Problem zmiany językowej a normalizacja i kodyfikacja polszczyzny

Mirosława Siuciak

doi:10.18778/0208-6077.54.01

Authors

Mirosława Siuciak Uniwersytet Śląski https://orcid.org/0000-0001-9770-6605

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6077.54.01

Keywords:

language change, usus, standardisation, codification

Abstract

The article deals with the relationship between language changes and the processes of standardisation and codification. Standardisation is understood here as a natural process, taking place as a result of transformations in linguistic usage (usus), in which one of the competing language variants gains advantage and usually replaces the older one. On the other hand, codification is an external phenomenon, controlled by specialists-linguists, who arbitrarily determine the standard binding in the language. As codification is usually carried out in conjunction with changes in linguistic usage, it then becomes a confirmation of the process of standardisation. However, in some instances linguists prefer certain forms despite common use being different, or they do not keep pace with changes. Consequently, the codified official standard may in some aspects differ significantly from linguistic usage.

In the history of Polish culture, the XIX century is a clear caesura. Before this period, standardisation proceeded in a natural way, without the interference of linguists, so the changes in the language system were significant at that time. Since the XIX century, because every change has been evaluated by specialists, certain natural language processes have been slowed down. As a result of the development of linguistics and the increased role of linguists in social life in the XX century, the role of codification factors increased significantly, although many linguists maintain a cautious attitude towards the observed changes.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Aitchison J., 2012, Language Change. Progress or Decay?, Cambridge: Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9781139151818

Bajerowa I., 1969, Strukturalna interpretacja historii języka, „Język Polski” 49, s. 81–103.

Bajerowa I., 1977, Aktualne problemy polityki językowej, „Socjolingwistyka” 1, s. 4–18.

Bajerowa I., 1993, Język ogólnopolski XX wieku, w: J. Bartmiński (red.), Encyklopedia kultury polskiej XX wieku, t. 2, Współczesny język polski, Wrocław: Wydawnictwo Wiedza o Kulturze, s. 27–52.

Bajerowa I., 1998, Dwa spojrzenia na ewolucję języka ogólnopolskiego, „Prace Filologiczne” 43, s. 45–51.

Bajerowa I., 2000, Tendencja do normalizacji jako główny czynnik rozwojowy polskiego języka ogólnego, w: K. Rymut, W. Rzepka (red.), Studia historycznojęzykowe III. Rozwój polskiego systemu językowego, Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN, s. 9–14.

Bajerowa I., 2003, Zarys historii języka polskiego 1939–2000, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Borawski S., 2005, Podstawy idei poznawczej studiów nad dziejami używania języka. Esej o diachronii, w: S. Borawski (red.), Rozprawy o historii języka polskiego, Zielona Góra: Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, s. 13–62.

Hawrysz M., 2016, Kilka uwag o stylu XIX-wiecznych poradników językowych, w: J. Ignatowicz-Skowrońska, R. Sidorowicz (red.), Donum amicitiae. Księga jubileuszowa ofiarowana Pani Profesor Ewie Kołodziejek, Szczecin: Volumina.pl Daniel Krzanowski, s. 61–72.

Honowska M., 2000, Kłopoty z „rozwojem”, w: K. Rymut, W. Rzepka (red.), Studia historycznojęzykowe III. Rozwój polskiego systemu językowego, Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN, s. 15–19.

Jodłowski S., 1979, Losy polskiej ortografii, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Klemensiewicz Z., 1949, [rec.], Słoński S., Słownik polskich błędów językowych, Warszawa 1947, „Język Polski” 29, s. 173–182.

Kryński A., 1920, Jak nie należy mówić i pisać po polsku, Warszawa: Druk Straszewiczów.

Nitsch K., Rozwadowski J., 1920, Liberum veto choćby w ortografii, „Język Polski” 3, s. 81–86.

Pastuch M., Siuciak M., 2014, Współczesne zmiany rekcji czasowników jako przejaw stałej tendencji w dziejach polszczyzny (na przykładzie dopełniacza i biernika), „Forum Lingwistyczne” 1, s. 77–87.

Przyklenk J., 2018, Pytając o zmianę językową. Językoznawstwo historyczne a socjolingwistyka, w: M. Pastuch, M. Siuciak (red.), Historia języka w XXI wieku. Stan i perspektywy, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, s. 44–54.

Siuciak M., 2008, Kształtowanie się kategorii gramatycznej liczebnika w języku polskim, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Siuciak M., 2011, Wpływ oddziaływań kodyfikacyjnych na przebieg procesów językowych, w: S. Borawski, M. Hawrysz (red.), Zielonogórskie Seminaria Językoznawcze 2010, Zielona Góra: Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, s. 147–164.

Siuciak M., 2017, Wykorzystanie metod i wyników badań historycznojęzykowych w ustalaniu współczesnej normy językowej, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” 73, s. 131–142.

Słoński S., 1947, Słownik polskich błędów językowych, Warszawa: Czytelnik.

Szober S., 1938, Słownik ortoepiczny: jak mówić i pisać po polsku, Warszawa: M. Arct.

Wilkoń A., 2010, Trwanie a zmiana w języku, „LingVaria” 5, nr 2, s. 69–74.