Ja zapisane na skórze. Tatuowanie ciała jako praca tożsamościowa w indywidualizującym się społeczeństwie polskim

Agata Dziuban

doi:10.18778/1733-8069.8.2.08

Autor

Agata Dziuban Uniwersytet Jagielloński, Zakład Antropologii Społecznej IS

DOI:

https://doi.org/10.18778/1733-8069.8.2.08

Słowa kluczowe:

indywidualizacja, tożsamość, praca tożsamościowa, tatuaż, ciało, refleksyjność, estetyzacja, samostanowienie, podmiotowość

Abstrakt

W poniższym artykule spojrzę na tatuowanie ciała jako na narzędzie pracy tożsamościowej w kontekście procesów indywidualizacyjnych zachodzących we współczesnej Polsce. Teoretyczny horyzont moich rozważań wyznaczać będzie spopularyzowana na gruncie socjologii koncepcja indywidualizacji, zgodnie z którą specyficzne dla późnej nowoczesności procesy strukturalne i kulturowe wykorzeniają jednostkę z dotychczasowych ram odniesienia, dając jej niespotykany dotąd zakres wolności, ale i czyniąc ją odpowiedzialną za kształtowanie własnej tożsamości. Odwołując się do zebranego przez siebie materiału empirycznego, pokażę, jaką rolę pełni praktyka tatuowania ciała w ramach szerszego procesu konstruowania jednostkowej tożsamości. Wyróżnię dwa kluczowe momenty pracy tożsamościowej: moment ekspresji, w której tatuaż służy przede wszystkim jako narzędzie wyrażania treści jednostkowej tożsamości oraz performatywny moment pracy tożsamościowej, polegający na kształtowaniu i negocjowaniu własnej tożsamości za pomocą tatuażu. W swoim artykule skupię się na dwóch aspektach pracy tożsamościowej zorientowanej na kreowanie Ja: twórczym przekształcaniu i estetyzowaniu własnego ciała oraz negocjowaniu za pośrednictwem tatuażu zakresu osobistej wolności i podmiotowości.

Biogram autora

Agata Dziuban - Uniwersytet Jagielloński, Zakład Antropologii Społecznej IS

Agata Dziuban, adiunkt w Instytucie Socjologii UJ. Stypendystka Collegium for Advanced Studies Uniwersytetu Helsińskiego oraz Radbaud University w Nijmegen, recenzentka czasopisma „Body & Society”. Jej zainteresowania naukowe skupiają się wokół problematyki późnonowoczesnej tożsamości, współczesnych praktyk kulturowych i cielesnych, badań biograficznych oraz oral history.

Bibliografia

Atkinson Michael (2003) Tattooed. The Sociogenesis of Body Art. Toronto: University of Toronto Press. DOI: https://doi.org/10.3138/9781442680364

Baudrillard Jean (2005) Symulakry i symulacja. Przełożył Sławomir Królak. Warszawa: Wydawnictwo Sic!

Bauman Zygmunt (1995) Ciało i przemoc w obliczu ponowoczesności. Toruń: Uniwersytet Mikołaja Kopernika.

Bauman Zygmunt (2007) Płynna nowoczesność. Przełożył Tomasz Kunz. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Bauman Zygmunt (2008) Zindywidualizowane społeczeństwo. Przełożyli Olga Kubińska, Wojciech Kubiński. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Beck Ulrich (2004) Społeczeństwo ryzyka. Przełożył Sławomir Cieśla. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Beck Ulrich, Beck-Grensheim Elizabeth (2006) Individualization. Institutionalized Individualism and its Social and Political Consequences. London: Sage Publications.

Beck Ulrich, Bonss Wolfgang, Lau Christoph (2003) The theory of reflexive modernization. Problematic, hypotheses and research programme. „Theory, Culture and Society”, vol. 20, no. 2, s. 1–33. DOI: https://doi.org/10.1177/0263276403020002001

Bell Daniel (1994) Kulturowe sprzeczności kapitalizmu. Przełożył Stefan Amsterdamski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Benson Susan (2000) Inscriptions of the Self: Reflections on Tattooing and Piercing in Contemporary Euro-America [w:] Jean Caplan, red., Written on the Body: The Tattoo in the European and American History. Princeton: Princeton University Press, s. 234–254. DOI: https://doi.org/10.1515/9780691238258-016

Bokszański Zbigniew (2007) Indywidualizm a zmiana społeczna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Chaney David (1996) Lifestyles. London: Routledge.

Charmaz Kathy (2009) Teoria ugruntowana. Praktyczny przewodnik po analizie jakościowej. Przełożyła Barbara Komorowska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Corbin Juliet, Strauss Anselm (2008) Qualitative Research. Techniques and Procedures for Developing Grounded Theory. London: Sage Publications. DOI: https://doi.org/10.4135/9781452230153

Crossley Nick (2006) Reflexive Embodiment in Contemporary Society. New York: Open University Press.

DeMello Margo (2000) Bodies of Inscription. Durham: Duke University Press. DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctv1168d0t

Denzin Norman (1989) Interpretative Biography. London: Sage Publications. DOI: https://doi.org/10.4135/9781412984584

Drozdowski Rafał (2006) Obraza na obrazy. Strategie społecznego oporu wobec obrazów dominujących. Poznań: Uniwersytet Adama Mickiewicza.

Elias Norbert (2008) Społeczeństwo jednostek. Przełożył Janusz Stawiński. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Featherstone Mike (1991a) The Body in Consumer Culture [w:] Mike Hepworth, Bryan Turner, red., The Body, Social Process and Cultural Theory. London: Sage Publications, s. 197–208. DOI: https://doi.org/10.4135/9781446280546

Featherstone Mike (1991b) Consumer Culture and Postmodernism. London: Sage Publications.

Featherstone Mike (1997) Postmodernizm i estetyzacja życia codziennego [w:] Ryszard Nycz, red., Postmodernizm. Antologia przekładów. Kraków: Wydawnictwo Baran i Suszczyński, s. 299–334.

Ferreira Vitor (2009) Youth Scenes, Body Marks and Bio-Sociabilities. „Young”, vol. 17, no. 3, s. 285–306. DOI: https://doi.org/10.1177/110330880901700304

Finkelstein Joanne (1991) The Fashioned Self. Philadelphia: Temple University Press.

Finkelstein Joanne (2007) Art of Self Invention: Image and Identity in Popular Visual Culture. London: Tauris & Company. DOI: https://doi.org/10.5040/9780755604142

Fisher Jill (2002) Tattooing the Body, Marking Culture. „Body and Society”, vol. 8, no. 4, s. 91–107. DOI: https://doi.org/10.1177/1357034X02008004005

Giddens Anthony (2001) Nowoczesność i tożsamość. „Ja” i społeczeństwo w epoce późnej nowoczesności. Przełożyła Aldona Szulżycka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Glaser Barney, Strauss Anselm (2009) Odkrywanie teorii ugruntowanej. Strategie badania jakościowego. Przełożył Marek Gorzko. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos.

Jacyno Małgorzata (2007) Kultura indywidualizmu. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Jacyno Małgorzata (2010) „Technologie cyfrowe a techniki self” [w:] Mirosław Filiciak i in., red., Młodzi i media. Nowe media a uczestnictwo w kulturze. Raport Centrum Badań nad Kulturą Popularną SWPS [dostęp 10 października 2010]. Dostępny w Internecie http://bi.gazeta.pl/im/9/7651/m7651709.pdf

Kaufman Jean-Claude (2004) Ego. Socjologia jednostki. Przełożył Krzysztof Wakar. Warszawa: Oficyna Wydawnicza.

Konecki Krzysztof T. (2000) Studia z metodologii badań jakościowych. Teoria ugruntowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Krajewski Marek (2003) Kultury kultury popularnej. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

Lash Scott (2009) Refleksyjność i jej sobowtóry: struktura, estetyka, wspólnota [w:] Ulrich Beck, Anthony Giddens, Scott Lash, red., Modernizacja refleksyjna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 145–221.

Lash Scott, Urry John (1994) Economies of Signs and Space. London: Sage Publications.

Lindholm Charles (2008) Culture and Authenticity. Oxford: Blackwell Publishing.

Marody Małgorzata, Giza-Poleszczuk Anna (2004) Przemiany więzi społecznych. Zarys teorii zmiany społecznej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Mifflin Margot (1997) Bodies of Subversion: A Secret History of Woman and Tattoo. New York: Juno Books.

Muggleton David (2004) Wewnątrz subkultury. Ponowoczesne znaczenie stylu. Przełożyła Agata Sadza. Kraków: Wydawnictwo UJ.

Olcoń-Kubicka Marta (2009) Indywidualizacja a nowe formy wspólnotowości. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Pitts Victoria (2003) In the Flesh: The Cultural Politics of Body Modification. New York: Palgrave Macmillan. DOI: https://doi.org/10.1057/9781403979438

Riley Sarah, Cahill Sharon (2005) Managing Meaning and Belonging: Young Women’s Negotiation of Authenticity in Body Art. „Journal of Youth Studies”, vol. 8, no. 3, s. 261–279. DOI: https://doi.org/10.1080/13676260500261843

Sanders Clinton R. (1988) Marks of Mischief: Becoming and Being Tattooed. „Journal of Contemporary Ethnography”, vol. 16, no. 4, s. 395–432. DOI: https://doi.org/10.1177/0891241688164001

Sanders Clinton R. (1989) Customizing the Body: The Art and Culture of Tattooing. Philadelphia: Temple University Press.

Sennett Richard (2006) Korozja charakteru: osobiste konsekwencje pracy w nowym kapitalizmie. Przełożyli Jan Dzierzgowski, Łukasz Mikołajewski. Warszawa: Wydawnictwo Muza.

Shilling Chris (1993) The Body and The Social Theory. London: Sage Publications.

Strauss Anselm (1959) Mirrors and Masks. The Search for Identity. Illinois: The Free Press of Glencoe.

Strauss Anselm (1993) Continual Permutation of Action. New York: Aldine De Gruyter.

Sweetman Paul (1999) Anchoring the (Postmodern) Self? Body Modification, Fashion and Identity. „Body and Society”, vol. 5, no. 2/3, s. 51–76. DOI: https://doi.org/10.1177/1357034X99005002004

Touraine Alain (2009) Od rozumienia społeczeństwa do odkrywania podmiotu [w:] Aleksander Manterys, Janusz Mucha, red., Nowe perspektywy teorii socjologicznej. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos, s. 563–576.

Turner Bryan S. (1999) The Possibility of Primitiveness: Towards a Sociology of Body Marks in Cool Societies. „Body and Society”, vol. 5, no. 2/3, s. 39–50. DOI: https://doi.org/10.1177/1357034X99005002003