Rolnictwo ekologiczne jako zawód i powołanie. Studium tożsamości, organizacji i potencjału rozwojowego polskich rolników ekologicznych
DOI:
https://doi.org/10.18778/1733-8069.5.3.02Słowa kluczowe:
rolnictwo ekologiczne, eko-rolnictwo, ekologia, typologia eko-rolników, studia nad stawaniem się, światy społeczne, teoria ugruntowana, powołanie, misja, wejście Polski do Unii EuropejskiejAbstrakt
Praca stanowi pierwsze w Polsce socjologiczne studium rozwoju rolnictwa ekologicznego, zakorzenione w paradygmacie interpretatywnym, oparte na metodologii teorii ugruntowanej. Podstawą badań było 27 wywiadów narracyjnych i swobodnych z rolnikami ekologicznymi z terenu całej Polski, obserwacja uczestnicząca na imprezach eko-rolników, analiza treści publikacji poświeconych eko-rolnictwu. Centralne pytanie dotyczy tego, co jest istotą rolnictwa ekologicznego? Czy mamy do czynienia z zawodem czy ruchem społecznym? Co odróżnia eko[1]rolnika od tzw. rolnika konwencjonalnego? Jak wygląda świat społeczny rolnictwa ekologicznego, jakie areny sporów w nim występują? Na początku lat 90 XX wieku w Polsce było ok 20 eko-gospodarstw, a praktykujący „ekologię” rolnicy uznawani byli często za nierozumianych idealistów. Kluczowym czynnikiem dynamizujacym rozwój eko-rolnictwa było wstąpienie Polski do Unii Europejskiej, w latach 2003-2005 nastąpił ponad 3-krotny wzrost liczby gospodarstw ekologicznych (z 2286 do 7813) i ponad 4-krotny wzrost powierzchni upraw ekologicznych. Od początku rozwoju ruchu o „ekologiczności” decydowali o tym sami rolnicy ekologiczni, a certyfikaty wystawiało założone przez nich stowarzyszenie „Ekoland”. W pierwszej dekadzie XXI wieku w związku z rozwojem unijnej i państwowej infrastruktury wsparcia, funkcje tę formalnie przejęły prywatne firmy będące agencjami certyfikującymi, lecz na granice prawne nakładają się wciąż nieformalne granice świadomościowe. W pracy wyróżniono trzy podstawowe typy eko-rolników. Eko-rolnicy z misją (pionierzy i adepci) postrzegają swą działalność jako rodzaj projektu etycznego („zdrowe społeczeństwo dzięki zdrowym roślinom i zwierzętom”), który jednocześnie jest dla nich źródłem utrzymania. Eko-rolnicy dotacyjni postrzegają tę działalność jako rodzaj biznesu, przyznając drugorzędne lub żadne znaczenie wartościom pozaekonomicznym. Eko-rolnicy kontemplacyjni uprawiają ze względu na autoteliczną wartość rolnictwa i harmonii z przyrodą, nie nastawiając się na czerpanie dochodu z płodów ziemi.
Bibliografia
Babbie, Earl (2004) Badania społeczne w praktyce. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Becker, Howard (1977) Sociological Work. Method and Substancje. New Jersey: Transaction Books.
Berger, Peter L. i Thomas Luckmann (1983) Społeczne tworzenie rzeczywistości. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Blumer, Herbert (1969) Symbolic Interactionism. Perspective and Method. New Jersey: Prentice-Hall.
Blumer, Herbert (1984) "Społeczeństwo jako symboliczna interakcja" w Kryzys i Schizma, Antyscjentystyczne tendencje w socjologii współczesnej (Red) E. Mokrzycki. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Bokszański, Zbigniew (2005) Tożsamości zbiorowe. Warszawa: PWN.
Bołtromiuk, Artur (2005) Rola Wsparcia Publicznego w Rozwoju Rolnictwa Ekologicznego w Polsce. Maszynopis otrzymany od autora.
Burros, Marian (2009) "Obamas to Plant Vegetable Garden at White House." New York Times 19.03.2009 http://www.nytimes.com/2009/03/20/dining/20garden.html
Biuletyn Demeter nr.5/2006.
Bubula, Barbara (2004) „Orkisz, płaskurka i piękna z Boskoop.” Obywatel 2 (16).
Geertz, Clifford (2005) Interpretacja kultur. Wybrane eseje. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Goffman, Erving (1981) Człowiek w teatrze życia codziennego. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Gross, Matthias (2001) „Unexpected Interactions. Georg Simmel and the Observation of Nature.” Journal of Classical Sociology 1. DOI: https://doi.org/10.1177/14687950122232602
Glaser, Barney i Anselm Strauss (1967) The Discovery of Grounded thoery. Strategies for Qualitative Research. New York: Aldine Publiching Co.
Górny, Mieczysław (1992) Ekofilozofia rolnictwa. Krosno: Centrum Edukacji Ekologicznej Wsi.
Górny, Mieczysław (1997) Dlaczego rolnictwo ekologiczne jest ważne dla Polski?. Maszynopis.
Górny, Mieczysław (2002) Ekorozwój wsi i rolnictwa. Włocławek: Wydawnictwo Duszpasterstwa Rolników.
Górny, Mieczysław (2005a) Historia rolnictwa ekologicznego. Przysiek: Wydawnictwo Kujawsko-Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Minikowie.
Górny, Mieczysław (2005b) "Uratować tyle życia ile można." Eko Arka 3: 32-33.
Górny, Mieczysław (2005c) "Wiek rolniczych kłamstw." Eko Arka 4: 32-33.
Hałas, Elżbieta, redaktor i Krzysztof Konecki, redaktor (2005) Konstruowanie jaźni i społeczeństwa. Europejskie warianty interakcjonizm symbolicznego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe "Scholar".
Hammerslay, Martyn i Paul Atkinson (2000) Metody badań terenowych. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka.
IFOAM Annual Report 2008, stan na 30.9.2009 www.ifoam.org
IJHAR-S (2008) Liczba gospodarstw z certyfikatem i w okresie przestawiania w poszczególnych województwach w 2007 roku www.ijhars.gov.pl
IJHAR-S (2009) Producenci ekologiczni w 2008 roku www.ijhars.gov.pl
Jawłowska, Aldona (2001) Wokół problemów tożsamości. Warszawa: ISNS UW .
Kacperczyk, Anna (2005) "Zastosowanie koncepcji społecznych światów w badaniach empirycznych." w Hałas, Elżbieta, redaktor i Krzysztof Konecki, redaktor (2005) Konstruowanie jaźni i społeczeństwa. Europejskie warianty interakcjonizm symbolicznego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe "Scholar".
Kocik, Lucjan (2000) Między przyrodą, zagrodą i społeczeństwem. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagielońskiego.
Konecki, Krzysztof (1992) Nowi pracownicy a kultura organizacyjna. Studium folkloru fabrycznego. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Folia Sociologica 24.
Konecki, Krzysztof (1994) Kultura organizacyjna japońskich przedsiębiorstw przemysłowych. Studium Socjologiczne. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Konecki, Krzysztof (1998) Łowcy Głów. Headhunting. Analiza pracy rekrutacji w agencjach doradztwa personalnego. Warszawa: Wydawnictwo Normalizacyjne Alfa – Wero.
Konecki, Krzysztof (2000) Studia z metodologii badań jakościowych. Teoria ugruntowana. Warszawa: PWN.
Konecki, Krzysztof (2005) Ludzie i ich zwierzęta. Interakcjonistyczno-symboliczna analiza społecznego świata właścicieli zwierząt domowych. Warszawa: Scholar.
Lulewicz, Małgorzata (2006) „Czynniki kształtujące motywacje rolników do przestawiania gospodarstw na ekologiczne metody produkcji na przykładzie powiatu Maków Mazowiecki w województwie mazowieckim”. Niepublikowana praca licencjacka, Wydział Ekonomiczno-Rolniczy, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, Warszawa.
Lutyński, Jan (2000) Metody badań społecznych. Łódź: Łódzkie Towarzystwo Naukowe.
Łopata, Jadwiga (2002) „Zróbcie wszystko, żeby to ocalić. Z Jadwigą Łopatą rozmawia Barbara Bubula”. Obywatel 4 (8): 6-10.
Merton, Robert (2002) Teoria socjologiczna i struktura społeczna. Warszawa: PWN.
Metera, Dorota i Tomasz Sakowski (2008) Podręcznik rolnictwa ekologicznego, Radom: Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie.
Miles, Matthew i Micheal Huberman (2000) Analiza danych jakościowych. Białystok: Wydawnictwo Trans Humana.
NIK (2006), Informacja o wynikach kontroli funkcjonowania rolnictwa ekologicznego w Polsce, Warszawa http://bip.nik.gov.pl/pl/bip/wyniki_kontroli_wstep/inform2006/2005182
Norberg-Hodge, Helena, Peter Goering i John Page (2001) From the Ground Up. Rethinking Industrial Agiculture. London – New York: Zed Books.
Okraska, Remigiusz (2002) „Wieś na rozdrożu”, Obywatel 4 (8): 13-24.
Olechnicki, Krzysztof (1998) New Age. Kościół wobec wyzwania Wodnika. Warszawa: Oficyna Naukowa.
Osetek, Julian i Jerzy Osetek (1989) Rolnictwo i Ogrodnictwo Biodynamiczne. Bydgoszcz: Przedsiębiostwo Innowacyjne "Otylia"
Przybylak, Zbigniew (2003) Sławne proroctwa, objawienia, przepowiednie dla Polski i świata na XXI wiek. Bydgoszcz: Wydawnictwo Gaj.
Przybylak, Zbigniew (2005a) "Żal w Eko Arce", Eko Arka nr 3, s. 1.
Przybylak, Zbigniew (2005b) "Pokój z EKO ARKI", Eko Arka nr 4, s. 1.
Przybylak, Zbigniew (2006a) "Największa Moc", Eko Arka nr 2, s.1
Przybylak, Zbigniew (2006b) "Znak Prawdy z Eko Arki", Eko Arka nr 3, s.1
Przybylak, Zbigniew (2006c) "Od seradeli do chleba i rogalików", Eko Arka nr 3, s. 2-5
Przybylak, Zbigniew (2007a) "Ekologia pokoju z Eko Arki", Eko Arka nr 1, s. 1
Przybylak, Zbigniew (2007b) "Boża ekonomia z Eko Arki", Eko Arka nr 2, s. 1
Przybylak, Zbigniew (2007c) "Opiekunka Eko Arki", Eko Arka nr 3, s. 1
Przybylak, Zbigniew (2007d)"Dobrostan Eko Arki." Eko Arka nr 4, s. 1
Przybylak, Zbigniew (2009a) "Ratunkowe szalupy Eko Arki." Eko Arka nr 2, s. 1
Przybylak, Zbigniew (2009b) "Nowe życie gospodarcze z Eko Arki." Eko Arka nr 3, s. 1
Przybylak-Zdanowicz Magdalena (2007) „III Pielgrzymka Rolników Ekologicznych na Jasną Górę.” Eko Arka nr 1, s. 31-32
Przybyłowska, Ilona (1978) „Wywiad swobodny ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji i możliwości jego zastosowania w badaniach socjologicznych.” Przegląd Socjologiczny XXX.
Rokicka, Ewa i Paweł Starosta (2003) Postawy mieszkańców gmin polskich wobec środowiska naturalnego. Łódź: Wydawnictwo Absolwent.
Runowski, Henryk (1996) Ograniczenia i szanse rolnictwa ekologicznego. Warszawa: Wydawnictwo SGGW.
Siebeneicher, George (1997) Podręcznik rolnictwa ekologicznego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Simmel, Georg (1975) Socjologia. Warszawa: PWN.
Skolimowski, Henryk (2007) Geniusz Światła a Świętość Życia. Warszawa: Oficyna Wydawnicza VEGA.
Sołtysiak, Urszula (1993) Rolnictwo ekologiczne od teorii do praktyki. Warszawa: Wydawnictwo Stowarzyszenia Ekoland.
Sołtysiak, Urszula (1994) Rolnictwo ekologiczne w praktyce. Warszawa: Wydawnictwo Stowarzyszenia Ekoland.
Sołtysiak, Urszula redaktor (1995) Rolnictwo ekologiczne. Od producenta do konsumenta. Warszawa: Wydawnictwo Stowarzyszenia EKOLAND.
Sołtysiak, Urszula redaktor (1998) Ekologiczna produkcja żywności w świetle wymogów Unii Europejskiej. Poznań: Wydawnictwo Centrum Doradztwa i Edukacji w Rolnictwie w Poznaniu.
Starosta, Paweł, Imre Kovach, Krzysztof Gorlach (1999) Rural Societies under communism and beyond. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Steiner, Rudolf (1999) Stosunek świata gwiazd do człowieka. Gdynia: Wydawnictwo Genesis.
Steiner, Rudolf (2003) Od fizyczności człowieka do duchowości świata. Gdynia: Wydawnictwo Genesis.
Stopa, Magdalena (2009) "Rzut Beretem", National Geographic Polska 4/2009 (http://www.national-geographic.pl/artykuly/pokaz/rzut-beretem/)
Sułek, Antoni, Nowak K i Wyka, Anna (1989) Poza granicami socjologii ankietowej. Warszawa: UW i PTS.
Sztumski, Janusz (1995) Wstęp do metod i technik badań społecznych. Katowice: Wydawnictwo "Śląsk".
Ślęzak, Izabela (2009) „Stawanie się poetą. Analiza interakcjonistyczno – symboliczna”. Przegląd Socjologii Jakościowej V DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.5.1.02
Stratenwerth, Peter (2006) Wsi spokojna, wsi wesoła. Stow. Ziarno: Grzybów.
Thun, Maria (1998) Pielęgnacja ogrodu. Dni Siewu. Czas sadzenia. Dni zbioru. Nakło nad Notecią: Wydawnictwo Otylia.
Ustawa z dnia 20.04.2004 r. o rolnictwie ekologicznym, Dz.U. Nr. 93, poz. 898 www.lex.pl
Weber, Max (1998) Polityka jako zawód i powołanie. Kraków: ZNAK.
Wilson, Thomas P. (1973) "Normative and Interpretative Paradigms in Sociology" w Understanding Everyday Life. Toward the reconstruction of sociological knowledge. (Red) Jack Douglas. London: Routledge and Kegan Paul.
Woś, Augustyn i Zegar, Józef (2002) Rolnictwo Społecznie Zrównoważone. Warszawa: IERiGŻ.
www.anandamarga.pl
www.boell.pl
www.ekocentrum.org.pl (stan na 15.05.2007, strona już nie istnieje)
www.ekoland.org.pl
www.dolinaeko.wspa.lublin.pl
www.klastry.pl
www.minrol.gov.pl
www.wikipedia.pl
Zirakzadeh, Cyrus Ernesto (1997) Social Movements in Politics: A Comparative Study. Londyn – Nowy Jork: Longman.
Żakowska-Biemans, Sylwia, i Krystyna Gutkowska (2003) Rynek żywności ekologicznej w Polsce i w krajach Unii Europejskiej. Warszawa: Wydawnictwo SGGW.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
