Kręgi kamienne na cmentarzyskach kultury wielbarskiej na Pomorzu i ich związek z obrzędami i praktykami kultowymi
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-6034.25.07Abstract
Nach Meinung vieler Forscher sind Gräberfelder mit Steinkreisen in Pommern von aus Skandinavien eingewanderten Goten angelegt worden, die ihre Sitten und Riten im neuen Land weiterhin kultivieren. In der älteren Fachliteratur wurden unter dem Begriff „Steinkreis” alle kreisförmigen Steinkonstruktionen verstanden, was aus zahlreichen Informationen, die sich nicht verifizieren lassen, resultierte. Aus diesem Grund werden hier nur die systematisch untersuchten Gräberfelder analysiert, und zwar Babi Dół-Borcz, Grzybnica, Leśno, Odry und Węsiory, deren Forschungs- und Publikationsstand unterschiedlich ist.
Die grösste und am längsten untersuchte Nekropole in Odry liefert die meisten Informationen und Beobachtungen. Die Steinkreise in diesem Gräberfeld hat man mit astronomischen Systemen in Verbidung gebracht. Es wurden zehn Steinkreise, 30 Hügel und 534 Flachgräber untersucht. In Grzybnica waren fünf Steinkreise, in Węsiory vier, in Babi Dól Borcz drei und in Leśno ein Steinkreis entdeckt. Die chronologische Analyse lässt feststellen, dass die Steinkreise gleichzeitig mit den frühesten Bestattungen entstanden und während der Belegungszeit weitere angelegt wurden. Die Anordnung der Steinkreise in den genannten Friedhöfen bestätigt nicht eine Verbindung mit astronomischen Systemen; nur in Odry und Węsiory ist es möglich, die Lage von Hügeln und Steinkreisen auf der Azimutlinie des Sonnenaufgangs nach der Sommersonnenwende zu vermuten, ln Leśno ist der einzige entdeckte Steinkreis auf dem Weg vom Gräberfeld in die Siedlung situiert, was auf seine Bedeutung im lokalen Brauchtum hinweist.
Trotz des Mangels an direkten Beweisen in den Schriftquellen spielten die Steinkreise sehr wahrscheinlich eine Rolle im Kult, was auch durch die Vermutungen von R. Wolągiewicz über Opferbestattungen innerhalb dieser Befunde belegt werden kann.
Downloads
References
Borczyk W. 1996 Uwagi na temat astronomicznej interpretacji układu kręgów kamiennych z okresu rzymskiego w Odrach. Acta Universitatis Lodziensis, Folia archaeologica 20. DOI: https://doi.org/10.18778/0208-6034.20.04
Godłowski K. 1974 Chronologia okresu późnorzymskiego i wczesnego okresu wędrówek ludów w Polsce północno-wschodniej. Rocznik Białostocki 12.
Grabarczyk T. 1962 Sprawozdanie z badań na cmentarzysku kurhanowym z okresu rzymskiego w Odrach, pow. Chojnice w roku 1968. Komunikaty Archeologiczne, Bydgoszcz.
Grabarczyk T. 1972 Sprawozdanie z badań na cmentarzysku kurhanowym z okresu rzymskiego w Odrach, pow. Chojnice w roku 1968. Komunikaty Archeologiczne, Bydgoszcz.
Grabarczyk T. 1977 Kultura wielbarska na Pojezierzach Krajeńskim i Kaszubskim. Łódź.
Grabarczyk T. 1999 Przyczynek do chronologii cmentarzyska w Węsiorach. [w:] Comhlan. Studia z archeologii okresu przedrzymskiego i okresu wpływów rzymskich w Europie środkowej dedykowane Teresie Dąbrowskiej w 65 rocznicę urodzin. Warszawa.
Grabarczyk T. 2001 O Węsiorach w trzydzieści pięć lat później. Pomorania Antiqua 18.
Hahuła K., Wołągiewicz R. 2001 Grzybnica. Ein Gräberfeld mit Steinkreisen der Wielbark-Kultur in Pommern. Monumenta Archaeologica Barbarica. Warszawa-Koszalin.
Hirschfeld G. V. 1977 Die Steindenkmale der Vorzeit und ihre Bedeutung. Zeitschrift des historischen Vereins Marienwerder 2.
Informator archeologiczny 1978 Badania 1978. Warszawa.
Jordanes 1984 De origine actibusque Getarum (Getica) 41. Historia gocka, czyli scytyjska Europa. tłum. E. Zwolski. Lublin.
Kempisty A. 1965 Obrządek pogrzebowy w okresie rzymskim na Mazowszu. Światowit 26.
Kmieciński J. 1962 Zagadnienie tzw. kultury gocko-gepidzkiej na Pomorzu Wschodnim w okresie wczesnorzymskim. Łódź.
Kmiecińskj J. (red.) 1968 Odry, cmentarzysko kurhanowe z okresu rzymskiego. Łódź.
Kmieciński J., Blomberoowa M., Walenta K. 1966 Cmentarzysko kurhanowe ze starszego okresu rzymskiego w Węsiorach w pow. kartuskim. Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi, Seria archeologiczna 12.
Kokowski A. 1987 Zagadnienie kręgów kamiennych w środkowej strefie Pojezierza Pomorskiego. Acta Universitatis Lodziensis, Folia archaeologica 8. DOI: https://doi.org/10.18778/0208-6034.08.03
Kostrzewski J. 1928 Kurhany i kręgi kamienne w Odrach w pow. chojnickim na Pomorzu. Rocznik Muzeum Wielkopolskiego w Poznaniu 3.
Kotlarczyk J. 1993 Kalendarzowe aspekty organizacji przestrzeni kultowej stanowiska w Odrach. [w:] Wierzenia przedchrześcijańskie na ziemiach polskich. Gdańsk.
Lissauer A. 1873 Die Cromlechs und Trilithen in der Königl. Forst hei Odry am Schwarzwasser. Schriftender Naturforschenden Gesellschaft. N .F. 3.
Lissauer A. 1887 Die prähistorischen Denkmäler der Provinz Westpreussen und der angrenzenden Gebiete. Leipzig.
Malinowski T. 1981 Badania na cmentarzysku kultury wielbarskiej w Dębinie, gm. Ustka, woj. słupskie, stan. I. [w:] Problemy kultury wielbarskiej. Słupsk.
Mączyńska M. 1983 Babi Dół-Borcz, Gräberfeld aus der römischen Kaiserzeit. Recherches Archéologiques de 1981, Kraków.
Mączyńska M. 1999 Dwa złote pierścienie z cmentarzyska kultury wielbarskiej w Babim Dole-Borczu, pow. kartuski, [w:] Comhlan. Studia z archeologii okresu przedrzymskiego i okresu wpływów rzymskich w Europie środkowej dedykowane Teresie Dąbrowskiej w 65 rocznicę urodzin. Warszawa.
Okulicz J. 1970 Studia nad przemianami kulturowymi i osadniczymi w okresie rzymskim na Pomorzu Wschodnim, Mazowszu i Podlasiu. Archeologia Polski 15.
Ossowski G. 1879, 1881, 1885, 1888 Zabytki przedhistoryczne ziem polskich. Ser. I, Prusy Królewskie, z. 1-4, Kraków.
Pawlikowski M. 1990 Babi Dół-Borcz, Some Remarks on Geological Problems Relating to the Cemetery and Settlements. Recherches Archéologiques de 1989, Kraków.
Piekarczyk S. 1963 O społeczeństwie i religii w Skandynawii w VIII-XI wieku. Warszawa.
Stephan P. 1915 Vorgeschichtliche Sternkunde und Zeileneinteilung. Mannus 7.
Tyszler L. 1979 Analiza przestrzenna wybranych elementów kulturowych na cmentarzysku w Odrach w woj. bydgoskim. Archaeologia Baltica 4.
Walenta K. 1977 Kręgi kamienne i kurhany w okresie wpływów rzymskich na Pomorzu. Archeologia Baltica 2.
Walenta K. 1968 Obrządek pogrzebowy, [w:] Kmieciński J. (red.). Odry, cmentarzysko kurhanowe z okresu rzymskiego w powiecie chojnickim. Łódź.
Walenta K. 1992 Przyczynek do genezy wielbarskich cmentarzysk kurhanowych z kręgami kamiennymi. Folia archaeologica 16. DOI: https://doi.org/10.18778/0208-6034.16.21
Walenta K. 2006 Kręgi kamienne – legendy i rzeczywistość, [w:] Cultura et politico, Studia i rozprawy dedykowane Profesorowi Jerzemu Kmiecińskicmu, Łódź.
Wołągiewicz R. 1977 Kręgi kamienne w Grzybnicy. Koszalin.
Woźny J. 2000 Symbolika przestrzeni miejsc grzebalnych w czasach ciałopalenia zwłok na ziemiach polskich. Bydgoszcz.
Downloads
Published
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.


