Angielski handel zewnętrzny (i kolonialny) w dobie wojny o imperium (1740–1765)

Piotr Robak

doi:10.18778/1644-857X.15.01.02

Autor

Piotr Robak Uniwersytet Łódzki, Wydział Filozoficzno-Historyczny, Instytut Historii, Katedra Historii Nowożytnej

DOI:

https://doi.org/10.18778/1644-857X.15.01.02

Słowa kluczowe:

Anglia, handel zagraniczny, kolonizacja, XVIII wiek

Abstrakt

Artykuł prezentuje rozwój angielskiego handlu zewnętrznego (i kolonialnego) w okresie dwóch kontynentalnych konfliktów zbrojnych, toczonych także na morzach i w koloniach, w które zaangażowana była Wielka Brytania w latach 1739–1763. Zaprezentowana analiza tego handlu została oparta na szacunkowych danych statystycznych za lata 1740–1765 (stąd ramy chronologiczne artykułu) i przeprowadzona w odniesieniu do dwóch głównych obszarów multilateralnej wymiany: europejskiej i oceanicznej, w tym kolonialnej. Z poczynionych przez Autora ustaleń wynika, że rynki europejskie utrzymały dominującą pozycję w angielskim handlu zewnętrznym w omawianym okresie, choć rozwijały się w sposób zróżnicowany regionalnie i w ogólnym dodatnim bilansie mniej dynamicznie niż na rynkach zamorskich (i kolonialnych). Te bowiem, rozłożone na obszarach: atlantyckim i azjatyckim, odnotowały istotny wzrost wartości i wielkości wymiany, zwłaszcza w odniesieniu do rynków amerykańskich (Ameryka Północna i Indie Zachodnie), mimo że w ogólnym bilansie zachowały stały charakter deficytowy. Jednakże oceaniczny (i kolonialny) import decydował w dużej mierze o rosnącym europejskim reeksporcie angielskiego handlu zewnętrznego, pozwalając mu utrzymać stały dodatni bilans handlowy we wspomnianych latach. Na powyższe zróżnicowanie wielkości i dynamiki rozwoju angielskiego handlu zewnętrznego miały oczywisty, choć nie wyłączny, wpływ toczące się długotrwałe zmagania wojenne. Na niektórych rynkach europejskich (zwłaszcza euroatlantyckim i lewantyńskim) przyniosły one widoczny regres obrotów, natomiast w sferze pozaeuropejskiej okazały się często czynnikiem sprzyjającym intensyfikacji wymiany handlowej, co niewątpliwie było efektem brytyjskiej dominacji zbrojnej na morzach i w koloniach. Ta sytuacja ukształtowała w pewnej mierze przekonanie brytyjskich merkantylistów i polityków, głównie od lat pięćdziesiątych XVIII w., że wojna służy rozwojowi angielskiego handlu zamorskiego.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Anderson M.S., War and Society in Europe of the Old Regime 1618–1789, London 1998.

Andrews Ch.M., Colonial Commerce, „American Historical Review” 1914, vol. XX, No. 1, s. 45–62. DOI: https://doi.org/10.2307/1836116

Antonie M., Louis XV, Paris 1989.

Armitage D., The Ideological Origins of the British Empire, Cambridge 2000. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511755965

Aston T.S., An Economic History of England: the 18th Century, London 1955.

Attman A., American Bullion in the European World Trade 1600–1800, Goteborg 1986.

Baugh D.A., Maritime Strenght and Atlantic Commerce. The Uses of „a Grand Marine Empire”, [w:] An Imperial State at War. Britain from 1689 to 1815, ed. L. Stone, London – New York 1994, s. 185–223.

Berg M., In Pursuit of Luxory: Global History and British Consumer Goods in the Eighteenth Century, „Past and Present” 2004, No. 182, s. 85–142. DOI: https://doi.org/10.1093/past/182.1.85

Black J., A System of Ambition? British Foreign Policy 1660–1793, Oxford 1991.

Black J, British Diplomats and Diplomacy, 1688–1800, Exeter 2001.

Black J., Natural and Necessary Enemies. Anglo-French Relations in the Eigheenth Century, London 1986.

Bois J.P., De la paix des rois à l’ordre des empereurs 1714–1815, Paris 2003.

Brewer J., The Sinews of Power. War, Money and the English State, 1688–1783, London 1989.

Brinley T., The Industrial Revolution and the Atlantic Economy: Selected Essays, New York 1993. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203161210

Brown R., Society and Economy in Modern Britain, 1700–1850, New York 1991.

Butel P., Historie des Antillles françaises XVIIe–XXe siècles, Paris 2007.

Butel P., The Atlantic, London 1999.

Cambell R., The London Tradesman (London 1747), [w:] English Historical Document, vol. IX, eds D.B. Horn, M. Randsome, London 1957.

Christelow A., Great Britain and the Trades from Cadiz and Lizbon to Spanish America and Brazil, 1759–1783, „Hispanic American Historical Review” 1947, vol. XXVII, No. 1. DOI: https://doi.org/10.2307/2508589

Coleman D.C., The Economy of England 1450–1750, Oxford 1978.

Conway S., War, State, and Society in Mid-Eighteenth-Century Britain and Ireland, Oxford 2006. DOI: https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199253753.001.0001

Curtis P., The Atlantic Slave Trade, A Census, Madison 1969.

Davis R., A Commercial Revolution. English Overseas Trade in the Seventeenth and Eighteenth Centuries, London 1967.

Davis R., English Foreign Trade, 1700–1774, „The Economic History Review” 1962, vol. XV, No. 2, s. 284–303. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1468-0289.1962.tb02239.x

Davis R., The Rise of Atlantic Economies, London 1973.

Deane P., The First Industrial Revolution, Cambridge 1969.

Deane P., Cole W.A., British Economic Growth 1688–1959, Cambridge 1967.

Devèzie M., Antillles, Guyannes, la mer des Caraïbes de 1492 à 1789, Paris 1985

Dunn jr. W.S., Opening New Markets: The British Army and the Old Northwest, Westport 2002.

Eltis D., The Volume and Structure of the Transatlantic Slave trade: A Reassessment, „William and Mary Quarterly” 2001, vol. LVIII, No. 1, s. 17–46. DOI: https://doi.org/10.2307/2674417

Engel M., The Economic Development of the Thirteen Continental Colonie, 1720 to 1775, „William and Mary Quarterly” 1975, vol. XXXII, No. 2, s. 191–222. DOI: https://doi.org/10.2307/1921562

Farnie D.A., The Commercial Empire of the Atlantic, 1607–1783, „The Economic History Review” 1962, vol. XV, No. 2, s. 205–217. DOI: https://doi.org/10.2307/2598995

Ferguson N., Imperium. Jak Wielka Brytania zbudowała nowoczesny świat, Warszawa 2007.

Gierszewski S., Statystyka żeglugi Gdańska w latach 1670–1815, Warszawa 1963.

Harding R., Seapower and Naval Warfare, 1650–1830, London 1999.

Harley C.K., Trade: Discovery, Mercantilism and Technology, [w:] The Cambridge Economic History of Modern Britain, vol. I (Industralisation, 1700–1860), eds R. Floud, P. Johnson, Cambridge 2004, s. 176–203. DOI: https://doi.org/10.1017/CHOL9780521820363.008

Harper L.A., The English Navigation Laws: A Seventeenth-Century Experiment in Social Engineering, New York 1939.

História de Portugal, vol. IV (O Antigo Regime, 1620–1807), ed. D.A.M. Hespanha, Janeiro 1998.

Hobhouse H., Ziarna zmian. Sześć roślin, które zmieniły oblicze świata, Warszawa 2001.

Holmes G., The Making of a Great Power. Late Stuart and Early Georgian Britain, Oxford 1993.

Holmes G., Sechi D., The Age of Oligarchy. Preindustrial Britain 1722–1783, London – New York 1993.

John A.H., War and the English Economy, 1700–1763, „The Economic History Review” 1955, vol. VII, No. 3, s. 329–344. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1468-0289.1955.tb01534.x

John St.I., The Making of the Raj: India under the East India Company, Santa Barbara 2012.

Kieniewicz J., Historia Indii, Wrocław 2004.

Knorr K.E., British Colonial Theories 1570–1850, Toronto 1944. DOI: https://doi.org/10.3138/9781487589394

Koehn N.F., The Power of Commerce: Economy and Governance in the First British Empire, Ithaca – New York 1994. DOI: https://doi.org/10.7591/9781501731709

Lawson P., The East India Company: A History, London 1993.

Lloyd T.O., The British Empire, 1558–1995, Oxford 199

Magnusom L., Mercantilism: The Shaping of an Economic Language, New York 1994. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203416488

Małowist M., Europa i jej ekspansja XIV–XVII w., Warszawa 1993.

Marshall P.J., The British in Asia: Trade to Dominion, 1700–1765, [w:] The Oxford History of the British Empire, ed. P.J. Marshall, vol. II (The Eighteenth Century), Oxford 1998, s. 487–507. DOI: https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780198205630.003.0022

Mączak A., U źródeł nowoczesnej gospodarki europejskiej, Warszawa 1967.

McKay D., Scott H.M., The Rise of the Great Powers 1648–1815, London – New York 1983.

McNeill J.R., Atlantic Empires of France and Spain: Louisbourg and Havana, 1700–1763, Chapel Hill 1985.

Mémoires du comte de Maurepas, Ministre de la Marine, etc., vol. III, Paris 1792.

Mentz S., The English Gentleman Merchant at Work: Madras and the City of London 1660–1740, Copenhagen 2005.

Miller P.N., Defining the Common Good. Empire, Religion and Philosophy in Eighteenth- Century Britain, Cambridge 1994. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511558566

Mitchell B.R., Deane P., Abstract of British Historical Statistics, Cambridge 1962.

Morgan K., Liverpool’s Dominance in the British Slave Trade, 1740–1807, [w:] Liverpool and Transatlantic Slavery, eds D. Richardson, S. Schwarz, Liverpool 2007, s. 14–42.

Morgan K., Slavery and the British Empire: from Africa to America, Oxford 2007.

Niedhart G., Handel und Krieg in der Britischen Weltpolitik 1738–1763, München 1979.

Nowak B., Afryka w gospodarce światowej XVI–XVII wieku, [w:] Europa i świat w początkach epoki nowożytnej, cz. 1 (Społeczeństwo, kultura, ekspansja), red. A. Mączak, Warszawa 1991, s. 301–338.

O’Gorman F., British Political and Social History 1688–1832, London – New York 1997.

Pares R., American versus Continental Warfare, 1739–1763, „English Historical Review” 1936, vol. LI, s. 429–465. DOI: https://doi.org/10.1093/ehr/LI.CCIII.429

Pares R., War and Trade in the West Indies, Oxford 1936.

Parry J.H., Morskie imperium Hiszpanii, Gdańsk 1983.

Pitman F.W., The Development of the British West Indies, 1700–1763, New Haven 1917.

Pope R., Atlas of British Social and Economic History Since c. 1700, London 1990.

Rawley J.A., London, Metropolis of Slave Trade, Columbia 2003.

Robak P., Angielski handel zewnętrzny (i kolonialny) w latach 1715–1740. Amerykanizacja rynku pozaeuropejskiego, „Przegląd Nauk Historycznych” 2013, R. XII, nr 2, s. 41–70.

Rozbicki M.J., Gospodarka brytyjskiej Ameryki Północnej w XVIII w., [w:] Historia Stanów Zjednoczonych Ameryki, red. M.J. Rozbicki i I. Wawrzyczek, t. I (1607–1763), Warszawa 1995, s. 193–216.

Rutledge J.L., Century of Conflict: The Struggle Between the French and British in Colonial America, New York 1956.

Savelle M., The Diplomatic History of the Canadian Boundary 1749–1763, New Haven – Toronto, 1940.

Savelle M., The Foundation of American Civilisation. A History of Colonial America, New York 1944.

Schumpeter E.B., English Overseas Trade Statistics, 1697–1808, Oxford 1960.

Sheehan B.W., Wojny imperialne, [w:] Historia Stanów Zjednoczonych Ameryki, red. M.J. Rozbicki i I. Wawrzyczek, t. I (1607–1763), Warszawa 1995, s. 289–32

Sheridan R.B., The Commercial and Financial Organization of the British Slave Trade, 1750–1807, „The Economic History Review” 1958, vol. XL, No. 2, s. 249–263. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1468-0289.1958.tb01639.x

Sheridan R.B., Sugar and Slavery: An Economic History of the British West Indies, 1623–1775, Kingston 1974.

Shlote W., British Overseas Trade from 1700 to the 1930s, Oxford 1952.

Spear P., A History of India, vol. II, London 1965.

Sutton J.L., Wojna o sukcesję polską 1733–1735, Oświęcim 2015.

Szabo F.A.J., Wojna siedmioletnia w Europie 1756–1763, Oświęcim 2014.

Vignol L., L’Asiento français (1701–1713) et anglais (1713–1750) et le commerce franco-espagnol vers 1700 à 1730, „Revue d’Histoire Economique et Sociale” 1929, vol. XVII, No. 3, s. 249–425.

Wieczorkiewicz P., Historia wojen morskich, t. I (Wiek żagla), Londyn 1995.

Williams J.B., British Commercial Policy and Trade Expansion 1750–1850, Oxford 1972.

Zins H., Kupcy i kidnaperzy. Handel niewolnikami w dziejach Afryki i Ameryki, Lublin 1999.