Dorastanie w okowach higieny i eugeniki w świetle piśmiennictwa Warszawskiego Towarzystwa Higienicznego na początku XX wieku

Aneta Bołdyrew

doi:10.18778/2450-4491.11.03

Autor

Aneta Bołdyrew Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk o Wychowaniu, Katedra Historii Wychowania i Pedeutologii UŁ https://orcid.org/0000-0002-6121-0816

DOI:

https://doi.org/10.18778/2450-4491.11.03

Słowa kluczowe:

młodzież, higiena, eugenika, medykalizacja

Abstrakt

Artykuł dotyczy higienizacji i medykalizacji postaw wobec młodzieży w Królestwie Polskim na początku XX w. w piśmiennictwie o charakterze naukowym i popularyzatorskim Warszawskiego Towarzystwa Higienicznego. Lekarze i higieniści, zaangażowani społecznikowsko, pisali o zdrowiu, higienie i wychowaniu młodego pokolenia, także z uwzględnieniem kryteriów eugenicznych. Zmedykalizowana postawa wobec młodzieży była przejawem dążenia do jej kontroli i dyscyplinowania.

Biogram autora

Aneta Bołdyrew - Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk o Wychowaniu, Katedra Historii Wychowania i Pedeutologii UŁ

Bołdyrew Aneta – pedagog i historyk, doktor habilitowany, profesor Uniwersytetu Łódzkiego. Pracuje w Katedrze Historii Wychowania i Pedeutologii na Wydziale Nauk o Wychowaniu. Do zainteresowań naukowo-badawczych należą przede wszystkim problemy życia rodzinnego, patologii społecznych oraz różnych aspektów wychowania i opieki nad dziećmi i młodzieżą w wieku XIX i pierwszych latach XX w.

Bibliografia

Bączkiewicz J. (1913) Szkoła jako krzewicielka higieny praktycznej, „Zdrowie”, nr 3, s. 152–159.

Bączkiewicz J. (1916a) Wychowanie fizyczne młodzieży jako zadanie społeczne, „Zdrowie”, nr 6, s. 294–298.

Bączkiewicz J. (1916b) Wychowanie fizyczne młodzieży jako zadanie społeczne, „Zdrowie”, nr 7, s. 340–346.

Bołdyrew A. (2010) Problematyka zdrowia i higieny młodzieży szkolnej w Królestwie Polskim na przełomie XIX i XX w. na łamach czasopism medycznych w: Czasopiśmiennictwo XIX i początków XX wieku jako źródło do historii edukacji, I. Michalska, G. Michalski (red.), Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 235–251. DOI: https://doi.org/10.18778/7525-439-6.19

Bołdyrew A. (2018) Alkoholizm, prostytucja, narkomania jako „trucizna młodzieży”. Dyskusja o zagrożeniach dorastania w realiach polskiej nowoczesności w: Młodzież w sferze doświadczeń edukacyjno-zawodowych, A. Cybal-Michalska, B. Kanclerz, L. Myszka-Strychalska, P. Peret-Drążewska (red.), Poznań, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Adama Mickiewicza, s. 343–361.

Bończa-Tomaszewski N. (2006) Źródła narodowości powstanie i rozwój polskiej świadomości w II połowie XIX i na początku XX wieku, Wrocław, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Chodecki W. (1907) Alkohol i szkoła, „Zdrowie”, nr 6, s. 463–471.

Chodecki W., Gruber (1913) Wychowanie dziewcząt i higiena rasy, „Zdrowie”, nr 5, s. 489–490.

Cudowska A. (2009) Współczesne dzieciństwo w narracji terapeutycznej kultury (po)nowoczesnej w: Dziecko w zmieniającej się przestrzeni życia. Obrazy dzieciństwa, J. Izdebska, J. Szymanowska (red.), Białystok, Trans Humana Wydawnictwo Uniwersyteckie, s. 149–160.

Czajkowski P. (1905) O zadaniach pedagogii seksualnej, „Zdrowie”, nr 1, s. 81.

Demel M. (1964) Pedagogiczne aspekty warszawskiego ruchu higienicznego (1864–1914), Wrocław, Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Fidler H. (1904) Sprawozdanie lekarskie ze stanu miejskiej 7-io klasowej szkoły handlowej w Radomiu i internatu przy niej za rok 1901/2, a pierwszy istnienia szkoły, „Zdrowie”, nr 10, s. 807–861.

Gawin M. (2003) Rasa i nowoczesność. Historia polskiego ruchu eugenicznego (1880–1952), Warszawa, Wydawnictwo Neriton.

Gebhardt M. (2009) Die Angst vor dem kindlichen Tyrannen: Eine Geschichte der Erziehung im 20. Jahrhundert, München, Deutsche Verlags-Anstalt.

Hall R. (2013) Pierwsze sporty w: Historia ciała, t. 2: Od Rewolucji do I wojny światowej, A. Corbin (red.), tłum. K. Belaid, T. Stróżyński, Gdańsk, słowo/obraz terytoria.

Jacyno M. (2007) Medykalizacja dzieciństwa i możliwość jego powtórnego zaczarowania w: Wychowanie. Procesy, Pojęcia, Konteksty, M. Dudzikowa, M. Czerpaniak-Walczak (red.), Gdańsk, Gdańskie Wydawnictwo Pedagogiczne, s. 155–172.

Janion M. (2007) Gorączka romantyczna, Gdańsk, słowo/obraz terytoria.

Jaroszyński T. (1909) Z psychologii i higieny wychowania. Odczyt wygłoszony w Warszawskim Tow. Higienicznym w marcu 1909 r., Warszawa, Skład główny E. Wende.

Jezierski W. (1906) Jak się powinny ubierać dziewczęta w wieku szkolnym, Warszawa, Księgarnia Naukowa.

Joteyko J. (1911) O przeciążeniu szkolnym, „Zdrowie”, nr 7, s. 501–529.

Kamiński A. (1959) Prehistoria polskich związków młodzieży, Warszawa, PWN.

Kamiński A. (1963) Polskie związki młodzieży (1804–1831), Warszawa, PWN.

Kamiński A. (1968) Polskie związki młodzieży (1831–1848), Warszawa, PWN.

Kamiński A. (1971) Analiza teoretyczna polskich związków młodzieży do połowy XIX wieku, Warszawa, PWN.

Karp-Rottermund S. (1910) Ogrody im. W. E. Raua w Warszawie, „Zdrowie”, nr 8, s. 575–587.

Kopczyński S. (1903) Nerwowość młodzieży szkolnej, „Zdrowie”, nr 5, s. 378–389.

Kopczyński S. (1910) Znaczenie hygieniczno-wychowawcze peryodycznych i systematycznych oględzin lekarskich młodzieży szkolnej, „Zdrowie”, nr 8, s. 600–605.

Kosmowski W. (1906) Słowo wstępne w: Sprawy szkolne i wychowawcze. Odczyty wygłoszone w Wydziale Wychowawczym Warszawskiego Towarzystwa Higienicznego, Warszawa, Nakład Gebethnera i Wolffa, s. VII–VIII.

Kubkowski P. (2018) Sprężyści: kulturowa historia warszawskich cyklistów na przełomie XIX i XX wieku, Warszawa, Narodowe Centrum Kultury.

Kuźma-Markowska S. (2018) Dziecko, rodzina i płeć w amerykańskich inicjatywach humanitarnych i filantropijnych w II Rzeczypospolitej, Warszawa, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323533962

Łazowski T., Siwicki K. (1906a) Życie płciowe młodzieży akademickiej warszawskiej, „Zdrowie”, nr 1, s. 20–36.

Łazowski T., Siwicki K. (1906b) Życie płciowe młodzieży akademickiej warszawskiej, „Zdrowie”, nr 2, 75–97.

Łazowski T., Siwicki K. (1906c) Życie płciowe młodzieży akademickiej warszawskiej, „Zdrowie”, nr 3, 143–177.

Marland H. (2013) Health and Girlhood in Britain, 1874–1920, Basingstoke, Palgrave Macmillan. DOI: https://doi.org/10.1057/9781137328144

Michałowicz M. (1911) Młodzież szkolna w okresie dojrzewania, „Zdrowie”, nr 1, s. 6–27.

Mintz S. (2004) Huck’s Raft: A History of American Childhood, Cambridge, The Belknap Press of Harvard University Press.

Słownik języka polskiego (1861), oprac. A. Zdanowicz et al., cz. 1, Wilno, Maurycy Orgelbrand.

Stross A. (1995) „Gesundheitserziehung” zwischen Pädagogik und Medizin. Themenkonjunkturen und Professionalisierungsprobleme in Deutschland 1770–1930, „Zeitschrift für Pädagogik”, nr 2, s. 169–184.

Szycówna A. (1904) Ogrody dziecięce imienia Rau’a, „Zdrowie”, nr 1, s. 3–11.

Wernic L. (1906) Na progu nowej ery w rozwoju higieny, „Zdrowie”, nr 2, s. 67–70.