„Jaszczurki jak płomyki”, „uliczki jak wąwozy”. Od wzrokocentryzmu do antywizualności cyklu Z wrażeń włoskich Władysława Reymonta

Sabina Brzozowska

doi:10.18778/1505-9057.71.10

Autor

Sabina Brzozowska Uniwersytet Opolski https://orcid.org/0000-0003-4891-4429

DOI:

https://doi.org/10.18778/1505-9057.71.10

Słowa kluczowe:

Reymont, podróż włoska, wzrokocentryzm, wrażenia, antywizualność

Abstrakt

Artykuł omawia cykl tekstów podróżniczych Władysława Reymonta zatytułowanych Z wrażeń włoskich. Dla autorki artykułu punktem wyjścia jest jasno sprecyzowana motywacja podróży autora Chłopów: jest nią chęć ucieczki przed rutyną codzienności, a zarazem poszukiwanie nowych podniet oraz inspiracji do powieściowych fabuł. Cykl Z wrażeń włoskich opisuje nietypową pielgrzymkę, w którą wpisane są pośpiech i szybkie przemieszczanie się pociągiem. Reymont jest nowoczesnym turystą, balansującym między próbą ogarnięcia całości a kontemplacją tego, co małe, punktowe. Autorka zauważa, że zorientowany werystycznie Reymont poprzez młodopolską ramę narracyjną uzyskiwał efekt plastyczności i kinetyczności opisywanych przestrzeni/krajobrazów. Dostrzegał potencjał malarski, sceniczny i kinematograficzny oglądanych zjawisk: ludzi, natury i dzieł sztuki. Obrazy Włoch pod piórem Reymonta ożywają, czasami jednak nie wiadomo, czy to jeszcze obraz zewnętrzny, czy to już świat wewnętrzny autora. Z wrażeń włoskich można potraktować jako ilustrację stwierdzenia Henri Bergsona: „Mechanizm naszego poznania jest natury kinematograficznej” (tegoż, Ewolucja twórcza). Cykl włoski był najpierw, w roku 1895, publikowany na łamach „Gazety Polskiej”, następnie został wydany przez Adama Grzymałę-Siedleckiego w tomie XVIII Pism: Z ziemi polskiej i włoskiej w roku 1925.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

Sabina Brzozowska - Uniwersytet Opolski

Sabina Brzozowska, prof. dr hab., historyczka literatury, autorka czterech monografii autorskich (w ostatnich latach ukazały się W zwierciadle idei. Literatura Młodej Polski – konteksty, Warszawa 2018 oraz Dramaturgia Tadeusza Rittnera – rewizje, Kraków 2023), a także studiów o pisarstwie m.in. Tadeusza Micińskiego, Stanisława Wyspiańskiego, Tadeusza Rittnera, Wacława Berenta, Władysława Reymonta, Thomasa Manna i Stefana Żeromskiego, publikowanych m.in. w „Pamiętniku Literackim”, „Pamiętniku Teatralnym”, „Ruchu Literackim”, „Tekstach Drugich”, „Wielogłosie”, a także w tomach zbiorowych.

Bibliografia

Bergson Henri, Ewolucja twórcza, wstęp F. Znaniecki, przeł. L. Kołakowski, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2004.

Brzozowska Sabina, Włochy Reymonta. „Krzyk”, „Dwie wiosny”, „Venus”, w: „Wskrzesić choćby chwilę”. Władysława Reymonta zmagania z myślą i formą, red. M. Bourkane, R. Okulicz-Kozaryn i in., Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań 2017, s. 39–45.

Hendrykowski Marek, Reymont scenarzysta, w: „Wskrzesić choćby chwilę”. Władysława Reymonta zmagania z myślą i formą, red. M. Bourkane, R. Okulicz-Kozaryn i in., Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań 2017, s. 26.

Kowalczuk Urszula, Dylematy podróży – „Podróż do Włoch” Józefa Kremera i „Podróż po Włoszech” Hipolita Taine’a, „Prace Filologiczne. Seria Literaturoznawcza” 2009, t. 57.

Kraszewski Józef Ignacy, Kartki z podróży 1859–1864 r., Nakładem Gustawa Sennewalda, Warszawa 1866.

Krzyżanowski Julian, Władysław St. Reymont. Twórca i dzieło, Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Lwów 1947.

Litwinowicz-Droździel Małgorzata, Zmiana, której nie było. Trzy próby czytania Reymonta, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2019.

Magnone Lena, Siostry w podróży. Literackie ślady wspólnych wędrówek Marii Konopnickiej i Marii Dulębianki, w: Podróż i literatura 1864–1914, red. E. Ihnatowicz, Wydawnictwo Wydziału Polonistyki UW, Warszawa 2008, s. 45.

Mitzner Piotr, Mój Iwaszkiewicz, Wydawnictwo Próby, Warszawa 2023.

Nycz Ryszard, Literatura jako trop rzeczywistości. Poetyka epifanii w nowoczesnej literaturze polskiej, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2001.

Okulicz-Kozaryn Radosław, Rok 1894 oraz inne szkice o Młodej Polsce, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań 1894.

Olszewska Maria Jolanta, Normandia Marii Konopnickiej i Marcela Prousta z malarstwem impresjonistycznym w tle, w: Konopnicka – raz jeszcze, red. M.J. Olszewska, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa 2022, s. 269.

Płaszczewska Olga, O Italii Hansa Christiana Andersena, w: Archipelag porównań. Szkice komparatystyczne, red. M. Cieśla-Korytowska, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2007, s. 148.

Płaszczewska Olga, Podróż włoska jako dialog z literaturą, w: Archipelag porównań. Szkice komparatystyczne, red. M. Cieśla-Korytowska, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2007, s. 121.

Reymont Władysław Stanisław, Dziennik nieciągły. 1887–1924, oprac. B. Utkowska, Wydawnictwo Collegium Columbinum, Kraków 2009.

Reymont Władysław Stanisław, Pisma, t. XVIII: Z ziemi polskiej i włoskiej, wydanie zbiorowe zupełne ze wstępem A. Grzymały-Siedleckiego, Nakład Gebethnera i Wolffa, Warszawa 1925.

Reymont Władysław Stanisław, Z włoskich wrażeń. Notatki, „Gazeta Polska” 11 lipca 1895, nr 156, s. 2.

Sławek Tadeusz, Nie-ludzkie i świat człowieka. O dwóch zdaniach Gustawa Flauberta, w: Kulturowe wizualizacje doświadczenia, red. W. Bolecki, A. Dziadek, Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa 2010, s. 51.

Sygietyński Antoni, Pisma krytycznoliterackie, oprac. T. Weiss, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1971.

Sztachelska Jolanta, Szukając siebie. Reymont w Italii, „Polono-Italica. Fabrica Litterarum” 2022, nr 1 (4), s. 6, https://doi.org/10.31261/FLPI.2022.04.03

Tomasik Wojciech, Semmering 1858, w: Kraszewski i wiek XIX. Studia, red. A. Janicka, K. Czajkowski, P. Kuciński, Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego, Białystok 2014, s. 118.

Toporow Władimir N., Przestrzeń i rzecz, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2003.

Wyka Kaziemierz, Reymont, czyli ucieczka do życia, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1979.

Zabawa Krystyna, „Życie przedstawiać, jakim jest” (?) – świadomość estetyczna i poglądy Reymonta na sztukę, w: „Wskrzesić choćby chwilę”. Władysława Reymonta zmagania z myślą i formą, red. M. Bourkane, R. Okulicz-Kozaryn i in., Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań 2017, s. 14.