Gdy różnice istnieją jedna obok drugiej. Wychowywanie do różnorodności jako wyzwanie szkolnej polonistyki
DOI:
https://doi.org/10.18778/1505-9057.56.11Słowa kluczowe:
edukacja polonistyczna, wielokulturowość, dialog międzykulturowy, lektury szkolne, literatura kulturowych zderzeńAbstrakt
Celem artykułu jest prześledzenie warunków koniecznego dziś otwarcia procesów edukacyjnych na integrację z zewnątrz, która modyfikuje znaczenie poczucia tożsamości wspólnotowej. Procesy te dotyczą zachowań społecznych w określonych przestrzeniach symbolicznych świata wielokulturowego i obejmują: postawę szacunku dla wartości społeczno-politycznych, akceptację praw i obowiązków jednostki wobec państwa oraz organizacji międzynarodowych oraz zasad odpowiedzialnego współżycia społecznego. Potrzeba nauki życia w świecie pełnym różnic sprawia, że wychowanie międzykulturowe na każdym etapie kształcenia musi zająć miejsce ważne pośród zadań edukacyjnych szkoły, także szkoły wyższej. Argumentacja wpisana została w dyskurs nad istotą tożsamości inkluzywnej, zorientowanej w najnowszych badaniach regionalistycznych i podkreśla zagadnienia tolerancji, akceptacji Innego, dialogu międzykulturowego. Formułuje się również warunki wprowadzenia różnicy kulturowej do „własnego myślenia”. Autorka artykułu przedstawia praktyczne możliwości wykorzystywania na lejcach w szkole podstawowej i średniej literatury z kręgu kulturowych zderzeń. Ukierunkowanie na komparacje – porównywanie tekstów literackich (i zjawisk) z różnych obszarów kulturowych, dotyczą możliwych na lekcja polskiego przykładów malarstwa, rzeźby, architektury czy muzyki, Taka nauka prowadzi uczniów przez różne obszary graniczne czy sfery „pomiędzy” i dzięki temu może służyć kreatywnemu myśleniu o kulturze swojej i innych. Idee międzykulturowe jako integralny składnik wychowania kulturowego współczesnego ucznia każdego poziomu edukacji nie ma bowiem dzisiaj alternatywy.
Pobrania
Bibliografia
Adamczuk-Stemplewska Anna, Wielokulturowość w polskiej literaturze najnowszej jako przedmiot kształcenia polonistycznego na etapie liceum, w: Wyczytać świat – międzykulturowość w literaturze dla dzieci i młodzieży, red. Bernadeta Niesporek-Szamburska, Małgorzata Wójcik-Dudek, Wydawnictwo UŚ, Katowice 2014, s. 311–324.
Bauman Zygmunt, O edukacji. Rozmowy z Riccardo Mazzeo, przekł. Patrycja Poniatowska, Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej, Wrocław 2012.
Bibler Władimir S., Myślenie jako dialog, przekł. Janusz Dobieszewski, PIW , Warszawa 1982.
Budrewicz Zofia, Czytanka literacka w gimnazjum międzywojennym: geneza, struktura, funkcje, Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, Kraków 2003.
Budrewicz Zofia, Lekcje polskiego krajobrazu. Międzywojenna proza podróżnicza dla młodzieży, Wydawnictwo Naukowe UP, Kraków 2013.
Budrewicz Zofia, Polonistyka regionalna wobec problemów z wielo- i międzykulturowością, w: Tożsamość na styku kultur, t. 3. Zbiór studiów, red. Irena Masojć i Henryka Sokołowska, Wydawnictwo Litewskiego Uniwersytetu Edukologicznego, Wilno 2016, s. 280–303.
Budrewicz Zofia, Wobec Innego. Funkcje stereotypu w wychowaniu literackim: (kartka z dziejów problemu), w: Dialog kultur w edukacji, red. Barbara Myrdzik, Małgorzata Karwatowskiej, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2009, s. 155–165.
Chojnowski Zbigniew, Literaturoznawstwo regionów (w poszukiwaniu skutecznych perspektyw badawczych), w: Nowy regionalizm w badaniach literackich. Badawczy rekonesans i zarys perspektyw, Universitas, Kraków 2012, s. 13–28.
Chrząstowska Bożena, Funkcja wiedzy historycznoliterackiej w liceum, w: Innowacje i metody, t. I: W kręgu teorii i praktyki, pod red. Marii Kwiatkowskiej Ratajczak, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2011, s. 281–308.
Dańkowski, Dariusz, ks. SJ, Obywatel, w: Słownik społeczny, red. Bogdan Szlachta, Wydawnictwo WAM, Kraków 2004.
Dialog kultur w edukacji, red. Barbara Myrdzik, Małgorzata Karwatowska, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2009.
Dudek Zenon Waldemar, Symboliczna integracja zbiorowej świadomości, „Albo albo. Problemy Psychologii i Kultury” 2008, nr 2: Psychologia narodów.
Europejski kanon literacki. dylematy XXI wieku, red. Elżbieta Wichrowska, Wydawnictwa UW, Warszawa 2012.
Geografia wyobrażona regionu. Literackie figury przestrzeni, red. Daniel Kalinowski, Małgorzata Mikołajczak, Adela Kulik-Kalinowska, Universitas, Kraków 2014.
Grossman Elwira M., Blaski i cienie globalizacji, czyli problemy polonistyki w badaniach komparatystycznych. Przyczynek do dalszych badań, w: Polonistyka bez granic, t. I: Wiedza o literaturze i kulturze, red. Ryszard Nycz, Władysław Miodunka, Tomasz Kunz, Universitas, Kraków 2008, s. 489–502
Hall Edward T., Ukryty wymiar, przekł. Teresa Hołówka, Warszawskie Wydawnictwo Literackie Muza SA, Warszawa 2003.
Heska-Kwaśniewicz Krystyna, Tajemnicze ogrody. Rozprawy i szkice z literatury dla dzieci i młodzieży, Wydawnictwo UŚ, Katowice 1996.
Janaszek-Iwaničkova Halina, O współczesnej komparatystyce literackiej, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1980.
Janion Maria, Wizje nowej humanistyki, w: Maria Janion, Humanistyka: poznanie i terapia, PIW , Warszawa 1982.
Janus-Sitarz Anna, Przyjemność i odpowiedzialność w lekturze. O praktykach czytania literatury w szkole. Konstatacje. Oceny. Propozycje, Universitas, Kraków 2009.
Koziołek Krystyna, Czytanie z innym. Etyka. Lektura. Dydaktyka, Wydawnictwo UŚ, Katowice 2006.
Kulka Bronisława, Z tradycji edukacji wielokulturowej. Teksty podręcznikowe z okresu porozbiorowego przygotowujące do życia w wielokulturowym świecie, w: Wyczytać świat – międzykulturowość w literaturze dla dzieci i młodzieży, red. nauk. Bernadeta Niesporek-Szamburska, Małgorzata Wójcik-Dudek, Wydawnictwo UŚ, Katowice 2014, s. 295–310.
Maliszkiewicz Beata, Zróżnicowanie etniczne i kulturowe jako problem edukacji polonistycznej – pytania o sens, cele i sposoby działania, w: Polonistyka w przebudowie, red. Małgorzata Czermińska i in., t. II , Universitas, Kraków 2005, s. 210–218.
Melosik Zbyszko, Postmodernistyczne kontrowersje wokół edukacji, Wydawnictwo Edytor, Toruń 1995.
Mikoś Elżbieta, Lekcje empatii. Czytanie poezji dwudziestowiecznej w liceum. Literatura – psychologia – dydaktyka, Wydawnictwo Naukowe UP, Kraków 2009.
Myrdzik Barbara, Rola hermeneutyki w edukacji polonistycznej, Wydawnictwo UMCS, Lublin 1999.
Myrdzik Barbara, Zrozumieć świat. Studia i szkice o edukacji polonistycznej, Wydawnictwo UMCS, Lublin, 2006.
Nikitorowicz Jerzy, Edukacja międzykulturowa. Założenia i realizacja, „Rocznik Pedagogiczny” 2004, t. XXVII , s. 134.
Nikitorowicz Jerzy, Kreowanie tożsamości dziecka. Wyzwania edukacji międzykulturowej, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2005.
Nikitorowicz Jerzy, Tożsamość międzykulturowa jako efekt edukacji w społeczeństwie wielokulturowym, „Europejczycy” 2001, nr 1, s. 63–73.
Orkan Władysław, Czantoria i pozostałe pisma literackie. II Seria Nowel i obrazków, red. Stanisław Pigoń, Warszawa 1936.
Paleczny Tadeusz, Migracje, w: Słownik społeczny, red. Bogdan Szlachta, Wydawnictwo WAM, Kraków 2004, s. 660–671.
Panas Władysław, O pograniczu etnicznym w badaniach literackich, w: Wiedza o literaturze i edukacja. Księga referatów Zjazdu Polonistów, Warszawa 1995, pod red. Teresy Michałowskiej, Zbigniewa Golińskiego Zbigniewa Jarońskiego, IBL PAN, Warszawa 1996, s. 605–613.
Pilch Anna, Kierunki interpretacji tekstu poetyckiego. Literaturoznawstwo i dydaktyka, Księgarnia Akademicka, Kraków 2003.
Płatek Daniel, Między pesymizmem niestałości a utopią aktywnej wspólnoty, „Rycykling Idei”, htpp://rycyklingidei.pl (dostęp 7.12.2019).
Przybyła-Dumin Agnieszka, Inny/Obcy w literaturze dla dzieci. Wybrane aspekty, w: Wyczytać świat – międzykulturowość dla dzieci i młodzieży, red. Bernadeta Niesporek-Szamburska i in., Wydawnictwo UŚ, Katowice 2014, s. 27–38.
Radziewicz-Winnicki Andrzej, Społeczeństwo w trakcie zmiany. Rozważania z zakresu pedagogiki społecznej i socjologii transformacji, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk, 2005.
Remak Henry, Literatura porównawcza – jej definicje i funkcje, w: Antologia zagranicznej komparatystyki literackiej, red. Halina Janaszek-Ivaničkova, Instytut Kultury, Warszawa 1997.
Ritz German, Narracja mityczna i obraz „nowego” człowieka. Na podstawie prozy współczesnej, przekł. Małgorzata Łukasiewicz, w: Narracja i tożsamość III. Antropologiczne problemy literatury, red. Włodzimierz Bolecki, Ryszard Nycz, IBL PAN, Warszawa 2004, s. 443–457.
Rybicka Elżbieta, Geopoetyka. Przestrzeń i miejsce we współczesnych teoriach i praktykach literackich, Universitas, Kraków 2014, s. 343–345.
Sanojca Karol, Obraz sąsiadów w szkolnictwie powszechnym Drugiej Rzeczypospolitej, Wydawnictwo UWr, Wrocław 2003.
Szpociński Andrzej, Inni wśród swoich. Kultury artystyczne innych narodów w kulturze Polaków, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa 1999.
Tischner Józef, Inny. Eseje o spotkaniu, Wydawnictwo Znak, Kraków 2017.
Wierzbicki Alfred Marek ks., Nacjonalistyczny smog nad Polską, „Tygodnik Powszechny” 2017, nr 49 (3 grudnia), s. 36.
Zabawa Krystyna, Znaczenie i sposoby kształtowania przestrzeni w opowiadaniach biograficznych Anny Czerwińskiej-Rydel, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria” 2014, t. XIV, s. 225–238.
Zawadzki Andrzej, Między komparatystyką literacką a kulturową, w: Kulturowa teoria literatury 2. Poetyki, problematyki, interpretacje, red. Teresa Walas, Ryszard Nycz, Universitas, Kraków 2012, s, 345–368.
Ziemba Kwiryna, Projekt komparatystyki wewnętrznej, w: Polonistyka w przebudowie, red. Małgorzaya Czermińska i in. T. 1, Universitas, Kraków 2005, s. 423–433.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
