Bartłomiej z Bydgoszczy wobec terminologii prawniczej omówionej w „Vocabulariusie” Johannesa Reuchlina
DOI:
https://doi.org/10.18778/1733-0319.28.18Słowa kluczowe:
Johannes Reuchlin, Bartłomiej z Bydgoszczy, Lex, Ius, słownictwo prawnicze w XVI wiekuAbstrakt
Vocabularius breviloquus by the German humanist Johannes Reuchlin contained specialized vocabulary, including legal terminology. Bartholomew of Bydgoszcz, who owned a copy of the work, made his own notes alongside certain entries. The article examines which equivalents of Latin legal terms Bartholomew introduced, their stability/variability, etymology, and collocations; which meaningsinterested him and which he omitted. The study also aimed to determine the monk’s legal awareness and identify the legal issues that caught his interest. The analyses followed a two-step approach: first, the Latin entries Ius and Lex were examined to explore how Bartholomew interpreted them; then, the Polish lexeme prawo (law) was analyzed to track which Latin entries it corresponded to. It was found that the monk annotated legal terms in both Latin and Polish. The Polish vocabulary he used was of native origin and reflected Slavic customary law. Bartholomew showed little interest in entries related to specific Roman legal statutes. Instead, he focused primarily on judicial practice, as evidenced by his notes, which expanded the lexical network of Vocabularius with terms related to this area.
Bibliografia
Erfordensis, Iodocus (1483). Vocabularius iuris utriusque. Bazylea: Michael Wenssler. Zbiory: Biblioteka Uniwersytetu Wrocławskiego. Sygn. XV.F.1031. https://www.bibliotekacyfrowa.pl/dlibra/publication/142118/edition/131464
VB: Reuchlin, Johannes (1488). Vocabularius breviloquus. Strassburg: Typographus Iordani i.e. Georgius Husner. Zbiory: Biblioteka Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. Sygn. I/169. https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/11238/edition/18203
Ackermann, M.R. (1999). Der Jurist Johannes Reuchlin (1455–1522). Berlin: Duncker & Humblot. DOI: https://doi.org/10.3790/978-3-428-49793-5
Amielańczyk, K. (2008). Z historii ustawodawstwa rzymskiego w sprawach karnych. Próba periodyzacji. Acta Universitatis Wratislaviensis. Prawo 305. 11–4.
Gąsiorowski, A., Jurek, T., Skierska, I. (oprac.). (2004). Metryka Uniwersytetu Krakowskiego z lat 1400–1508. Kraków: Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana.
Kędelska, E., Kwilecka, I., Łuczak, A. (oprac.). (1999–2012). Słownik Bartłomieja z Bydgoszczy wersja polsko-łacińska. T. I–V. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
Kolańczyk, K. (2007). Prawo rzymskie. Wyd. V. Warszawa: Wolters Kluwer.
Kurek, H. (2015). Język prawny i prawniczy na przełomie wieków (perspektywy badawcze i zagrożenia). Zagadnienia Naukoznawstwa 3 (205). 303–310.
Kuryłowicz, M. (2022). Słownik terminów, zwrotów i sentencji prawniczych łacińskich oraz pochodzenia łacińskiego. Wyd. 6. Warszawa: Wolters Kluwer.
Lenartowicz-Zagrodna, A. (2024). O warsztacie leksykograficznym Johannesa Reuchlina. Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej 59. 1–20. https://doi.org/10.11649/sfps.3241 DOI: https://doi.org/10.11649/sfps.3241
Lizisowa, M.T. (1995). Podstawowe terminy prawne w statutach staropolskich na tle słowiańskim. Studium semantyczne. Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP.
Roloff, H.-G. (2003). Reuchlin, Johannes. W: Neue Deutsche Biographie (NDB). T. 21. Berlin: Duncker & Humblot. 451–453. https://www.deutsche-biographie.de/pnd118744658.html#ndbcontent
Sawicki, W. (1971). Studia nad wpływem praw obcych w dawnej Polsce. Warszawa: Akademia Teologii Katolickiej.
Seckel, E. (1898). Beiträge zur Geschichte beider Rechte im Mittelalter. Tübingen: H. Laupp. https://tarlton.law.utexas.edu/law-dictionaries/1476-vocabularius
Show, J.F. (1997). Contributions to a study of the printed dictionary in France before 1539. University of Toronto. https://tspace.library.utoronto.ca/handle/1807/11041
Słownik polszczyzny XVI wieku. Edycja internetowa. Mayenowa, R.M. i in. (red.). https://spxvi.edu.pl/
Szczepankowska, I. (2006). Rola łaciny w kształtowaniu terminologii prawa polskiego w okresie od XVI do XVIII wieku. Problemy transferu pojęć i nazw. W: M.T. Lizisowa (red.). Język w urzędach i w sądach. Kraków: Collegium Columbinum. 75–89.
Trawińska, M. (2020). Słownik Bartłomieja z Bydgoszczy z perspektywy łacińsko-polskiego słownictwa prawniczego. Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej 50. 1–10. https://doi.org/10.11649/sfps.2009 DOI: https://doi.org/10.11649/sfps.2009
Trawińska, M. (2023). Łacińsko-polski wokabularz Bartłomieja z Bydgoszczy. Opis podstawy źródłowej. W: D. Kowalska, A. Lenartowicz-Zagrodna, M. Pietrzak, E. Woźniak (red.). Na szlakach dawnej i współczesnej polszczyzny. Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Danucie Bieńkowskiej. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. 217–226. DOI: https://doi.org/10.18778/8331-152-4.13
Twarowska-Antczak, E. (2021). Analiza crimen ambitus w świetle hiszpańskich leges municipales/coloniarum i wcześniejszych regulacji prawnych. W: A. Grzelak-Krzymianowska, M.J. Woźniak (red.). Rzym a Półwysep Iberyjski. Inspiracje i powiązania na przestrzeni dziejów. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. 279–312. https://doi.org/10.18778/8220-421-6.16 DOI: https://doi.org/10.18778/8220-421-6.16
Wojtyła-Świerzowska, M. (2006). Prasłowiańskie dziedzictwo leksykalne w polskim słownictwie prawnym: prawo, zakon, cena, wina, kara. W: M.T. Lizisowa (red.). Język w urzędach i w sądach. Kraków: Collegium Columbinum. 67–74.
Woźniak, E. (2018). O funkcji szeregów synonimicznych w dawnych polskich tekstach prawnych. Poradnik Językowy 7. 75–84.
Zajda, A. (1990). Staropolska terminologia prawnicza (do 1500 r.). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Zajda, A. (2001). Studia z historii polskiego słownictwa prawniczego i frazeologii. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Zieliński, M. (1999). Języki prawne i prawnicze. W: W. Pisarek (red.). Polszczyzna 2000. Orędzie o stanie języka na przełomie tysiącleci. Kraków: Ośrodek Badań Prasoznawczych Uniwersytetu Jagiellońskiego. 50–74.
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
