.2014.10.06
Google Scholar
Davigraund J., Dar z niczego. O antropologii święta, przeł. Ł. Jurasz-Dudzik, posłowie do wydania polskiego L. Kolankiewicz, Warszawa 2011.
Google Scholar
Dybiec J., Źródła rękopiśmienne, archiwalne i drukowane do dziejów Komisji Edukacji Narodowej w zbiorach polskich i obcych, [w:] Komisja Edukacji Narodowej. Kontekst historyczno-pedagogiczny, red. K. Dormus, B. Popiołek, A. Chłosta-Sikorska, R. Ślęczka, Kraków 2014, s. 39–43.
Google Scholar
Dyczewski L., Święto i jego kulturotwórcza rola, „Kultura i Społeczeństwo” 2012, nr 4, s. 3–24.
Google Scholar
Eliade M., Czas święty i mity, przeł. A. Tatarkiewicz, [w:] Antropologia kultury. Zagadnienia i wybór tekstów, oprac. G. Godlewski, L. Kolankiewicz, A. Mencwel, P. Pęczek, Warszawa 2001, s. 89–98.
Google Scholar
Fenélon F., O wychowaniu młodzieży płci żeńskiej przez Fenéleona, arcybiskupa kamerackiego. Dzieło po wielu wydaniach, na nowo roku 1812 przedrukowane, a przez Modesta Watta Kosickiego, filozofii doktora na język polski przełożone z portretem Autora, red. K. Bartnicka, wstęp i oprac. K. Buczek, Pułtusk 2009.
Google Scholar
Furmanek W., Świętowanie w systemie problematyki humanistycznej pedagogiki pracy, „Edukacja Ustawiczna Dorosłych. Kwartalnik Naukowo-Metodyczny” 2014, nr 4, s. 33–40.
Google Scholar
Główka D., Mazur E., Na Bielany! O fenomenie świętowania słów kilka, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 2024, nr 4, s. 487–502. https://doi.org/10.23858/KHKM72.2024.4.008
Google Scholar
Górska M.K., Świętowanie w szkołach KEN. Recenzja książki K. Buczek, Nadawać duszom kształt narodowy. Święta o państwowym charakterze w czasach Komisji Edukacji Narodowej, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2021, 228 s., 11 il., „Wiek Oświecenia” 2023, t. 39, s. 183–187. https://doi.org/10.31338/0137-6942.wo.39.14
Google Scholar
Janeczek S., Ideały wychowawcze w edukacji oświeceniowej (w perspektywie historii intelektualnej). Z dziejów Komisji Edukacji Narodowej, „Roczniki Kulturoznawcze” 2015, nr 2, s. 5–37. https://doi.org/10.18290/rkult.2015.6.2-1
Google Scholar
Janeczek S., Komisja Edukacji Narodowej. Perspektywy badawcze w kręgu historii kultury intelektualnej, „Roczniki Kulturoznawcze” 2010, nr 1, s. 115–134.
Google Scholar
Kostkiewiczowa T., O kategorii codzienności i o codzienności w literaturze na przykładzie poezji XVIII wieku, [w:] T. Kostkiewiczowa, Z oddali i z bliska. Studia o wieku oświecenia, Warszawa 2010, s. 262–277.
Google Scholar
Koźmian D., Ideał wychowawczy Komisji Edukacji Narodowej na tle pedagogiki nowożytnej w Europie Zachodniej i w Polsce w XVIII wieku, w 240 rocznicę powstania Komisji Edukacji Narodowej, „Edukacja Humanistyczna” 2014, nr 1, s. 63–71.
Google Scholar
Kraszewski J.I., Podróż króla Stanisława Augusta do Kaniowa w roku 1787 podług listów Kazimierza Konstantego hrabiego de Bröl Platera, starosty inflanckiego, Wilno 1860.
Google Scholar
Kryńska E.J., Stan badań nad Komisją Edukacji Narodowej w kontekście jej jubileuszy, [w:] Komisja Edukacji Narodowej z perspektywy XXI wieku w 240 rocznicę utworzenia, red. E.J. Kryńska, M. Głoskowska-Sołdatow, Białystok 2014, s. 61–73.
Google Scholar
Manyś B., Uroczystości rodzinne w Wilnie za Augusta III (1733–1763), Poznań 2014.
Google Scholar
Manyś B., Wjazd na województwo wileńskie Michała Kazimierza Radziwiłła „Rybeńki” jako przykład specyfiki kultury dworów magnackich w Wielkim Księstwie Litewskim, [w:] E uropejski w iek X VIII. Uniwersalizm m yśli, r óżnorodność dróg. Studia i materiały, red. M. Dębowski, A. Grześkowiak-Krwawicz, M. Zwierzykowski, Kraków 2013, s. 307–319.
Google Scholar
Mielicka H., Antropologia świąt i świętowania, Kielce 2006.
Google Scholar
Mielicka-Pawłowska H., Niecodzienność świętowania. Studium semiotyczne, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie” 2023, nr 12, s. 68–78. https://doi.org/10.58562/zns.16978
Google Scholar
Mitera-Dobrowolska M., Kształcenie postaw ideowych młodego pokolenia w szkołach Komisji Edukacji Narodowej (1773–1794), „Roczniki Humanistyczne” 1977, z. 2, s. 163–198.
Google Scholar
Mrozowska K., Trzy jubileusze Komisji Edukacji Narodowej 1873–1923–1973. (Przegląd dorobku i postulaty), „Przegląd Historyczno-Oświatowy” 1971, nr 1, s. 9–40.
Google Scholar
Mrozowska K., Walka o nauczycieli świeckich w dobie Komisji Edukacji Narodowej na terenie Korony, Wrocław 1956.
Google Scholar
Naruszewicz A., Dziennik podróży Stanisława Augusta na Ukrainę i do innych ziem koronnych, wydała M. Bober-Jankowska przy współpracy A. Masłowskiej-Nowak, Warszawa 2019, seria Biblioteka Pisarzy Polskiego Oświecenia.
Google Scholar
Piramowicz G., Powinności nauczyciela oraz wybór mów i listów, oprac. i wstępem opatrzyła K. Mrozowska, Wrocław–Kraków 1958.
Google Scholar
Polska M., Formularz obleczenia kadeta w mundur korpusowy – wprowadzenie, [w:] Kajety Korpusu Kadetów Szkoły Rycerskiej, t. 1, red. E. Wichrowska, A. Wdowik, Warszawa 2016, s. 293–298.
Google Scholar
Popiołek B., Rytmy życia. Codzienność i święto w gazetach rękopiśmiennych czasów saskich, „Rocznik Historii Prasy Polskiej” 2013, z. 2, s. 5–18.
Google Scholar
Poraziński J., Ceremoniał sejmowy w czasach saskich (1697–1763). Zarys problematyki, [w:] Między Barokiem a Oświeceniem. Obyczaje czasów saskich, red. K. Stasiewicz, S. Achremczyk, Olsztyn 2000, s. 27–32.
Google Scholar
Ratajczak K., Nowicki M., Komisja Edukacji Narodowej (1773–1794). Bibliografia, t. XIV, Warszawa 2018.
Google Scholar
Rolnik D., Lata szkolne we wspomnieniach pamiętnikarzy czasów stanisławowskich (1764–1795), [w:] Komisja Edukacji Narodowej. Kontekst historyczno-pedagogiczny, red. K. Dormus, B. Popiołek, A. Chłosta-Sikorska, R. Ślęczka, Kraków 2014, s. 279–291.
Google Scholar
Słaby A., Ceremoniał urzędniczy w życiu szlachty czasów saskich, „Wschodni Rocznik Humanistyczny” 2020, nr 3, s. 207–223.
Google Scholar
Szybiak I., Nauczyciel Komisji Edukacji Narodowej: ideał a rzeczywistość, [w:] Komisja Edukacji Narodowej. Kontekst historyczno-pedagogiczny, red. K. Dormus, B. Popiołek, A. Chłosta-Sikorska, R. Ślęczka, Kraków 2014, s. 133–145.
Google Scholar
Szybiak I., Nauczyciele szkół średnich Komisji Edukacji Narodowej, Wrocław 1980.
Google Scholar
Szybiak I., Niektóre problemy nauczycieli szkół Komisji Edukacji Narodowej w latach 1773–1783, „Rozprawy z Dziejów Oświaty” 1975, nr 18, s. 67–76.
Google Scholar
Szybiak I., Zawód nauczyciela a Komisja Edukacji Narodowej, [w:] I. Szybiak, Szkoła – nauczyciel – wychowanie. Wybór studiów z okazji jubileuszu 75 urodzin i wieloletniej pracy naukowej, red. A. Fijałkowski, J. Kamińska, Warszawa 2016, s. 259–268. https://doi.org/10.31338/uw.9788323521006
Google Scholar
Szybiak I., Buczek K., Komisja Edukacji Narodowej (1773–1794), t. X: Szkoły w Wydziale Żmudzkim, Warszawa 2018.
Google Scholar
Trębska M., Staropolskie szlacheckie oracje weselne. Genealogia, obrzęd, źródła, Warszawa 2008.
Google Scholar
Wołoszyński R.W., Popisy uczniów w szkołach Komisji Edukacji Narodowej jako wyraz przyswajania nowych treści naukowych, [w:] Nowożytna myśl naukowa w szkołach Komisji Edukacji Narodowej, red. K. Stasiewicz-Jasiukowa, Wrocław 1973, s. 159–202.
Google Scholar
Wołoszyński R.W., Problematyka reform Rzeczypospolitej w popisach uczniów szkół Komisji Edukacji Narodowej. (Kilka uwag o postawie politycznej nauczycieli epoki), „Roczniki Humanistyczne” 1977, z. 2, s. 199–216.
Google Scholar
Zabawki oratorskie niektórych kawalerów Akademii Szlacheckiej Warszawskiej Societatis Jesu w krasomówczej sztuce ćwiczących się zebrane przez Franciszka Bohomolca Soc. Jesu Profesora Retoryki w tejże Akademii za pozwoleniem starszych w Wilnie w Drukarni przy Akademii, Wilno 1796, https://polona2.pl/item/zabawki-oratorskie-cz-1-2,MTM3NTQzNDQx/4/#info:metadata
Google Scholar
Zabawki poetyckie rozmaitym wierszem polskim napisane przez X. Onufrego Rutkowskiego Scholarum Piarum w Konwikcie Nobilium Lwowskim Retoryki i Poetyki Profesora Roku 1775 we Lwowie w Drukarni Antoniego Pillera, Cesarsko-królewskiego Guber. Typografa, Lwów 1775, https://dbc.wroc.pl/dlibra/publication/30097/edition/27206/content
Google Scholar
https://www.wuw.pl/Instrukcja-przygotowania-materialu-do-wydania-dla-Wydawnictw-Uniwersytetu-Warszawskiego-WUW-cinfo-pol-19.html
Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Marzena Gonera
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
