Rewitalizacja po baskijsku. Kulturowy kod „efektu Guggenheima”

Abstrakt

Niniejszy artykuł poświęcony jest tzw. „efektowi Bilbao”. Zasadniczą osią pracy jest analiza szczególnej relacji pomiędzy zastosowaną w Bilbao strategią rewitalizacji miasta, z ikoniczną dla całego przedsięwzięcia budowlą, jaką było Muzeum Guggenheima, a kulturą Basków, a więc ich sposobem życia i wartościami wspólnotowymi. Punktem wyjścia dla zawartych tu rozważań jest pojęcie „rewitalizacji przez kulturę”, które rozumiane bywa dwojako. Po pierwsze (najczęściej), interpretuje się je jako całokształt działań polegających na wykorzystaniu w projektach rewitalizacji miast obiektów lub instytucji kultury. Według drugiej interpretacji, termin ten opisuje proces przywracania miasta do życia odbywający się dzięki aktywności (najlepiej lokalnych) artystów. W obydwu jednak przypadkach, istota kultury zostaje istotnie wypaczona, ponieważ zarówno w pierwszym, jak i drugim znaczeniu, zakres jej rozumienia zostaje spłycony, a sama kultura potraktowana w istocie jako synonim „sztuki”. Wychodząc od definicji Floriana Znanieckiego, który kulturę rozumie nie tylko w kategoriach materialnych, lecz także jako wszystko to, co zamyka się w „niematerialnych wytworach działalności ludzkiej”, „kulturowość” bilbaońskiej rewitalizacji przedstawiona jest w niniejszej pracy nie przez pryzmat Muzeum Guggenheima jak przykładu instytucji kultury, lecz poprzez odniesienie się do zastosowanej w Bilbao strategii rewitalizacyjnej i jej oparcia w społeczności lokalnej. Artykuł zawiera więc analizę relacji pomiędzy Muzeum Guggenheima w Bilbao a baskijską filozofią polityczną, szeroko pojmowanymi baskijskim wartościami ekonomicznymi, jak również Basków wizją samych siebie.