Teoria i praktyka edukacji inkluzyjnej uczniów zdolnych
DOI:
https://doi.org/10.18778/2450-4491.16.04Słowa kluczowe:
kształcenie uczniów zdolnych, postawy nauczycieli, edukacja inkluzyjnaAbstrakt
Dominujące obecnie w teorii i praktyce edukacji uczniów zdolnych i utalentowanych podejście zakłada wspólne kształcenie wszystkich uczniów, niezależnie od ich potencjałów. Zróżnicowane klasy szkolne powinny odzwierciedlać strukturę i cechy coraz bardziej heterogenicznych społeczeństw. W artykule przedstawiono zmiany w pedagogice zdolności, które doprowadziły do ukształtowania się w niej paradygmatu inkluzyjnego. Opinie nauczycieli wobec grupowania uczniów według zdolności są jednak niejednorodne. Z badań empirycznych wynika, że aprobata dla doboru pedagogicznego wzrasta, im niższa jest efektywność i poziom kształcenia ogólnego w szkołach. Ta prawidłowość znalazła potwierdzenie w międzynarodowych badaniach porównawczych, jakie przeprowadzono wśród nauczycieli w sześciu krajach Europy (N=630). Nauczyciele z Polski, na poziomie istotnie wyższym niż respondenci ze Słowacji, Ukrainy, Białorusi, Bułgarii i Rumunii, przeciwni są kształceniu uczniów zdolnych w specjalnych klasach lub szkołach.
Bibliografia
Ambrose D. (2013) Socioeconomic Inequality and Giftedness: Suppression and Distortion of High Ability, “Roeper Review”, nr 2, s. 81–92, https://doi.org/10.1080/02783193.2013.766960 DOI: https://doi.org/10.1080/02783193.2013.766960
Ambrose D., Van Tassel-Baska J., Coleman L. J., Cross T. L. (2010) Unified, Insular, Firmly Policed, or Fractured, Porous, Contested, Gifted Education?, “Journal for the Education of the Gifted”, nr 4, s. 453–478, https://doi.org/10.1177/016235321003300402 DOI: https://doi.org/10.1177/016235321003300402
Backes B., Cowan J., Goldhaber D. (2021) What Makes for a “Gifted” Education? Exploring How Participation in Gifted Programs Affects Students’ Learning Environments, “CALDER Working Paper”, nr 256-0821, Washington, https://caldercenter.org/sites/default/files/CALDER%20WP%20256-0821_0.pdf (dostęp: 7.01.2023).
Blanuša J., Barzut V., Krstić D., Hilčenko S. (2021) Effects of Preschool Teachers’ Training and Practice on The Attitudes Toward Giftedness w: Giftedness in a Variety of Educational Fields, J. Herzog (red.), s. 31–42, Hamburg, Verlag dr. Kovač, https://doi.org/10.31234/osf.io/9u7ey DOI: https://doi.org/10.31234/osf.io/9u7ey
Boley V. (2021) Gifted Programming Identification Procedures: A Hidden Curriculum. Advance, Preprint, https://doi.org/10.31124/advance.15040629.v1 DOI: https://doi.org/10.31124/advance.15040629
Borland J. H. (2005) Gifted Education Without Gifted Children: The Case for No Conception of Giftedness w: Conceptions of Giftedness, R. J. Sternberg, J. E. Davidson (red.), s. 1–19, New York, Cambridge University Press, https://doi.org/10.1017/CBO9780511610455.002 DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511610455.002
Cerna L., Mezzanotte C., Rutigliano A., Brussino O., Santiago P., Borgonovi F., Guthrie C. (2021) Promoting Inclusive Education for Diverse Societies: A Conceptual Framework, OECD Education Working Papers, nr 260, Paris, OECD Publishing, https://doi.org/10.1787/94ab68c6-en DOI: https://doi.org/10.1787/94ab68c6-en
Cho S., Suh Y. (2016) Korean Gifted Education: Domain-Specific Developmental Focus, “Turkish Journal of Giftedness and Education”, nr 1, s. 3–13, https://www.theeducationjournals.com/index.php/talent/article/view/46/40
Cross T. L., Cross J. R., O’Reilly C. (2018) Attitudes About Gifted Education Among Irish Educators, “High Ability Studies”, nr 2, s. 169–189, https://doi.org/10.1080/13598139.2018.1518775 DOI: https://doi.org/10.1080/13598139.2018.1518775
Dai D. Y. (2009) Essential Tensions Surrounding the Concept of Giftedness w: International Handbook on Giftedness, L. Shavinina (red.), Berlin, Springer Science & Business Media, s. 39–80, https://doi.org/10.1007/978-1-4020-6162-2_3 DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-4020-6162-2_3
Dai D. Y., Chen F. (2013) Three Paradigms of Gifted Education: In Search of Conceptual Clarity in Research and Practice, “Gifted Child Quarterly”, nr 3, s. 151–168, https://doi.org/10.1177/0016986213490020 DOI: https://doi.org/10.1177/0016986213490020
Davis J. L., Robinson S. A. (2018) Being 3e, A New Look at Culturally Diverse Gifted Learners with Exceptional Conditions: An Examination of the Issues and Solutions for Educators and Families w: Twice Exceptional: Supporting and Educating Bright and Creative Students with Learning Difficulties, New York, Oxford Academic, s. 278–289, https://doi.org/10.1093/oso/9780190645472.003.0017 DOI: https://doi.org/10.1093/oso/9780190645472.003.0017
Dell’Anna S., Marsili F. (2022) Parallelisms, Synergies and Contradictions in the Relationship Between Special Education, Gifted Education and Inclusive Education, “Form@re – Open Journal Per La Formazione in Rete”, nr 1, s. 12–29, https://doi.org/10.36253/form-12659 DOI: https://doi.org/10.36253/form-12659
Freeman J. (2015) Cultural Variations in Ideas of Gifts and Talents with Special Regard to the Eastern and Western Worlds w: Gifted Education in Asia, D. Y. Dai, C. K. Ching (red.), Charlotte, Information Age Publishing, s. 231–244.
Gagné F. (2018) Attitudes Toward Gifted Education: Retrospective and Prospective Update, “Psychological Test and Assessment Modeling”, nr 1, s. 403–428.
Gaines T., Barnes M. (2017) Perceptions and Attitudes About Inclusion: Findings Across all Grade Levels and Years of Teaching Experience, “Cogent Education”, nr 4: 1313561, https://doi.org/10.1080/2331186X.2017.1313561 DOI: https://doi.org/10.1080/2331186X.2017.1313561
Gierczyk M. (2018) Segregacja uczniów w perspektywie uzdolnień w: Edukacja i społeczeństwo. Dynamika socjopedagogicznych konstrukcji, A. Gromkowska-Melosik, E. Grzesiak, J. Drozdowicz, M. Gierczyk (red.), Poznań, Wydawnictwo Naukowe UAM, s. 139–149.
Giza T. (2009) O specjalności pedagogiki zdolności w: Zdolności i twórczość jako perspektywa współczesnej edukacji, J. Łaszczyk, J. Jabłonowska (red.), Warszawa, Wydawnictwo Universitas Rediviva, s. 32–39.
Giza T. (2022) Theoretical Assumptions and Validation of the Scale for International Comparative Research on Teachers‘ Attitudes towards Talented Students Education, “Multidisciplinary Journal of School Education”, nr 11(2:22), s. 139–161, https://doi.org/10.35765/mjse.2022.1122.07 DOI: https://doi.org/10.35765/mjse.2022.1122.07
Gómez-Arizaga M. P., Conejeros-Solar M. L., Martin A. (2016) How Good is Good Enough? A Community-Based Assessment of Teacher Competencies for Gifted Students, “SAGE Open”, nr 4(6), http://dx.doi.org/10.1177/2158244016680687 DOI: https://doi.org/10.1177/2158244016680687
Guedes D., Bahia S. (2022) The Purpose of Giftedness and Talent Education: A Values-Based Perspective w: Educational Inclusion in High Capacities: Arguments and Perspectives, A. Rocha, R. García Perales, A. Ziegler, J. S. Renzulli, F. Gagné, S. I. Pfeiffer, T. Lubart, Braga, ANEIS, s. 439–476.
Jolly J. L., Robins J. H. (2022) The Marland Report: A Defining Moment in Gifted Education, “Journal for the Education of the Gifted”, nr 45(1), s. 3-3, https://doi.org/10.1177/01623532211064366 DOI: https://doi.org/10.1177/01623532211064366
Jung J. Y. (2014) Predictors of Attitudes to Gifted Programs/Provisions: Evidence From Preservice Educators, “Gifted Child Quarterly”, nr 58, s. 247–258, http://dx.doi.org/10.1177/0016986214547636 DOI: https://doi.org/10.1177/0016986214547636
Juriševič M., Žerak U. (2019) Attitudes towards Gifted Students and Their Education in the Slovenian Context, ,,Psychology in Russia: State of the Art”, nr 4, s. 101–117, https://doi.org/10.11621/pir.2019.0406 DOI: https://doi.org/10.11621/pir.2019.0406
Kadum S., Kopas-Vukašinović E., Miljković A. (2021) Attitudes of Students from the Faculty of Education on the Potentially Gifted Preschool Children, ,,TEM Journal. Technology, Education, Management, Informatics”, nr 4, s. 1548–1557, https://doi.org/10.18421/TEM10408 DOI: https://doi.org/10.18421/TEM104-08
Kolioglo N. V. (2022) Organization of Psychological and Pedagogical Support the Process of Developing Creativity, Supporting Gifted and Talented Children in an Educational Institution w: Международная научнопрактическая конференция “Наука. Образование. Культура”: 31-ая годовщина Комратского государственного университета: Сборник статей, C. K. Захария (red.), Комрат, A&V Poligraf, s. 45–48.
Lassig C. (2009) Teachers’ Attitudes Towards the Gifted: The Importance of Professional Development and School Culture, ,,Australasian Journal of Gifted Education”, nr 2, s. 32–42, http://dx.doi.org/10.21505/AJGE.2015.0012 DOI: https://doi.org/10.21505/ajge.2015.0012
Lo C. O., Lin-Yang R. C., Chrostowski M. (2022) Giftedness as a Framework of Inclusive Education, ,,Gifted Education International”, nr 3, s. 431–437, https://doi.org/10.1177/02614294211049157 DOI: https://doi.org/10.1177/02614294211049157
Lo C. O., Porath M., Yu H. P., Chen C. M., Tsai K. F., Wu I. C. (2019) Giftedness in the Making: A Transactional Perspective, ,,Gifted Child Quarterly”, nr 3, s. 172–184, https://doi.org/10.1177/0016986218812474 DOI: https://doi.org/10.1177/0016986218812474
Mandelman S. D., Tan M., Aljughaiman A. M., Grigorenko E. L. (2010) Intellectual Giftedness: Economic, Political, Cultural, and Psychological Considerations, ,,Learning and Individual Differences”, nr 4, s. 287–297, https://doi.org/10.1016/j.lindif.2010.04.014 DOI: https://doi.org/10.1016/j.lindif.2010.04.014
Marland S. P. (1972) Education of the Gifted and Talented, t. 1: Report to Congress of the United States by the U. S. Commissioner of Education, [online:] https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED056243.pdf (dostęp: 7.01.2023).
McCoach D. B., Siegle D. (2007) What Predicts Teachers’ Attitudes Toward the Gifted?, ,,Gifted Child Quarterly”, nr 3, s. 246–254, https://doi.org/10.1177/0016986207302719 DOI: https://doi.org/10.1177/0016986207302719
Minnaert A. (2022) Inclusive Support to Safeguard the Strengths of Twice-Exceptional Students, ,,Madridge Journal of Behavioural and Social Sciences”, nr 1, s. 86–88, https://doi.org/10.18689/mjbss-1000115 DOI: https://doi.org/10.18689/mjbss-1000115
Nweke P. O., Boh S. A., Isiaku W. B., Dede C., Okpala E. A., Onu V. C. (2021) Contemporary Issues and Challenges of Teaching Special Education for Gifted and Talented Children, ,,Journal of Critical Reviews”, nr 2, s. 2111–2118, https://doi.org/10.31838/jcr.08.02.211
OECD (2012) Lessons from PISA for Japan. Strong Performers and Successful Reformers in Education, OECD Publishing, Paris, http://dx.doi.org/10.1787/9789264118539-en DOI: https://doi.org/10.1787/9789264118539-en
Owens D., Middleton T. J., Rosemond M. M., Meniru M. O. (2018) Underrepresentation of Black Children in Gifted Education Programs: Examining Ethnocentric Monoculturalism w: Curriculum Development for Gifted Education Programs, J. Cannaday (red.), Hershey, IGI Global, s. 135–150, https://doi.org/10.4018/978-1-5225-3041-1.ch006 DOI: https://doi.org/10.4018/978-1-5225-3041-1.ch006
Pearman F. A., McGee E. O. (2022) Anti-Blackness and Racial Disproportionality in Gifted Education, ,,Exceptional Children”, nr 4, s. 359–380, https://doi.org/10.1177/00144029211073523 DOI: https://doi.org/10.1177/00144029211073523
Perković Krijan I., Jurčec L., Borić E. (2015) Attitudes of Primary School Teachers Toward Gifted Students, ,,Croatian Journal of Education”, nr 17(3), s. 681–724, https://doi.org/10.15516/cje.v17i3.1199 DOI: https://doi.org/10.15516/cje.v17i3.1199
Peters S. J. (2021) The Challenges of Achieving Equity Within Public School Gifted and Talented Programs, ,,Gifted Child Quarterly”, nr 2, s. 82–94, https://doi.org/10.1177/00169862211002535 DOI: https://doi.org/10.1177/00169862211002535
Peters S. J., Stambaugh T., Makel, M. C., Lee L. E., McBee M., McCoach D. B., Johnson K. (2022) The CASA Criteria for Evaluating Gifted and Talented Identification Systems: Cost, Alignment, Sensitivity, and Access, EdArXiv, https://doi.org/10.35542/osf.io/jf8uc DOI: https://doi.org/10.35542/osf.io/jf8uc
PISA 2018 Country-Specific Overviews, [online:] https://www.oecd.org/pisa/publications/pisa-2018-snapshots.htm (dostęp: 9.09.2020).
Polyzopoulou K., Kokaridas D., Patsiaouras A., Gari A. (2014) Teachers’ Perceptions Toward Education of Gifted Children in Greek Educational Settings, ,,Journal of Physical Education and Sport”, nr 2, s. 211–221, https://doi.org/10.7752/jpes.2014.02033 DOI: https://doi.org/10.7752/jpes.2014.02033
Radulović B., Stojanović M., Džinović M., Zajkov O. (2022) Students’ Opinion of Gifted Education and Teaching Profession, ,,Education and Self Development”, nr 1, s. 80–88, https://doi.org/10.26907/esd.17.1.07 DOI: https://doi.org/10.26907/esd.17.1.07
Redding C., Grissom J. A. (2021) Do Students in Gifted Programs Perform Better? Linking Gifted Program Participation to Achievement and Nonachievement Outcomes, ,,Educational Evaluation and Policy Analysis”, nr 3, s. 520–544, https://doi.org/10.3102/01623737211008919 DOI: https://doi.org/10.3102/01623737211008919
Renzulli J. (2021) The Major Goals of Gifted Education And Talent Development Programs, ,,Academia Letters”, article 2585, https://doi.org/10.20935/AL2585 DOI: https://doi.org/10.20935/AL2585
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków i trybu udzielania zezwoleń na indywidualny program lub tok nauki oraz organizacji indywidualnego programu lub toku nauki (Dz.U. z 2017 poz. 1569).
Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 22 lipca 2022 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz.U. 2022 poz. 1594).
Rutigliano A., Quarshie N. (2021) Policy Approaches and Initiatives for the Inclusion of Gifted Students in OECD Countries, OECD Education Working Papers, 262, Paris, OECD Publishing, https://doi.org/10.1787/c3f9ed87-en DOI: https://doi.org/10.1787/c3f9ed87-en
Sahlgren G. (2018) What Works in Gifted Education? London, Centre for Education Economics, [online:] https://potentialplusuk.org/wp-content/uploads/2019/01/What-Works-in-Gifted-Education-CfEE.pdf (dostęp: 7.09.22).
Shapiro E. (2021) Only 8 Black Students are Admitted to Stuyvesant High School, [online:] https://www.nytimes.com/2021/04/29/nyregion/stuyvestant-black-students.html (dostęp: 7.09.2022).
Stanley G., Baines L. (2002) Celebrating Mediocrity? How Schools Shortchange Gifted Students, ,,Roeper Review”, nr 25, s. 11–13, https://doi.org/10.1080/02783190209554190 DOI: https://doi.org/10.1080/02783190209554190
Tallent-Runnels M. K., Tirri K. A., Adams A. M. (2000) A Cross-Cultural Study of Teachers’ Attitudes Toward Gifted Children and Programs for Gifted Children. ,,Gifted and Talented International”, nr 15, s. 103−115, https://doi.org/10.1080/15332276.2000.11672939 DOI: https://doi.org/10.1080/15332276.2000.11672939
Tirri K., Laine S. (2017) Ethical Challenges in Inclusive Education: The Case of Gifted Students w: Ethics, Equity, and Inclusive Education, t. 1: International Perspectives on Inclusive Education, A Gajewski (red.), Bingley, Emerald Group Publishing, s. 239–257, https://doi.org/10.1108/S1479-363620170000009010 DOI: https://doi.org/10.1108/S1479-363620170000009010
Tirri K., Tallent-Runnells M., Adams A., Yuen M., Lau P. (2002) Cross-Cultural Predictors of Teachers’ Attitudes Toward Gifted Education: Finland, Hong Kong, and the United States, “Journal for the Education of the Gifted”, nr 26, s. 112−131, https://doi.org/10.1177/016235320202600203 DOI: https://doi.org/10.1177/016235320202600203
Tourón J., Freeman J. (2017) Gifted Education in Europe: Implications for Policymakers and Educators w: APA Handbook of Giftedness and Talent, S. Pfeiffer (red.), Washington, American Psychological Association (APA), http://dx.doi.org/10.1037/0000038-004 DOI: https://doi.org/10.1037/0000038-004
Troxclair D. A. (2013) Preservice Teacher Attitudes Toward Giftedness, ,,Roeper Review”, nr 1, s. 58–64, https://doi.org/10.1080/02783193.2013.740603 DOI: https://doi.org/10.1080/02783193.2013.740603
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. 1991 nr 95 poz. 425).
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. prawo oświatowe (Dz.U. 2021 poz. 1082).
Ziegler A., Balestrini D., Stoeger H. (2018) An International View on Gifted Education: Incorporating the Macro-Systemic Perspective w: Handbook of giftedness in children, S. Pfeiffer (red.), Cham, Springer, s. 15–28, http://doi.org/10.1007/978-3-319-77004-8_2 DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-319-77004-8_2
Ziegler A., Nunez M., Gläser-Zikuda M., Stoeger H. (2022) Toward Inclusive Gifted Education: Rethinking and Redefining the Terms Heterogeneity, Homogeneity, Exclusion, and Inclusion from the Perspective of School Pedagogy w: A. Rocha, R. García Perales, A. Ziegler, J. S. Renzulli, F. Gagné, S. I. Pfeiffer, T. Lubart, A inclusão educativa nas altas capacidades: argumentos e perspetivas, Braga, ANEIS, s. 293–318.
Główny Urząd Statystyczny, Urząd Statystyczny w Gdańsku (2021) Oświata i wychowanie w roku szkolnym 2020/2021, Warszawa–Gdańsk, [online:] https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/edukacja/edukacja/oswiata-i-wychowanie-w-roku-szkolnym-20202021,1,16.html (dostęp: 7.01.2023).
Hofstede Insights (b.d.) Country Comparison, [online:] https://www.hofstede-insights.com/country-comparison/ (dostęp: 09.09.2020).
Informatyczne Centrum Edukacji i Nauki (2019) Uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, [online:] https://bip-cie.men.gov.pl/sio-strona-glowna/dane-statystyczne/niepelnosprawnosci-dane-statystyczne/ (dostęp: 7.01.2023).
System Informacji Oświatowej, [online:] https://bip-cie.men.gov.pl/sio-strona-glowna/dane-statystyczne/niepelnosprawnosci-dane-statystyczne/ (dostęp 7.09.2022).
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Jak cytować
Strona czasopisma, prowadzona przez Zespół redakcyjny NOWiS na platformie Index Copernicus: 
