„Niedaleka Ukraina…” Choronimy związane z Ukrainą w polskiej frazeologii

Agnieszka Piela

doi:10.18778/0208-6077.57.06

Authors

Agnieszka Piela Uniwersytet Śląski w Katowicach https://orcid.org/0000-0003-2115-7456

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6077.57.06

Keywords:

the early and modern Polish language, phraseology, onomastics, choronym, Polish-Ukrainian linguistic contact

Abstract

The article discusses lexical combinations (phrasemes, proverbs) which contain a choronymic component associated with Ukraine, e.g.: niedaleka Ukraina, Na Ukrainie niejeden ginie, jak na Pobereżu, Na Podolu pszenica bez kąkolu. The purpose of the discussion is to present a survey of forgotten and current phraseological units which function in the modern Polish language and which carry information about long-standing Polish- Ukrainian linguistic contact. The material that is presented in the text constitutes evidence that onomastic phraseology is a valuable source of knowledge about the history and the culture of our people.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Ananjewa N., 2006, Proprialny składnik frazeologizmów jako fenomen lingwokulturowy, in: M. Czermińska, K. Meller, P. Fliciński (eds), Literatura, kultura i język polski w kontekstach i kontaktach światowych, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, pp. 741–746.

Bystroń J., 1933, Przysłowia polskie, Krakow: Polska Akademia Umiejętności.

Dzięgiel E., 2003, Polszczyzna na Ukrainie. Sytuacja językowa w wybranych wsiach chłopskich i szlacheckich, Warsaw: Wydawnictwo Naukowe Semper.

Encyklopedia PWN, https://encyklopedia.pwn.pl/ (access: 27.05.2022).

Eryka Lassoty i Wilhelma Beauplana opisy Ukrainy, translated by Z. Stasiewska, S. Meller, editing, introduction and commentary by Z. Wójcik, Warsaw 1972, https://diasporiana.org.ua/wp-content/uploads/books/22912/file.pdf (access: 22.05.2022).

Gajda S., 2004, Narodowokulturowy składnik znaczenia nazw własnych w aspekcie edukacyjnym, in: R. Mrózek (ed.), Nazwy własne w języku, kulturze i komunikacji społecznej, Katowice: Publishing house of the Silesian University, pp. 21–28.

Gierowski J.A., 1989, Historia Polski 1505–1764, Warsaw: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Jaracz M., 2003a, Stereotyp onimiczny w przysłowiach polskich, in: M. Białoskórska, A. Belchnerowska (eds), Synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny, vol. 2, Szczecin, pp. 113–123.

Jaracz M., 2003b, O nazewnictwie geograficznym we frazeologii (na podstawie Nowej księgi przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich pod red. Juliana Krzyżanowskiego). Rekonesans badawczy, in: M. Biolik (ed.), Metodologia badań onomastycznych, Olsztyn: Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego, pp. 447–456.

Jędrzejko E., 2002, Obrazki z dziejów Polski – czyli jeszcze o historyczno-kulturowym aspekcie frazeologii i paremiologii, in: A.M. Lewicki (ed.), Problemy frazeologii europejskiej V, Lublin: Norbertinum, pp. 61–78.

Kleszczowa K., 2010, Rola słowotwórstwa w przejmowaniu i stabilizacji pożyczek (na przykładzie polskich ukrainizmów), in: Н.Ф. Клименко, Є.А. Карпіловської (peд.), Відображення історії та культури народу в слово-творенні, Kиїв: Bидaвничий Дим Дмитpa бypaгo [N.F. Klymenko, Ye.A. Karpilovskoi (ped.), Vidobrazhennia istorii ta kultury narodu v slovo-tvorenni, Kyiv: Bydavnychyi Dym Dmytpa bypaho], pp. 110–119.

Kłosińska K., 2016, Skąd się biorą frazeologizmy? Źródła frazeologizmów i mechanizmy frazeotwórcze, in: G. Dziamska-Lenart, J. Liberek (eds), Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej. Geneza dawnych i nowych frazeologizmów polskich, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, pp. 19–53.

Konopczyński W., 1936, Dzieje Polski nowożytnej (1506–1648), vol. 1, Warsaw–Krakow–Lodz–Poznań–Vilnius–Zakopane: skład główny u Gebethnera i Wolffa, http://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/doccontent?id=53272 (access: 27.05.2022).

Kurzowa Z., 2007, Ze studiów nad polszczyzną kresową. Wybór prac, Krakow: Universitas.

Malinowski M., 2015, Ruski miesiąc, https://obcyjezykpolski.pl/ruski-miesiac/ (access: 20.05.2022).

Michnik H., Mosler L., 1961, Historia Polski do roku 1795, Warsaw: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych.

Mrózek R., 1994, Frazemy z etnonimami i choronimami w świetle kulturowej teorii języka, ”Opera Slavica” 4, pp. 35–40.

Nowakowska A., 2010, Frazeologia a onomastyka, czyli frazeologia nazwoznawcza i onomastyka frazeologiczna, in: R. Łobodzińska (ed.), Nazwy własne a społeczeństwo, vol. 1, Łask: Oficyna Wydawnicza Leksem, pp. 97–106.

Nowakowska A., Tomczak L., 2006, Jak daleko z Kołomyi do Grójca? Nazwy miejscowe w polskiej frazeologii, in: Z. Abramowicz, E. Bogdanowicz (eds), Onimizacja i apelatywizacja, Białystok: Publishing house of the University of Białystok, pp. 553–561.

Pluskota T., 2019, Słownik nazw miejscowych i ich wariantów od XVI do XVIII wieku. Województwo bełskie, ruskie, wołyńskie, podolskie i bracławskie, Bydgoszcz: Publishing House of the Casimir the Great University.

Przezdziecki A., 1841, Podole, Wołyń, Ukraina. Obrazy miejsc i czasów, vol. 2, Vilnius, published by Teofil Glücksberg, https://books.google.pl/books?id=G11DAQAAMAAJ&pg=PA6&lpg=PA6&dq=bracia+raciborowscy+na+podolu&source=bl&ots=6w2aQUKlib&sig=ACfU3U3AVzMGiO6BM7KD6y_EcUfVEd7fFA&hl=pl&sa=X&ved=2ahUKEwjg-77-0PP3AhXho4sKHWiIAVMQ6AF6BAgTEAM#v=onepage&q=bracia%20raciborowscy%20na%20podolu&f=false (access: 20.05.2022).

Rieger J., 2001, Język polski na Wschodzie, in: J. Bartmiński (ed.), Współczesny język polski, Lublin: Maria Curie-Skłodowska University, pp. 575–590.

Rieger J., Siatkowski J., 2001, Kontakty polszczyzny z językami słowiańskimi, in: J. Bartmiński (ed.), Współczesny język polski, Lublin: Maria Curie-Skłodowska University, pp. 541–553.

Rysiński S., 1618, Proverbiorvm Polonicorvm A Solomone Rysinio Collectorvm Centvriae Decem Et Octo, Lubcz: Kmita, Piotr Blastus, https://www.dbc.wroc.pl/dlibra/publication/26159/edition/23658 (access: 20.05.2022).

Serczyk W.A., 2008a, Na dalekiej Ukrainie. Dzieje Kozaczyzny do 1648 roku, Krakow: Wydawnictwo Avalon.

Serczyk W.A., 2008b, Wołyń – obrazy z przeszłości, ”Niepodległość i Pamięć” 27, pp. 7–30.

Skorupka S., 1969, Podstawy klasyfikacji jednostek frazeologicznych, ”Prace Filologiczne” 19, pp. 219–226.

Skorupka S., 1985, Przysłowia a wyrażenia i zwroty przysłowiowe, ”Prace Filologiczne” 32, pp. 359–364.

Szczerbowska-Kopacz J., 2011, Klasyfikacja, znaczenie oraz pochodzenie nazw geograficznych w Polsce, ”Językoznawstwo. Współczesne badania, problemy i analizy językoznawcze” 1, pp. 177–184.

Szerszunowicz J., Vidović Bolt I., 2014, Kulturowe znaczenie komponentu frazeologizmu a jego międzyjęzykowa ekwiwalencja, ”Białostockie Archiwum Językowe” 14, pp. 195–216. DOI: https://doi.org/10.15290/baj.2014.14.12

Szymon Starowolski: Polska albo opisanie położenia Królestwa Polskiego, translation from Latin, editing and commentaries by Antoni Piskadło, Gdańsk 2000: Wydawnictwo Literackie (original title: Simonis Starovolsci Polonia sive status Regni Poloniae descriptio, Cologne 1632), http://biblioteka.kijowski.pl/starowolski%20szymon/polskaalboopisa.pdf (access: 25.05.2022).

Treder J., 1988, Nazwy własne we frazeologii zachodniosłowiańskiej, ”Gdańskie Studia Językoznawcze” 4, pp. 131–159.

Walczak B., 2004, Dzieje języka a nazwy własne, in: R. Mrózek (ed.), Nazwy własne w języku, kulturze i komunikacji społecznej, Katowice: Publishing house of the Silesian University, pp. 29–45.

Weryha-Darowski A., 1874, Przysłowia polskie odnoszące się do nazwisk szlacheckich i miejscowości, Poznań: published by Księgarnia J.K. Żupańskiego, https://polona.pl (access: 10.04.2022).

Wójcicki K.W., 1830, Przysłowia narodowe. Z wyjaśnieniem źródła początku, oraz sposobu ich użycia. Okazuiące charakter, zwyczaie, i obyczaie, przesądy, starożytności, i wspomnienia oyczyste, vol. 2, Warszawa: published by Hugues et Kermen, https://polona.pl (access: 23.05.2022).

Wójcicki K.W., 1837, Klechdy. Starożytne podania i powieści ludu polskiego i Rusi, vol. 1, Warsaw: Piotr Barycki Printing House, https://books.google.pl/books?redir_esc=y&hl=pl&id=UMcaAAAAYAAJ&q=ukrainy#v=snippet&q=ukrainy&f=false (access: 27.05.2022).

Wójcicki K.W., 1842, Zmarłe przysłowia, Warsaw, https://polona.pl (access: 20.05.2022).

Wyrozumski J., 1989, Historia Polski do roku 1505, Warsaw: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Wysoczański W., 2006, Nazwy własne w porównaniach. Studium konfrontatywne frazeologii i paremii wybranych języków (I), ”Rozprawy Komisji Językowej WTN” 32, pp. 67–95.

Zaręba L., 1996, Frazeologia toponomastyczna związana z kulturą i tradycją narodową (polsko-francuskie i francusko-polskie studium porównawcze), ”Poradnik Językowy” 2, pp. 40–49.