Socjalistyczny projekt nowej inteligencji i jego granice. Kariery akademickie na powojennym uniwersytecie w Polsce: perspektywa biograficzna
DOI:
https://doi.org/10.18778/1733-8069.11.3.06Słowa kluczowe:
uniwersytet, inteligencja, Polska powojenna, biografia, socjalistyczna modernizacjaAbstrakt
Tematem artykułu jest powojenna rekonstrukcja polskiej akademii z perspektywy młodych pracowników naukowych i studentów. Pokolenie urodzone w latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku było świadkami fundamentalnej zmiany polskiego społeczeństwa, kiedy także inteligencja i uniwersytety musiały stawić czoła dramatycznym wydarzeniom związanym z II wojną światową. Nadchodząca reforma systemu szkolnictwa wyższego była próbą budowy socjalistycznego uniwersytetu i egalitarnego społeczeństwa. Te procesy są zazwyczaj widziane jako dominacja akademii przez pole polityczne, zniewolenie profesorów czy uwiedzenie studentów. Jest to część tego procesu. Jednak w opozycji do takiego ujęcia tematu artykuł proponuje tezę, iż to pole akademickie kształtowało biograficzne ścieżki przyszłych naukowców przynajmniej na równi – jeśli nie silniej – niż czynniki polityczne, których rolę zazwyczaj się podkreśla. Trzy wybrane biografie akademików przedstawiają nie złożoność tych procesów, ale także odmienne konstelacje między politycznymi zmianami, uniwersytetem, akademickim habitusem i edukację szkolnictwa wyższego.
Bibliografia
Arnason, Johann P. 2000. “Communism and Modernity.” Daedalus 129(1):61-90. DOI: https://doi.org/10.4324/9781315124872-3
Baranowski, Krzysztof. 1996. Inteligencja łódzka w latach II Rzeczypospolitej. Lodz: Wydawnictwo PŁ.
Bertaux, Daniel (ed.). 2004. On Living through Soviet Russia. Routledge Studies in Memory and Narrative, v. 12. London, New York: Routledge.
Bourdieu, Pierre. 1988. Homo Academicus. Stanford: Stanford University Press.
Connelly, John. 1999. “The Foundation of Diversity: Communist Higher Education Policies in Eastern Europe 1945-1955.” Pp. 125-139 in Science under Socialism, edited by K. Macrakis, D. Hoffman. Cambridge: Harvard University Press.
Connelly, John. 2000. Captive University: The Sovietization of East German, Czech and Polish Higher Education, 1945-1956. Chapel Hill: University of North Carolina Press.
Connelly, John. 2014. Zniewolony uniwersytet: sowietyzacja szkolnictwa wyższego w Niemczech wschodnich, Czechach i Polsce 1945-1956. Translated by Witold Rodkiewicz. Warsaw: Polska Akademia Nauk.
Dziciuchowicz, Jerzy. 2009. “Ludność Łodzi od 1918 do lat 90. XX wieku.” Pp. 91-100 in Łódź: monografia miasta, edited by S. Liszewski. Lodz: ŁTN.
Fleming, Michael. 2010. Communism, Nationalism and Ethnicity in Poland, 1944-50. Basees/Routledge Series on Russian and East European Studies 58. London, New York: Routledge.
Grenfell, Michael. 2012. Pierre Bourdieu: Key Concepts. Durham: Acumen Publishing.
GUS. 1964. Polska W Liczbach 1944-1964. Warsaw: GUS.
Hardy, Cheryl. 2012. “Hysteresis.” Pp. 126-146 in Pierre Bourdieu: Key Concepts, edited by Michael Grenfell. Durham: Acumen Publishing.
Herczyński, Ryszard. 2008. Spętana nauka: opozycja intelektualna w Polsce 1945-1970. Warsaw: Semper.
Hübner, Piotr. 1983. I Kongres Nauki Polskiej jako forma realizacji założeń polityki naukowej państwa ludowego. Wroclaw: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Jakubowska, Longina. 2012. Patrons of history: Nobility, Capital and Political Transitions in Poland. Farnham: Ashgate Publishing.
Kamiński, Aleksander. 1962. “Łódź kulturalna – uwagi wstępne.” Pp. 267-274 in Łódź w latach 1945-1960, edited by E. Rosset. Lodz: Wydawnictwo Łódzkie.
Karpiński, Jakub. 2005. Ustrój komunistyczny w Polsce. Warsaw: Akademia Leona Koźminskiego.
Kaźmierska, Kaja. 1999. Doświadczenia wojenne Polaków a kształtowanie tożsamości etnicznej: analiza narracji kresowych. Warsaw: PAN.
Kaźmierska, Kaja. 2008. Biografia i pamięć: na przykładzie pokoleniowego doświadczenia ocalonych z zagłady. Cracow: „Nomos.”
Kenney, Padraic. 2012. Rebuilding Poland: Workers and Communists, 1945-1950. Ithaca, London: Cornell University Press.
Kersten, Krystyna. 1991. The establishment of Communist rule in Poland, 1943-1948. Berkeley: University of California Press.
Kłoskowska, Antonina. 1970. Uniwersytet Łódzki 1945-1970. Warsaw, Lodz: PWN.
Kobos, Andrzej M. 2007. Po drogach uczonych: z członkami Polskiej Akademii Umiejętności rozmawia Andrzej M. Kobos. T. 1. Cracow: Polska Akademia Umiejętności.
Kotkin, Stephen. 1998. “1991 and the Russian Revolution: Sources, Conceptual Categories, Analytical Frameworks.” Journal of Modern History 70(2):384-425. DOI: https://doi.org/10.1086/235073
Leder, Andrzej. 2014. Prześniona rewolucja ćwiczenie z logiki historycznej. Warsaw: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
Malia, Martin. 2008. Soviet Tragedy: a History of Socialism in Russia 1917–1991. New York: Simon and Schuster.
Moja droga do nauki. 1996. T. 1. Lodz: ŁTN.
Najduchowska, Halina and Elżbieta Wnuk-Lipińska. 1990. Nauczyciele akademiccy 1984. Warsaw: PWN.
Natkowska, Monika. 1999. Numerus clausus, getto ławkowe, numerus nullus, „paragraf aryjski”: antysemityzm na Uniwersytecie Warszawskim 1931-1939. Warsaw: Żydowski Instytut Historyczny.
Palska, Hanna. 1994. Nowa inteligencja w Polsce Ludowej: świat przedstawień i elementy rzeczywistości. Warsaw: PAN.
Pleskot, Patryk and Tadeusz Paweł Rutkowski (eds.). 2009. Spętana Akademia: Polska Akademia Nauk w dokumentach władz PRL. Warsaw: IPN.
Rokuszewska-Pawełek, Alicja. 2002. Chaos i przymus: trajektorie wojenne Polaków: analiza biograficzna. Lodz: Wydawnictwo UŁ.
Scott, Peter. 1995. The Meanings of Mass Higher Education. Buckingham: SRHE, Open University Press.
Słabek, Henryk. 2001. “Wychodźstwo robotnicze: awans społeczny jednostek i zubożenie klasy?” Pp. 313-324 in Komunizm: ideologia, system, ludzie, edited by Tomasz Szarota. Warsaw: Neriton.
Słomczyński, Kazimierz M. 1973. “Rola wykształcenia w procesie ruchliwości wewnątrzpokoleniowej.” Pp. 103-123 in Struktura i ruchliwość społeczna, edited by K.M. Słomczyński and W. Wesołowski. Gdansk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Stoica, Augustin. 1997. “Communism as a Project for Modernization: The Romanian Case.” Polish Sociological Review 120:313-331.
Swartz, David. 2012. Culture and Power: The Sociology of Pierre Bourdieu. Chicago: University of Chicago Press.
Świda-Ziemba, Hanna. 2003. Urwany lot: pokolenie inteligenckiej młodzieży powojennej w świetle listów i pamiętników z lat 1945-1948. Cracow: Wydawnictwo Literackie.
Świda-Ziemba, Hanna. 2010. Młodzież PRL: portrety pokoleń w kontekście historii. Cracow: Wydawnictwo Literackie.
Szczepański, Jan (ed.). 1960. Wykształcenie a pozycja społeczna inteligencji: praca zbiorowa. T. 2. Lodz: PWN.
Szczepański, Jan. 1976. Szkice o szkolnictwie wyższym. Warsaw: Wiedza Powszechna.
Szczepański, Jan. 1993. Polskie losy. Warsaw: Polska Oficyna Wydawnicza “BGW.”
Waniek, Katarzyna. 2012. Polish Immigrants to Germany: Biographical Analysis of Narrative Interviews with Young Polish People Who Left for Germany Between 1989 and 1999. Lodz: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Żarnowski, Janusz. 1965. O inteligencji polskiej lat międzywojennych. Warsaw: Wiedza Powszechna.
Zawistowska, Alicja. 2012. Horyzontalne nierówności edukacyjne we współczesnej Polsce. Warsaw: Scholar.
Zysiak, Agata. 2014. “The Desire for Fullness. The Fantasmatic Logic of Modernization Discourses at the Turn of the 19th and 20th Century in Lodz.” Praktyka Teoretyczna 3(13):41-69. DOI: https://doi.org/10.14746/pt.2014.3.3
Zysiak, Agata. 2015. “Modernizing Science: Between a Liberal, Social, and Socialistic University - The Case of Poland and the University of Łódź (1945-1953).” Science in Context 28(2):215-236. DOI: https://doi.org/10.1017/S0269889715000083
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
