Zmiany wypełnienia bloków urbanistycznych na Starym Mieście w Kaliszu w latach 1825–2023
DOI:
https://doi.org/10.18778/2543-9421.09.06Słowa kluczowe:
morfologia miasta, przemiany morfologiczne, cykl miejski, metody Conzenowskie, stare miasto, KaliszAbstrakt
Głównym celem pracy była identyfikacja zmian w wypełnieniu bloków urbanistycznych na Starym Mieście w Kaliszu w latach 1825–2023 i określenie przyczyn tych przemian. Analiza została wykonana na podstawie zebranych materiałów kartograficznych w formie trzech archiwalnych planów miasta dla lat 1825–1922, mapy zniszczeń wojennych w 1914 r., mapy topograficznej z 1981 r. oraz danych topograficznych dostępnych w Bazie Danych Obiektów Topograficznych (BDOT10k) dla 2023 r. W badaniach wykorzystano metodę analizy planu miasta zaproponowaną przez M.R.G. Conzena, dzięki której możliwe było scharakteryzowanie zmian w wypełnieniu bloków urbanistycznych. Głównym czynnikiem mającym wpływ na przebieg faz cyklu miejskiego w obrębie Starego Miasta w Kaliszu były zniszczenia, jakie miały miejsce w czasie I wojny światowej, kiedy miasto zostało ostrzelane i spalone przez wojska niemieckie. Planowa odbudowa Kalisza po zakończeniu działań wojennych przyczyniła się do szybkiego odtworzenia zniszczonej tkanki miejskiej. Obecnie na obszarze Starego Miasta w Kaliszu następuje stopniowa recesja zabudowy.
Bibliografia
Barańska, I. (2002). Architektura Kalisza w dobie Królestwa Kongresowego. Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk.
Baza Danych Obiektów Topograficznych (BDOT10k). (b.r.). https://www.geoportal.gov.pl/pl/dane/baza-danych-obiektow-topograficznych-bdot10k/
Biegański, P. (1953). Odbudowa Starego Miasta w Warszawie. Ochrona Zabytków, 6(2–3[21–22]), 78–85.
Bullock, N. (2002). Building the post-war world: Modern architecture and reconstruction in Britain. Psychology Press.
Clapson, M., Larkham, P.J. (red.). (2013). The blitz and its legacy: Wartime destruction to post-war reconstruction. Ashgate Publishing.
Conzen, M.P. (2018). Core concepts in town-plan analysis. W: V. Oliveira (red.), Teaching urban morphology (s. 123–143). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-76126-8_8 DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-319-76126-8_8
Conzen, M.R.G. (1960). Alnwick, Northumberland: A study in town-plan analysis. Transactions and Papers (Institute of British Geographers), (27), iii–122. https://doi.org/10.2307/621094 DOI: https://doi.org/10.2307/621094
Czechowska, B. (2010). Kaliskie korso. Architektura i urbanistyka alei Wolności w XIX i XX wieku. Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk.
Deptuła, M. (2016). Tradycyjne szkoły urbomorfologii a nowe podejścia do analizy miejskich form przestrzennych. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Geographica Socio-Oeconomica, 25(3), 25–38. https://doi.org/10.18778/1508-1117.25.02 DOI: https://doi.org/10.18778/1508-1117.25.02
Diefendorf, J.M. (1989). Urban reconstruction in Europe after World War II. Urban Studies, 26(1), 128–143. https://doi.org/10.1080/00420988920080101 DOI: https://doi.org/10.1080/00420988920080101
Diefendorf, J.M. (1993). In the wake of war: The reconstruction of German cities after World War II. Oxford University Press. DOI: https://doi.org/10.1093/oso/9780195072198.001.0001
Dobak-Splitt, K., Splitt, J.A. (1988). Kalisz poprzez wieki. Towarzystwo Miłośników Kalisza i Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej.
Dziewulski, S., Jankowski, S. (1957). The reconstruction of Warsaw. Town Planning Review, 28(3), 209–221. https://doi.org/10.3828/tpr.28.3.p0345h13wp63416x DOI: https://doi.org/10.3828/tpr.28.3.p0345h13wp63416x
Gauthiez, B. (2004). The history of urban morphology. Urban Morphology, 8(2), 71–89. https://doi.org/10.51347/jum.v8i2.3910 DOI: https://doi.org/10.51347/jum.v8i2.3910
Kościelniak, W. (2010). Wędrówki po moim Kaliszu. Wydawnictwo Edytor.
Koter, M. (1974). Fizjonomia, morfologia i morfogeneza miasta. Przegląd rozwoju oraz próba uściślenia pojęć. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego. Seria 2: Nauki Matematyczno-Przyrodnicze, (55), 3–16.
Koter, M., Kulesza, M. (2007). Morfologia miast – stan i tendencje rozwoju. W: I. Jażdżewska (red.), Konwersatorium wiedzy o mieście: T. 20: Polska geografia osadnictwa, dotychczasowy dorobek, program badań (s. 303–314). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Kulesza, M. (2001). Morfogeneza miast na obszarze Polski Środkowej w okresie przedrozbiorowym. Dawne województwa łęczyckie i sieradzkie. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Kulesza, M. (2014). Conzenian tradition in Polish urban historical morphology. European Spatial Research and Policy, 21(2), 133–153. https://doi.org/10.1515/esrp-2015-0009 DOI: https://doi.org/10.1515/esrp-2015-0009
Levy, A. (1999). Urban morphology and the problem of the modern urban fabric: Some questions for research. Urban Morphology, 3(2), 79–85. https://doi.org/10.51347/jum.v3i2.3885 DOI: https://doi.org/10.51347/jum.v3i2.3885
Lubocka-Hoffmann, M. (2019). Powojenna odbudowa miast w Polsce a retrowersja Starego Miasta w Elblągu / The postwar rebuilding of towns and cities in Poland and the retroversion of the Old Town in Elbląg. Ochrona Zabytków, (1), 35–71. https://ochronazabytkow.nid.pl/wp-content/uploads/2020/10/OZ_1-2019_02_Lubocka-Hoffmann.pdf
Mapy archiwalne Polski i Europy Środkowej. (b.r.). http://igrek.amzp.pl/
Miasto Kalisz, Wydział Strategii i Rozwoju, Biuro Rewitalizacji; Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Instytut Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej. (2017). Gminny Program Rewitalizacji Miasta Kalisza. Akademickie Koło Naukowe Gospodarki Przestrzennej UAM (współpr.). https://www.rewitalizacjakalisz.pl/wp-content/uploads/2017/07/Gminny-program-rewitalizacji.pdf
Miszewska, B. (1993). Procesy morfologiczne w blokach urbanistycznych Starego Miasta we Wrocławiu. Rocznik Wrocławski, 1, 225–239.
Miszewska, B. (1994). Bloki urbanistyczne Wrocławia w różnych fazach cyklu miejskiego. W: M. Koter i J. Tkocz (red.), Zagadnienia geografii historycznej osadnictwa w Polsce. Materiały konferencyjne (s. 111–129). Uniwersytet Mikołaja Kopernika; Uniwersytet Łódzki.
Miszewska, B., Szmytkie, R. (2010). Staromiejskie blokowiska w strukturze przestrzennej miast Dolnego Śląska. W: I. Jażdżewska (red.), Konwersatorium wiedzy o mieście: T. 23: Osiedla blokowe w strukturze przestrzennej miast (s. 27–35). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Miszewska, B., Szmytkie, R. (2015). Morphological processes in the spatial structure of the southern district of Wrocław city. Bulletin of Geography. Socio-economic Series, (27), 133–151. https://doi.org/10.1515/bog-2015-0009 DOI: https://doi.org/10.1515/bog-2015-0009
Musiaka, Ł., Figlus, T., Szmytkie, R. (2021). Models of morphological transformations of centres of the largest Polish cities after World War II. European Planning Studies, 29(3), 511–535. https://doi.org/10.1080/09654313.2020.1744529 DOI: https://doi.org/10.1080/09654313.2020.1744529
Musiaka, Ł., Sudra, P., Spórna, T. (2021). Spatial chaos as a result of war damage and post-war transformations: Example of the small town of Węgorzewo. Land, 10(5), artykuł 541. https://doi.org/10.3390/land10050541 DOI: https://doi.org/10.3390/land10050541
Oliveira, V. (2016). The study of urban form: Different approaches. W: V. Oliveira (red.), Urban morphology: An introduction to the study of the physical form of cities (s. 87–149). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-32083-0_6 DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-319-32083-0_6
Rabiega, M. (2023). Odbudowa kaliskich kamienic po zniszczeniach I wojny światowej: problem stylu. Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk.
Splitt, J.A. (2010). Rozwój architektoniczny i urbanistyczny Kalisza. W: G. Schlender i J.A. Splitt (red.), Portret miasta. Architektura Kalisza w dokumentach archiwalnych (s. 21–34). Archiwum Państwowe w Kaliszu.
Stefański, K. (1924). Stan miasta Kalisza w roku 1793. (b.w.).
Szmytkie, R. (2014). Metody analizy morfologii i fizjonomii jednostek osadniczych. Instytut Geografii i Rozwoju Regionalnego Uniwersytetu Wrocławskiego.
Szmytkie, R., Pajączek, K. (2023). Morphological transformations of the Old Town in Wrocław. Quaestiones Geographicae, 42(2), 97–113. https://doi.org/10.14746/quageo-2023-0018 DOI: https://doi.org/10.14746/quageo-2023-0018
Wąsicki, J. (1977). Kalisz w latach rządów pruskich i Księstwa Warszawskiego 1793–1815. W: W. Rusiński (red.), Dzieje Kalisza (s. 275–306). Wydawnictwo Poznańskie.
Whitehand, J.W.R. (2007). Conzenian urban morphology and urban landscapes. W: Proceedings of the 6th International Space Syntax Symposium: T. 6 (s. 12–15). Istanbul Technical University Faculty of Architecture. http://spacesyntaxistanbul.itu.edu.tr/papers/invitedpapers/Jeremy_whitehand.pdf
Woźniak, M.A. (2015). Kalisz 1914. Pogrom miasta. Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk.
Zakrzewska, J. (1936). Odbudowa Kalisza po wielkiej wojnie. Kaliski Oddział Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego.
Nahajewicz, K. (1825). Plan miasta gubernialnego Kalisza ze wszystkimi zabudowaniami i przyległościami, 1 : 4000 [skan mapy]. Mapy archiwalne Polski i Europy Środkowej. http://maps.mapywig.org/m/City_plans/Central_Europe/PLAN_MIASTA_GUBERNIALNIEGO_KALISZA_1825_nnz30Xq_BN_Sygn._ZZK_23_557.jpg
Wolle, O. (1878). Plan dzisiejszego miasta Kalisza, 1 : 4200 [skan mapy]. Mapy archiwalne Polski i Europy Środkowej. http://maps.mapywig.org/m/City_plans/Central_Europe/PLAN_DZISIEJSZEGO_MIASTA_KALISZA_SEKCYA_3_4.2K_1878_nnl9Xzw_BN_Sygn._ZZK_167.jpg
Woźniak, M.A. (2015). Mapa zniszczeń wojennych w 1914 r. [brak skali]. W: M.A. Woźniak, Kalisz 1914. Pogrom miasta (s. 28). Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk.
Miejski Urząd Budowlany. (1922). Plan miasta Kalisza, 1 : 2500. Archiwum Państwowe w Łodzi (PRN.50.5.2.).
Generalnyj Sztab [ZSRR]. (1981). Kalisz (M-34-1) 1 : 10 000 [skan mapy topograficznej]. Mapy archiwalne Polski i Europy Środkowej. http://maps.mapywig.org/m/City_plans/Central_Europe/M-34-1_KALISH_10K_LIST_1_1981.jpg
Główny Urząd Geodezji i Kartografii. (b.r.). [Miasto Kalisz] [mapa 1 : 10 000]. Pobrane 13 maja 2023 r. z: https://mapy.geoportal.gov.pl/imap/Imgp_2.html?gpmap=gp0
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
