„Cieszcie się, że jesteście chorzy”: Medyczna percepcja transpłciowości i jej wpływ na autopercepcję osób transpłciowych w Polsce

Abstrakt

Większość polskiej wiedzy na temat transpłciowości powstała pod wpływem patologizujących i medykalizujących dyskursów lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku, mając swoje źródło w esencjalnym rozumieniu płci. Dla porównania polskie nauki społeczne – zainspirowane teorią queer i konstrukcjonizmem społecznym – „odkryły” transpłciowść pod koniec pierwszej dekady XXI wieku. Połączenie tych dwóch konkurujących ze sobą perspektyw i dyskursów ukształtowało i ustaliło to, co dziś składa się na stopniowo wyłaniające się polskie studia nad transpłciowością. Celem niniejszego artykułu jest przyjrzenie się tym różnym podejściom. Przedstawiony jest dyskurs obecny w polskim środowisku medycznym, wraz towarzyszącymi mu praktykami gatekeepingu (istniejacymi pomimo zaprzestania klasyfikacji transpłciowości jako zaburzenia przez Światową Organizację Zdrowia). Zaprezentowane jest też stanowisko rozpowszechnione w obrębie nauk społecznych. Ponadto w artykule znajduje się analiza szerszej percepcji społecznej osób transpłciowych w Polsce. Na zakończenie zaprezentowane się różnorodne perspektywy samych osób transpłciowych. W oparciu o te analizy autorka sugeruje, że istniejące obecnie w Polsce procedury gatekeepingu nie tylko uzależniają osoby transpłciowe od wyniku procesu diagnostycznego, lecz także promują swoistą formę kontroli doświadczeń wewnątrz transpłciowych społeczności, które często nadają osobom miano zaburzonych.