Historia dźwiękiem malowana. Obraz wsi w małych formach epickich Władysława Stanisława Reymonta

Agnieszka Trześniewska-Nowak

doi:10.18778/1505-9057.71.11

Autor

Agnieszka Trześniewska-Nowak Uniwersytet w Białymstoku https://orcid.org/0000-0001-8425-7185

DOI:

https://doi.org/10.18778/1505-9057.71.11

Słowa kluczowe:

wieś, Władysław Stanisław Reymont, dźwięk, odgłos

Abstrakt

Niniejszy artykuł koncentruje się na omówieniu audiosfery w opowiadaniach Władysława Stanisława Reymonta, która zostaje skonfrontowana z naturalnym sposobem mierzenia czasu, gdyż dźwięki zazwyczaj nabierają siły w określonych porach roku (wiosna, lato), a tracą ją jesienią lub zimą. Odpowiadają one również cyklowi nieustannie odradzającej się natury, ale jednocześnie towarzyszą poszczególnym życiowym dramatom. W związku z tym audiosfera Reymonta została omówiona w dwóch kontekstach. Po pierwsze, zwrócono uwagę na dźwięki (w tym muzykę, na przykład śpiewy czy pieśni kościelne), które mierzą czas w kontekście społeczności wiejskiej. Z drugiej strony, istotne są dźwięki, które towarzyszą bohaterom tuż przed ich śmiercią.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

Agnieszka Trześniewska-Nowak - Uniwersytet w Białymstoku

Dr Agnieszka Trześniewska-Nowak – literaturoznawczyni, asystent na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu w Białymstoku. Jej zainteresowania badawcze obejmują literaturę polską i żydowską drugiej połowy XIX i XX wieku, animal studies, ekokrytykę, fantastykę i współczesną kulturę popularną. Autorka monografii: W kleszczach lęku. Thriller medyczny w literaturze i kulturze popularnej (2023), Miasteczko dwóch kultur. Obraz Kazimierza Dolnego w literaturze XX wieku (Lublin 2017). Współredaktorka dwóch antologii z utworami dla dzieci. Współpomysłodawczyni i współredaktorka serii Zielona Historia Literatury, w ramach której ukazały się: Emancypacja zwierząt? (Lublin 2015), Ekomodernizmy (Lublin 2016), Między empatią a okrucieństwem (Gdańsk 2017), (Nie)zapomniane zwierzęta (2021). Autorka artykułów w tomach zbiorowych oraz w czasopismach, m.in. „Świat Tekstów”, „Literacje”, „Podteksty”, „Amor Fati”, „Z Teorii i Praktyki Dydaktyki Języka Polskiego”, „Bibliotekarz Podlaski”.

Bibliografia

Bernat Sebastian, Krajobrazy dźwiękowe (soundscapes) jako przedmiot zainteresowań nauki i sztuki, w: S. Bernat, Dźwięk w krajobrazie. Podejście geograficzne, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2015, s. 83, https://doi.org/10.17951/b.2015.70.2.165

Brzostek Dariusz, Nasłuchiwanie hałasu. Audioantropologia między ekspresją a doświadczeniem, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2014.

Budrecka Aleksandra, Zagadnienia natury i cywilizacji w twórczości Reymonta, „Prace Polonistyczne. Studies in Polish Literature” 1968, nr 24, s. 44.

Corbin Alain, Historia ciszy i milczenia. Od renesansu do naszych dni, przeł. K. Kot-Simon, Wydawnictwo Aletheia, Warszawa 2019.

Gołaszewska Maria, Estetyka pięciu zmysłów, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997.

Knysz-Tomaszewska Danuta, Krajobrazy impresjonistyczne w wybranych nowelach Reymonta, w: W kręgu Młodej Polski. Studia i szkice. Seria III, red. J. Sztachelska, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 1998, s. 121.

Kolbuszewski Jacek, Ochrona przyrody a kultura, Oficyna Wydawnicza Instytut Ekologii PAN, Wrocław 1992.

Krzyżanowska Magdalena, Dźwiękowa więź z rzeczywistością, w: M. Krzyżanowska, W świecie dźwięków. Słuchacze w polskiej prozie lat 1864–1918, Wydawnictwo Episteme, Lublin 2023, s. 420, https://doi.org/10.54253/Fronesis/W_swiecie_dzwiekow

Krzyżanowska Magdalena, Jak brzmi upływ czasu? Reymontowska koncepcja związku czasu z dźwiękiem, „Annales Univeritatis Mariae Curie-Skłodowska. Section FF”, t. XL, 2022, s. 59.

Litwinowicz-Droździel Małgorzata, Zmiana, której nie było. Trzy próby czytania Reymonta, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2019.

Losiak Robert, Miejskie pejzaże dźwiękowe. Z projektu badań nad audiosferą w doświadczeniu odbiorczym, w: Przestrzenie wizualne i akustyczne człowieka. Atropologia audiowizualna jako przedmiot i metoda badań, Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej Edukacji TWP, Wrocław 2007, s. 241.

Osiński Dawid Maria, Reymont, czyli życie. Głosy i glosy, „Tekstualia” 2024, nr 2, s. 11, https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.6384

Piaskowski Łukasz, Audiosfera jako kategoria literaturoznawcza. Próba przybliżenia zagadnienia, „Zagadnienia Rodzajów Literackich” 2020, t. LXIII, z. 4, s. 136–147.

Piechota Dariusz, Echa powstania styczniowego w noweli „Gloria victis” Elizy Orzeszkowej, w: D. Piechota, Pozytywistów spotkania z naturą. Szkice ekokrytyczne, Wydawnictwo Naukowe Katedra, Gdańsk 2017, s. 268.

Piechota Dariusz, Motyw deforestacji w literaturze drugiej połowy XIX wieku, „Kijowskie Studia Polonistyczne” 2023, nr 39, s. 53.

Regiewicz Adam, Audioantropologia odgłosów, „Przegląd Kulturoznawczy” 2017, nr 1 (31), s. 107, https://doi.org/10.4467/20843860PK.17.007.6936

Regiewicz Adam, Filolog w słuchawkach, czyli jak literaturoznawca słucha tekstu, w: Sposoby słuchania, red. M. Olejniczak, T. Misiak, Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Koninie, Konin 2017, s. 49.

Regiewicz Adam, Punkt wyjścia, w: A. Regiewicz, Słownik odgłosów somatycznych, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2022, s. 15.

Reymont Władysław Stanisław, Dziennik nieciągły. 1887–1924, oprac. B. Utkowska, Wydawnictwo Collegium Columbinum, Kraków 2009.

Reymont Władysław Stanisław, Suka, w: W.S. Reymont, Nowele. Tom I, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1957, s. 131.

Reymont Władysław Stanisław, Szczęśliwi, w: W.S. Reymont, Spotkanie. Szkice i Obrazki, Nakład Gebethnera i Wolffa, Warszawa 1906, s. 149.

Reymont Władysław Stanisław, Śmierć, w: W.S. Reymont, Nowele. Tom I, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1957, s. 90.

Reymont Władysław Stanisław, W jesienną noc, w: W.S. Reymont, Nowele. Tom II, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1957, s. 99.

Reymont Władysław Stanisław, W porębie, w: W.S. Reymont, Nowele. Tom II, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1957, s. 211.

Reymont Władysław Stanisław, Zawierucha, w: W.S. Reymont, Nowele. Tom I, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1957, s. 268.

Rybicka Elżbieta, Środowisko dźwiękowe i łódzki modernizm, w: Łódź. Miasto modernistyczne, red. K. Badowska, T. Cieślak, K. Pietrych, K. Radziszewska, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2024, s. 199, https://doi.org/10.18778/8331-276-7.14

Schafer R. Murray, The Soundscape. Our Sonic Enviroment and the Tuning of the World, Destiny Books, Rochester 1994.

Sikora Ireneusz, Przyroda i wyobraźnia. O symbolice roślinnej w poezji Młodej Polski, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1992.

Sterne Jonathan, Sonic Imaginations, w: The Sound Studies Reader, red. J. Sterne, Routledge, New York 2012.

Szadura Joanna, Czas jako kategoria kulturowa, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2017.

Sztachelska Jolanta, Narracje dziecięce Bolesława Prusa, w: J. Sztachelska, Zabijanie klasyków. Studia i eseje, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2015, s. 104.

Świetnie redagowany miesięcznik „Muzyka”, „Zwrotnica” 1926, nr 7, s. 215.

Utkowska Beata, Poza powieścią. Małe formy epickie Reymonta, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2004.

Voegelin Salomé, Słuchając hałasu i ciszy. Ku filozofii sztuki dźwiękowej, „Teksty Drugie” 2015, nr 5, s. 262.

Wodziński Antoni, Reymont o sobie, „Kurier Warszawski” 1926, nr 1.

Wyka Kazimierz, Reymont, czyli ucieczka do życia, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1979.