Interdyscyplinarność a zagrożenia strukturalne dla socjologii krytycznej. Artykuł dyskusyjny

Tomasz Zarycki

doi:10.18778/1733-8069.21.1.06

Autor

Tomasz Zarycki Uniwersytet Warszawski https://orcid.org/0000-0003-2330-4499

DOI:

https://doi.org/10.18778/1733-8069.21.1.06

Słowa kluczowe:

socjologia krytyczna, interdyscyplinarność, autonomia nauki, psychologia społeczna, area studies, studia migracyjne

Abstrakt

W artykule przedstawiono pogląd na temat zagrożeń wynikających dla socjologii, w szczególności socjologii krytycznej, ze strukturalnych przemian w naukach społecznych, których legitymizacją jest coraz większe znacznie interdyscyplinarności. Jak wskazano, można je wiązać z rosnącymi presjami zewnętrznymi na nauki społeczne, a także związanym z tym wzrastającym współzawodnictwem pomiędzy poszczególnymi dyscyplinami, w której to konfrontacji sytuacja socjologii nie jest najlepsza. W tekście szczególną uwagę zwrócono na zagrożenia płynące dla socjologii z ekspansji wpływów psychologii społecznej. Rozszerzają się one między innymi pod hasłami interdyscyplinarności, podobnie jak wpływy tak zwanych areas studies i studiów migracyjnych oraz innych studies ograniczających autonomię socjologii i pogłębiających w ten sposób jej kryzys.

Biogram autora

Tomasz Zarycki - Uniwersytet Warszawski

Socjolog i geograf społeczny. Profesor Uniwersytetu Warszawskiego i zastępca dyrektora Instytutu Studiów Społecznych im. Profesora Roberta B. Zajonca (ISS UW). Do jego głównych obszarów zainteresowań należą socjologia polityki, kultury, nauki oraz historyczna socjologia elit. Jest autorem wielu książek, w tym The Polish Elite and Language Sciences: A Perspective of Global Historical Sociology (2022).

Bibliografia

Abbott Andrew Delano (1988), The System of Professions: An Essay on the Division of Expert Labor, Chicago: University of Chicago Press, https://doi.org/10.7208/chicago/9780226189666.001.0001

Abbott Andrew Delano (2001), Chaos of disciplines, Chicago: University of Chicago Press.

Alvargonzález David (2011), Multidisciplinarity, Interdisciplinarity, Transdisciplinarity, and the Sciences, „International Studies in the Philosophy of Science”, vol. 25(4), s. 387–403, https://doi.org/10.1080/02698595.2011.623366

Bilewicz Michał, Górska Paulina, Cichocka Aleksandra, Szabo Peter (2015), Ideological distinction: The political ideologies of social psychologists in the East and West, „Czechoslovak Psychology”, vol. LIX, s. 121–128.

Billig Michael (2003), Critical Discourse Analysis and the Rhetoric of Critique, [w:] Gilbert Weiss, Ruth Wodak (red.), Critical Discourse Analysis: Theory and Interdisciplinarity, Houndmills: Palgrave Macmillan, s. 35–46, https://doi.org/10.1057/9780230514560_2

Bourdieu Pierre (1983), Les sciences sociales et la philosophie, „Actes de la recherche en sciences sociales”, vol. 47–48, s. 45–52, https://doi.org/10.3406/arss.1983.2187

Burawoy Michael (2005), 2004 American Sociological Association Presidential address: For public sociology, „The British Journal of Sociology”, vol. 56(2), s. 259–294, https://doi.org/10.1111/j.1468-4446.2005.00059.x

Calhoun Craig (1995), Critical social theory. Culture, history, and the challenge of difference, Cambridge: Blackwell.

Cole Stephen (1983), The Hierarchy of the Sciences?, „American Journal of Sociology”, vol. 89(1), s. 111–139, https://doi.org/10.1086/227835

Consolim Marcia Cristina (2014), Psychology and Sociology in the Late 19th Century French Intellectual Field: The Case of the Revue Internationale de Sociologie, [w:] Christian Fleck, Andreas Hess (red.), Knowledge for Whom? Public Sociology in the Making, London: Routledge, s. 67–88.

Czyżewski Marek (2012), Wiedza specjalistyczna i praktyka społeczna – przemiany i pułapki, [w:] Arkadiusz Jabłoński, Jan Szymczyk, Mariusz Zemło (red.), Kontrowersje dyskursywne. Między wiedzą specjalistyczną a praktyką społeczną, Lublin: Wydawnictwo Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, s. 71–93.

Dahinden Janine (2016), A plea for the ‘de-migranticization’ of research on migration and integration, „Ethnic and Racial Studies”, vol. 39(13), s. 2207–2225, https://doi.org/10.1080/01419870.2015.1124129

Dębska Hanna (2016), Strategia wielopozycyjności w półperyferyjnym polu prawnym. Homo academicus na rynku, [w:] Tomasz Zarycki (red.), Polska jako peryferie, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, s. 221–240.

Dodevska Iva (2024), The production of “evidence” for migrant integration policy in the European Union, „Migration Studies”, vol. 12(4), s. 1–22, https://doi.org/10.1093/migration/mnae032

Durkheim Émile (1968), Zasady metody socjologicznej, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Duval Julien (2022), À propos de l’autonomie de la sociologie, „Actes de la recherche en sciences sociales”, vol. 243–244(3), s. 74–85, https://doi.org/10.3917/arss.243.0074

Fourcade Marion, Ollion Etienne, Algan Yann (2015), The Superiority of Economists, „Journal of Economic Perspectives”, vol. 29(1), s. 89–114, https://doi.org/10.1257/jep.29.1.89

Gibbons Michael (1994), The new production of knowledge: the dynamics of science and research in contemporary societies, London: Sage Publications.

Hammersley Martyn (1997), On the foundations of critical discourse analysis, „Language & Communication”, vol. 17(3), s. 237–248, https://doi.org/10.1016/S0271-5309(97)00013-X

Jones Peter E. (2007), Why there is no such thing as “critical discourse analysis”, „Language & Communication”, vol. 27(4), s. 337–368, https://doi.org/10.1016/j.langcom.2006.08.001

Kant Immanuel (2018), Spór fakultetów, „Studia z Historii Filozofii”, t. 1(9), s. 35–41, https://doi.org/10.12775/szhf.2018.003

Lebaron Frédéric (2006), “Nobel” Economists as Public Intellectuals: The Circulation of Symbolic Capital, „International Journal of Contemporary Sociology”, vol. 43(1), s. 88–101.

Leeuwen Theo van (2005), Three models of interdisciplinarity, [w:] Ruth Wodak, Paul Chilton (red.), A New Agenda in (Critical) Discourse Analysis: Theory, methodology and interdisciplinarity, Amsterdam–Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, s. 3–18.

Medvetz Thomas (2012), Think Tanks in America, Chicago: The University of Chicago Press, https://doi.org/10.7208/chicago/9780226517308.001.0001

Moran Joe (2002), Interdisciplinarity, London: Routledge, https://doi.org/10.4324/9780203458563

Morozov Evgeny (2013), To save everything, click here: the folly of technological solutionism, New York: PublicAffairs.

Mouffe Chantal (2008), Polityczność, Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Pobłocki Kacper (2009), Whither Anthropology without Nation-state? Interdisciplinarity, World Anthropologies and Commoditization of Knowledge, „Critique of Anthropology”, vol. 29(2), s. 225–252, https://doi.org/10.1177/0308275X09104091

Podgórecki Adam (1966), Zasady socjotechniki, Warszawa: Wydawnictwo Wiedza Powszechna.

Rose Nikolas S. (1990), Governing the Soul: The Shaping of the Private Self, London–New York: Routledge.

Rose Nikolas S. (2021), Governing Behaviour. Habits and the Science of Behaviour Change, [w:] Tony Bennett, Ben Dibley, Gay Hawkins, Greg Noble (red.), Assembling and Governing Habits, London–New York: Routledge, s. 44–61, https://doi.org/10.4324/9781003100539-3

Schmidt Jan C. (2008), Towards a philosophy of interdisciplinarity. An attempt to provide a classification and clarification, „Poiesis & Praxis”, vol. 5, s. 53–69, https://doi.org/10.1007/s10202-007-0037-8

Shaw Tamsin (2017), Invisible Manipulators of Your Mind, „The New York Review of Books”, April 20.

Stielike Laura, Schäfer Philipp, Stierl Maurice, Bartels Inken (2024), The Moral Economies of Reflexive Migration Studies, „Migration Studies”, vol. 12(3), s. 1–17, https://doi.org/10.1093/migration/mnae021

Sušová-Salminen Veronika (2014), Peripherality, geopolitical rupture and academic visibility. The case of East European area studies in the USA and UK, 1989–2012, „Studia Historica Septentrionalia”, vol. 70, s. 151–169.

Turkowski Andrzej (2020), Zmagania na peryferiach. Elity III RP o Rosji, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Vandenberghe Frédéric, Fuchs Stephan (2019), On the Coming End of Sociology, „Canadian Review of Sociology/Revue canadienne de sociologie”, vol. 56(1), s. 138–143, https://doi.org/10.1111/cars.12238

Warczok Tomasz (2013), Konstruktywny spór filozofii i socjologii w projekcie teoretycznym Pierre’a Bourdieu, „Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria”, vol. 22, s. 43–58.

Warczok Tomasz (2016), Globalne pole nauk społecznych a socjologia polska. Zarys centro-peryferyjnego przepływu idei, [w:] Tomasz Zarycki (red.), Polska jako peryferie, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, s. 170–186.

Warczok Tomasz, Dębska Hanna (2019), Nierówności w nauce i ich uwarunkowania. Polskie (sub)pole filozofii prawa, „Przegląd Socjologiczny”, t. LXVIII(2), s. 55–79, https://doi.org/10.26485/PS/2019/68.2/3

Warczok Tomasz, Zarycki Tomasz (2016), Gra peryferyjna. Polska politologia w globalnym polu nauk społecznych, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Zarycki Tomasz (2015), Modernizacja kulturowa i psychologiczna jako ideologia inteligenckiej hegemonii, „Przegląd Socjologiczny”, t. LXIV(2), s. 45–68.

Zarycki Tomasz (2017), For a Relational Critical Discourse Analysis, „Stan Rzeczy / State of Affairs”, vol. 12(1), s. 303–328, https://doi.org/10.51196/srz.12.13

Zarycki Tomasz (2021), O znaczeniu geografii jako nauki interdyscyplinarnej, [w:] Jerzy Axer, Marek Konarzewski (red.), Ekologia interdyscyplinarności, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, s. 45–55.