Dramatopisarski debiut Władysława Stanisława Reymonta. Za późno (1899) w świetle brulionów

Jadwiga Goniewicz-Potocka

doi:10.18778/2299-7458.14.07

Authors

Jadwiga Goniewicz-Potocka Uniwersytet Łódzki https://orcid.org/0000-0002-5715-2772

DOI:

https://doi.org/10.18778/2299-7458.14.07

Keywords:

textual process, genetic criticism, writer's archive, Wladyslaw Reymont, one-act play, Young Poland

Abstract

The study offers an analysis of Za późno, a one-act play by Władysław S. Reymont – the first of his dramas to be staged in a theatre. The play was written in the spring of 1899 and premiered on stage on 28 April 1899. Although never published in print, the work has survived in three handwritten versions. These manuscripts are examined in the present article through the lens of genetic criticism, which makes it possible to trace the changes introduced in successive drafts and reconstruct the stages of Reymont’s creative process. By analysing the play and its reception, the article also seeks to explore the reasons behind the author’s ‘theatrical unfulfilment’.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

Jadwiga Goniewicz-Potocka, Uniwersytet Łódzki

Jadwiga Goniewicz-Potocka – dr, asystentka w Zakładzie Literatury XIX wieku Uniwersytetu Łódzkiego. Autorka rozprawy doktorskiej W cieniu „Śmierci”. Życie i twórczość Ignacego Dąbrowskiego (1869–1932), artykułów naukowych z zakresu historii literatury przełomu wieków XIX i XX oraz edytorstwa, publikowanych m.in. w „Pamiętniku Literackim”, „Sztuce Edycji” czy „Roczniku Historii Prasy Polskiej”; współautorka dwutomowej edycji pism Włodzimierza Kirchnera. Od 2023 roku wykonawczyni w grancie NPRH: „Literacka i rodzinna korespondencja Zofii Kossak – edycja krytyczna”. Główne zainteresowania naukowe: polska proza przełomu XIX i XX wieku, egodokumenty, edytorstwo, dyskurs maladyczny.

References

Antoniuk M., Przyjemność przed-tekstu. Proces tekstotwórczy jako temat dla polskiego „literaturoznawstwa (w) przyszłości”, „Er(r)go. Teoria–Literatura– Kultura” 2017, nr 1, s. 23–36.
Google Scholar

Bartyzel M., Teatralne niespełnienie, [w:] Reymont. Dwa końce wieku, red. M. Swat-Pawlicka, Kraków 2001, s. 122–143.
Google Scholar

Biasi P.-M. de, Genetyka tekstów, przeł. F. Kwiatek, M. Prussak, Warszawa 2015.
Google Scholar

Bogusławski W., Na scenie i na estradzie, „Tygodnik Ilustrowany” 1899, nr 51, s. 1009–1010.
Google Scholar

Chruściński K., Reymont i Cazin – dzieje współpracy, „Słupskie Prace Filologiczne. Seria Filologia Polska” 2002, nr 1, s. 193–202.
Google Scholar

Dawidowicz-Chymkowska O., Przez kreślenie do kreacji. Analiza procesu twórczego zapisanego w brulionach dzieł literackich, Warszawa 2007.
Google Scholar

Dybizbański M., Władysława Reymonta zmagania z dramatyczną formą „Chłopów”, [w:] „Wskrzesić choćby chwilę”. Władysława Reymonta zmagania z myślą i formą, red. M. Bourkane, R. Okulicz-Kozaryn, A. Sell, M. Wedemann, Poznań 2017, s. 377–390.
Google Scholar

Ferrer D., Groden M., Introduction: A Genesis of French Genetic Criticism, [w:] Genetic Criticism. Texts and Avant-textes, red. J. Deppman, D. Ferrer, M. Groden, Philadelphia 2004, s. 1–16.
Google Scholar

Grzymała-Siedlecki A., Fantastyka żywota Reymontowego, [w:] A, Grzymała-Siedlecki, Niepospolici ludzie w dniu swoim powszednim, Kraków 1974, s. 246–277.
Google Scholar

Jodełka-Burzecki T., Reymont przy biurku, Warszawa 1978.
Google Scholar

Kruszewski W., Rękopisy i formy. Badanie literatury jako sztuka odnajdywania pytań, Lublin 2010.
Google Scholar

Kuniczuk-Trzcinowicz A., Czytane pod skreśleniem. Sienkiewiczowskie bruliony nowel jako wskazówki do analizy procesu twórczego, Warszawa 2017.
Google Scholar

Lam S., Laureat Nobla Wł. St. Reymont i kilka jego zwierzeń, „Naokoło Świata” 1924, nr 8, s. 5–24.
Google Scholar

Lorentowicz J., Spojrzenie wstecz, Warszawa 1935.
Google Scholar

Nouvelles diverses, „Bulletin Polonais” 1899, nr 130, s. 134–135.
Google Scholar

Oracki T., Reymont – teatr – film – radio: rekonesans, „Słupskie Prace Filologiczne. Seria Filologia Polska” 2002, nr 1, s. 173–186.
Google Scholar

Parandowski J., Alchemia słowa, Warszawa 2020.
Google Scholar

Pietkiewicz Z., Przegląd teatralny, „Prawda” 1899, nr 48, s. 574.
Google Scholar

Reymont W.S., [Bruliony utworów prozą i dramatów z lat 1899–1900]. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, rkps 6962/I, k. 315–346.
Google Scholar

Reymont W.S., Korespondencja, oprac. B. Kocówna, Warszawa 2002.
Google Scholar

Reymont W.S., Listy do rodziny, oprac. T. Jodełka-Burzecki, B. Kocówna, Warszawa 1975.
Google Scholar

Reymont W.S., Za późno, 1899, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, rkps 5245/I.
Google Scholar

Rusek M., Miniaturowe światy. Z dziejów jednoaktówki w Młodej Polsce, Kraków 2007.
Google Scholar

Simon L., Bibliografia dramatu polskiego 1765–1964, t. 2, Warszawa 1971.
Google Scholar

Sobiecka A., Świat teatru w jednoaktówce przełomu XIX i XX wieku, „Słupskie Prace Filologiczne. Seria Filologia Polska” 2008, nr 6, s. 119–134.
Google Scholar

Sobieraj T., „Próba dramatyczna”. „Przegrana” Władysława Reymonta, [w:] „Wskrzesić choćby chwilę”. Władysława Reymonta zmagania z myślą i formą, red. M. Bourkane i in., Poznań 2017, s. 391–400.
Google Scholar

Utkowska B., Reymonta teksty możliwe. O późnych autografach pisarza, [w:] „Wskrzesić choćby chwilę”. Władysława Reymonta zmagania z myślą i formą, red. M. Bourkane, R. Okulicz-Kozaryn, A. Sell, M. Wedemann, Poznań 2017, s. 363–375.
Google Scholar

Ziejka F., Władysława Stanisława Reymonta droga na francuski Parnas, „Pamiętnik Literacki” 1991, nr 82(4), s. 71–94.
Google Scholar