Children of “Vulnerable Identity”  Do They Have To Be Excluded? Some Reflections Based on Empirical Research

Katarzyna Ornacka

doi:10.18778/0208-600X.49.06

Authors

Katarzyna Ornacka Jagiellonian University, Faculty of Philosophy, Institute of Sociology, Department of Apllied Sociology and Social Work

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.49.06

Keywords:

childhood, vulnerable identity, empowerment

Abstract

Dzieciństwo jest wyjątkowym i niepowtarzalnym (bezpowrotnie przemijającym) okresem w rozwoju każdego człowieka, a jego wpływ na funkcjonowanie w dalszym życiu jest fundamentalny. Zgromadzona w tym czasie przez dziecko wiedza oraz doświadczenie w istotny sposób wpływają na występujące po nim (okresie dzieciństwa) wydarzenia. Tożsamość dziecka, zwłaszcza jej społeczny wymiar, jest kształtowana w działaniu, w konkretnej społecznej przestrzeni. Stanowi ona klucz do zrozumienia mechanizmów zachodzących pomiędzy jednostką a społeczeństwem, jej forma i kształt w znacznej mierze są bowiem uwarunkowane tym, na co daje przyzwolenie społeczeństwo, oraz tym, co potrafi wynegocjować jednostka z racji zajmowanej pozycji w strukturze społecznej. Co łączy, a co odróżnia świat dzieci o „zranionej tożsamości” od świata dzieci wychowujących się w zdrowo funkcjonujących rodzinach? Tworzą one odrębną grupę społeczną, uobecniane są przez rozmaite formy dyskursu, a każda z narracji w odmienny sposób przedstawia życie dzieci. Jednak ich sytuacja jest znacznie trudniejsza, historie życia zawiłe, a „bagaż” doświadczenia znacznie większy. Jakie są szanse tych dzieci na włączenie w główny nurt życia społecznego? Odpowiedź na to pytanie jest przedmiotem refleksji niniejszego artykułu.

References

Anczewska M., Wciórka J. (red.) (2007), Umacnianie ‒ nadzieja czy uprzedzenia, “Biblioteka Psychiatry”, nr 8, (Instytut Psychiatrii i Neurologii, Warszawa), pp. 45‒82.

Bauman Z. (2007), Tożsamość. Rozmowy z Benedetto Vecchim, GWP, Gdańsk.

Bilicki T. (2000), Dziecko i wychowanie w pedagogii Jana Pawła II, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków.

Frysztacki K., Kaszyński H. (2009), Socjologia – makropraca socjalna. Teoria dla podejścia socjalnego, [w:] A. Karwacki, H. Kaszyński (red.), Polityka aktywizacji w Polsce, Wydawnictwo UMK, Toruń, pp. 101‒116.

Głowacka B., Pilch T. (red.) (2001), Dzieci gorszych szans, Krajowy Komitet Wychowania Resocjalizacyjnego, Warszawa.

Gogacz M. (1985), Człowiek i jego relacje, Akademia Teologii Katolickiej, Warszawa.

Guardini R. (1953), Die Lebensalter. Ihreethische und padagogische Bedeutung, Topos, Wurzburg.

Gulla B. (2009), Wolność a zależność dziecka, [w:] B. Gulla, M. Duda (red.), Dziecko a świat dorosłych, Wydawnictwo św. Stanisława BM, Kraków, pp. 64‒74.

Homplewicz J. (1996), Etyka pedagogiczna, Wydawnictwo Salezjańskie, Warszawa.

Howarth J. (2010), The Child`s World. The Comprehensive Guide to Assessing Children in Need, Jessica Kingsley Publishers, London‒Philadelphia.

Hutchby I., Moran-Ellis J. (2005), Children and Social Competence. Arenas of Action, Routledge Falmer, London ‒ New York. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203975657

Izdebska J. (2003), Dziecko w rodzinie i środowisku rówieśniczym, Trans Humana, Białystok.

Izdebska J. (2004), Dziecko osamotnione w rodzinie, Trans Humana, Białystok.

Izdebska J. (2006), Dom rodzinny postrzegany przez dzieci w kontekście społeczno-kulturowych zróżnicowań współczesnej rodziny, Wydawnictwo Uniwersyteckie Trans Humana, Białystok.

Jenks Ch. (2005), Constituting Childhood, [w:] Ch. Jenks (red.), Childhood. Critical Concepts in Sociology, Vol. I, Routledge, Nowy Jork, pp. 30–56.

Jenks Ch. (2008), Socjologiczne konstrukty dzieciństwa, [w:] M. J. Kehily, Wprowadzenie do badań nad dzieciństwem, Wydawnictwo WAM, Kraków, pp. 111‒134.

Krąpiec M. A. (2001), Dziecięctwo jako forma życia ludzkiego, [w:] D. Kornas-Biela (red.), Oblicza dzieciństwa, Redakcja Wydawnictw KUL, Lublin, pp. 17‒21.

Krąpiec M. A. (2003), Dziecko osobą dojrzewającą, [w:] J. Wilk (red.), W służbie dziecku, vol. 1, Redakcja Wydawnictw KUL, Lublin, pp. 19‒24.

Łaciak B. (1998), Świat społeczny dziecka, Wydawnictwa Akademickie “Żak”, Warszawa.

Matthews G. B. (2006), A Philosophy of Childhood, The Poynter Center for the Study of Ethics and American Institutions, Indiana University, Bloomington.

Matyjas B. (2008), Dzieciństwo w kryzysie. Etiologia zjawiska, Wydawnictwa Akademickie “Żak”, Warszawa.

Nikitorowicz J. (2005), Kreowanie tożsamości dziecka, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk.

Ornacka K. (2011), Społeczny fenomen dzieciństwa – na podstawie badań przeprowadzonych wśród dzieci, [w:] K. Frysztacki, M. Nóżka, M. Smagacz-Poziemska (red.), Dzieci ulicy. Procesy marginalizacji i automarginalizacji nieletnich, ser. “Zeszyty Pracy Socjalnej”, vol. 16, Instytut Socjologii, Uniwersytet Jagielloński, Kraków, pp. 7‒28.

Ornacka K. (2013), Od socjologii do pracy socjalnej. Społeczny fenomen dzieciństwa, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.

Ornacka K., Szlachta K. (2013), O dzieciństwie (nie)równych szans z perspektywy młodzieży gimnazjalnej oraz wychowanków domu dziecka, [w:] J. Matejek, R. Spyrka-Chlipała (red.), Dziecko i rodzina w różnych obszarach wsparcia instytucjonalnego i pozainstytucjonalnego, Wydawnictwo Koło Kwadratu, Kraków, pp. 93‒110.

Ornacka K., Wałek I. (2013), O dziecięcej filozofii wartości i wsparciu dla rodziny ‒ na przykładzie badań wśród młodzieży, [w:] J. Matejek, R. Spyrka-Chlipała (red.), Dziecko i rodzina w różnych obszarach wsparcia instytucjonalnego i pozainstytucjonalnego, Wydawnictwo Koło Kwadratu, Kraków, pp. 179‒196.

Ornacka K., Żuraw K. (2013), O umacnianiu dzieci w organizacjach pozarządowych – na przykładzie stowarzyszenia Parasol, [w:] J. Matejek, R. Spyrka-Chlipała (red.), Dziecko i rodzina w różnych obszarach wsparcia instytucjonalnego i pozainstytucjonalnego, Wydawnictwo Koło Kwadratu, Kraków, pp. 22‒39.

Piaget J. (1993), Psychologia dziecka, [tłum. Z. Zakrzewska], Siedmiogród, Wrocław.

Piaget J. (2006), Studia z psychologii dziecka, [tłum. T. Kołakowska], Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Pilch T. (red.) (2003), Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku, vol. 1, Wydawnictwa Akademickie “Żak”, Warszawa.

Przetacznik-Gierowska M., Makiełło-Jarża G. (1985), Psychologia rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa.

Przetacznik-Gierowska M., Tyszkowa M. (1996), Psychologia rozwoju człowieka, vol. 1: Zagadnienia ogólne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Ruba M. (1993), Osoba a akt moralny. Maxa Schelera personalizm etyczny, [w:] M. Filipiak, M. Szulakiewicz (red.), Człowiek drogi ‒ poszukiwań. Studia z antropologii i etyki, Wydawnictwo WSP, Rzeszów, pp. 81‒91.

Sajkowska M. (red.) (2011), Dzieci się liczą. Informacje o stanie zagrożenia bezpieczeństwa i rozwoju dzieci w Polsce, “Dziecko Krzywdzone. Teoria, Badania, Praktyka”, vol. 36, nr 3, (Fundacja Dzieci Niczyje, Warszawa), pp. 1‒184.

Schaffer H. R. (1994), Wzajemność kontroli we wczesnym dzieciństwie, [w:] A. Brzezińska, G. Lutomski (red.), Dziecko w świecie ludzi i przedmiotów, Zysk i S-ka, Poznań, pp. 125‒149.

Schaffer H. R. (2005), Rozwój społeczny. Dzieciństwo i młodość, Gdańskie Wydawnictwo Pedagogiczne, Gdańsk.

Schaffer H. R. (2008), Psychologia dziecka, [tłum. A. Wojciechowski], Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Segiet K. (2011), Dziecko i jego dzieciństwo w perspektywie naukowego poznania i doświadczania rzeczywistości. Studium pedagogiczno-społeczne, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań.

Smith R. (2008), Social Work and Power, Palgrave‒Macmillan, Basingstoke.

Szczepska-Pustkowska M. (2011), Od filozofii dzieciństwa do dziecięcej filozofii życia. Casus władzy (i demokracji), Impuls, Kraków.

Szlachta K. (2012), “Kim jestem dla siebie i dla innych?”, czyli wpływ stygmatu sieroty społecznej na konstruowanie indywidualnej tożsamości na podstawie badań przeprowadzonych wśród dzieci z Domu Dziecka w Zakopanem, Uniwersytet Jagielloński, Instytut Socjologii, Kraków, (niepublikowana praca magisterska napisana pod kierunkiem K. Ornackiej).

Śliwerski B. (2007), Pedagogika dziecka. Studium pajdocentryzmu, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk.

Tomaszewski T. (1985), Człowiek jako podmiot i człowiek jako przedmiot, [w:] K. Obuchowski, J. Reykowski (red.), Studia z psychologii emocji, motywacji i osobowości, Ossolineum, Wrocław, pp. 59‒74.

Vasta R., Haith M. M., Miller S. A. (2004), Psychologia dziecka, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa.

Warzywoda-Kruszyńska W. (1999), Kwestia biedy dzieci (na przykładzie Łodzi), “Problemy Polityki Społecznej”, Studia i Dyskusje, vol. 1, pp. 139‒153.