Włączeni jako konsumenci – wyłączeni jako obywatele. Nastolatki w przestrzeni miasta

Marta Smagacz-Poziemska

doi:10.18778/0208-600X.49.03

Autor

Marta Smagacz-Poziemska Uniwersytet Jagielloński, Wydział Filozoficzny, Instytut Socjologii, Zakład Socjologii Stosowanej i Pracy Socjalnej

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.49.03

Słowa kluczowe:

nastolatki, obywatelskość, przestrzeń miejska, sąsiedztwo, centrum, galeria handlowa

Abstrakt

W artykule podjęto temat wykluczenia społecznego nastolatków w przestrzeni miejskiej, w tym możliwości korzystania z tej przestrzeni i wpływania na nią. Dane z badań empirycznych na temat postaw młodych mieszkańców wobec trzech rodzajów przestrzeni miasta (miejsca zamieszkania, centrum miasta i galerii handlowej) zostały przeanalizowane w kontekście koncepcji obywatelskości, konsumpcjonizmu oraz konstruktywistycznych teorii przestrzeni. Próbę badawczą stanowiło 838 uczniów gimnazjów z Krakowa i Katowic ‒ miast porównywalnych pod względem wielkości i funkcji metropolitarnych, ale odmiennych pod względem struktury urbanistycznej i symboliki przestrzeni. Analiza danych umożliwia sformułowanie wniosku, że specyfika przestrzeni miast ma związek z postrzeganiem i waloryzowaniem poszczególnych miejsc oraz sposobem ich „używania”, ale nie ma ona związku z poczuciem sprawstwa u nastolatków. Miasto jest mechanizmem generującym postawy konsumpcyjne, ale nie stymuluje postaw aktywnych i zorientowanych na sprawy publiczne.

Bibliografia

Anthony K. H. (1985), The Shopping Mall: A Teenage Hangout, „Adolescence”, Summer, Vol. XX, No. 78, (Libra Publishers, San Diego (CA)), s. 307‒311.

Barber B. (2008), Skonsumowani. Jak rynek psuje dzieci, infantylizuje dorosłych i połyka obywateli, Muza, Warszawa.

Bauman Z. (2007), Płynne życie, Wydawnictwo Literackie, Kraków.

Bauman Z. (2009), Konsumowanie życia, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.

Benjamin W. (2005), Pasaże, Wydawnictwo Literackie, Kraków.

Bierwiaczonek K., Lewicka B., Nawrocki T. (2012), Rynki, malle i cmentarze. Przestrzeń publiczna miast śląskich w ujęciu socjologicznym, Zakład Wydawniczy Nomos, Kraków.

Biuletyn Statystyczny Miasta Krakowa. Informacje i opracowania statystyczne (2013), Urząd Statystyczny w Krakowie, Kraków.

Bourdieu P. (2009), Rozum praktyczny. O teorii działania, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.

Brzozowska-Brywczyńska M. (2013), Partycypacja publiczna dzieci, ser. „Analizy i Opinie”, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa.

Frysztacki K., Nóżka M., Smagacz-Poziemska M. (2011), Dzieci ulicy. Studium szczególnego problemu miejskiego, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.

Hobin E. P., Leatherdale S., Manske S., Dubin J. A., Elliott S., Veugelers P. (2013), Are Environmental Influences on Physical Activity Distinct for Urban, Suburban, and Rural Schools? A Multilevel Study Among Secondary School Students in Ontario, Canada, „Journal of School Health”, Vol. 83, No. 5, s. 357‒367. DOI: https://doi.org/10.1111/josh.12039

Lewis G. H. (1989), Rats and Bunnies: Core Kids in an American Mall, „Adolescence”, No. 24, s. 881‒889.

Lister R. (2007), Inclusive Citizenship: Realizing the Potential, „Citizenship Studies”, Vol. 11, Issue 1, pp. 49‒61; Special Issue: Celebrating Ten Years of Citizenship Studies, Engin F. Isin, Peter Nyers, Bryan S. Turner (eds.), DOI: 10.1080/13621020601099856. DOI: https://doi.org/10.1080/13621020601099856

Lofland L. H. (1998), The Public Realm. Exploring the City’s Quintessential Social Territory, Aldine de Gruyter, New York.

Makowski G. (2004), Świątynia konsumpcji. Geneza i społeczne znaczenie centrum handlowego, Wydawnictwo Trio, Warszawa.

Makowski G. (2009), Cetrum handlowe ‒ przestrzeń aktywna czy reaktywna?, [w:] Społeczeństwo i codzienność, S. Rudnicki, J. Stypińska, K. Wojnicka (red.), Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa, s. 163‒182.

Matthiews M. H., Taylor M., Percy-Smith B., Limb M. (2000), The Unacceptable Flaneur: The Shopping Malls as a Teenage Hangout, „Childhood”, No. 6, s. 279‒294. DOI: https://doi.org/10.1177/0907568200007003003

Miś L., Nóżka M., Smagacz-Poziemska M. (2011), Nasze problemy. Bezrobocie i bieda we współczesnym społeczeństwie polskim, Universitas, Kraków.

Nawrocki T. (2011), Przestrzeń publiczna w krajobrazie śląskich miast, „Przegląd Socjologiczny”, vol. LX, nr 2-3, s. 229‒254.

Oldenburg R. (1997), The great good place: Cafes, coffee shops, bookstores, bars, hair salons, and other hangouts at the heart of a community, Da Capo Press, Chicago.

Pluta J. (2011), Jakość życia a kwestia społecznej partycypacji mieszkańców w sferze publicznej miasta, [w:] M. Nowak, P. Pluciński (red.), O miejskiej sferze publicznej. Obywatelskość i konflikty o przestrzeń, Korporacja Ha!art, Kraków, s. 223‒237.

Rocznik Statystyczny Województwa Śląskiego (2013), Urząd Statystyczny w Katowicach, Katowice, http://www.stat.gov.pl/katow/69_848_PLK_HTML.htm, 20.01.2014.

Röhrborn B., Żylicz P. (2013), Dziecko ma głos! Raport z badań, Fundacja Rozwoju Dzieci im. J. A. Komeńskiego, Warszawa.

Romaniszyn K. (red.) (2011), Nowa droga do zniewolenia? O życiu w społeczeństwie konsumpcyjnym, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.

Sennett R. (2009), Upadek człowieka publicznego, Wydawnictwo MUZA, Warszawa.

Simmel G. (2006), Mentalność mieszkańców wielkich miast, [w:] Idem, Most i drzwi. Wybór esejów, Oficyna Naukowa, Warszawa, s. 114‒134.

Smagacz M. (2009), Upublicznianie komercyjnej przestrzeni miejskiej, [w:] M. Dymnicka, A. Majer (red.), Współczesne miasta. Szkice socjologiczne, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 91‒102.

Stillerman J., Salcedo R. (2010), Es mucho más que comprar... Discursos y prácticas espaciales cotidianas en Malls de Santiago, „Estudios Avanzados”, nú. 13, s. 79‒103.

Stillerman J., Salcedo R. (2012), Transposing the Urban to the Mall: Routes, Relationships, Resistance in Two Santiago, Chile, Shopping Centers, „Journal of Contemporary Ethnography”, Vol. 41, No. 3, DOI: 10.1177/0891241611434551, s. 309‒336. DOI: https://doi.org/10.1177/0891241611434551

Szafraniec K. (2011), Młodzi 2011, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Warszawa.

Szlendak T. (2008), Supermarketyzacja. Religia i obyczaje seksualne młodzieży w kulturze konsumpcyjnej, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław.

Ubóstwo dzieci. Najnowsze dane dotyczące ubóstwa dzieci w krajach rozwiniętych (2012), UNICEF, http://www.unicef.pl/Co-robimy/Prawa-dziecka/Biezace-dzialania/Biezace-dzialania/Ubostwo-Dzieci-Raport-UNICEF, 10.04.2014.

Vanderbeck R. M., Johnson J. H., Jr. (2000), That’s the only place where you can hang out: Urban young people and the space of the mall, „Urban Geography”, Vol. 21, No. 1. s. 5‒25. DOI: https://doi.org/10.2747/0272-3638.21.1.5

Warunki życia rodzin w Polsce (2014), Główny Urząd Statystyczny, Warszawa.

Zukin S. (2010), Naked City. The Death and Life of Authentic Urban Places, Oxford University Press, Oxford. DOI: https://doi.org/10.1093/oso/9780195382853.001.0001