Wojna, pieniądze, ziemia. Finansowe aspekty przygotowań do wojny przez szlachtę łęczycką (1407–1419)
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-6050.119.02Słowa kluczowe:
wojna, szlachta, Łęczyca, własność szlachecka, pieniądze, awans majątkowyAbstrakt
W tekście podjęto problem wpływu czasu wojny na rozbudowę majętności ziemskich. Podstawę źródłową niniejszych rozważań stanowią księgi ziemskie łęczyckie, które są przechowywane w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie. Szczegółowe kwerendy, przeprowadzone dla okresu wielkiej wojny (1409–1411), wojny głodowej (1414) i wyprawy odwrotowej (1419), pozwoliły wskazać na tych właścicieli ziemskich, którzy w interesującym nas czasie aktywnie pozyskiwali kolejne połacie ziemi, powiększając w ten sposób stan posiadania. W źródłach dała się zauważyć aktywność Mikołaja z Oporowa, Stanisława z Bielaw oraz Pietrasza z Wroczyn. Co więcej, nie tylko aktywnie nabywali oni majątki, ale także służyli gotówką okolicznej szlachcie, co stanowi dowód na ich duże możliwości finansowe. Przeprowadzone analizy wykazały także, że szlachta – szczególnie ta niezbyt zamożna – nieustannie poszukiwała szybkiego zastrzyku gotówki, a taką możliwość stwarzały zastawy dóbr lub ich wieczysta sprzedaż. Można również zauważyć, że nobiles żyli w pewnym sensie na nieustanny kredyt, toteż wypada stwierdzić, że w świetle przebadanych informacji źródłowych intensywny obrót ziemią nie zawsze miał bezpośredni związek z czasem wojny, bowiem nawet w okresie pokoju odnotowujemy dużą liczbę operacji związanych z ziemią. Należy jednak pamiętać, że obowiązek wyekwipowania się na wyprawę w ramach pospolitego ruszenia na swój koszt, zmuszał szlachtę do poszukiwania środków pieniężnych, aby ową powinność jak najlepiej wypełnić.
Pobrania
Bibliografia
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie [AGAD]. Księgi ziemskie łęczyckie [KZŁ], ks. 4, 5, 6, 11
Długosz J., Annales seu Cronicae incliti Regni Poloniae, ks. XI (1413–1430), Warszawa 2000.
Długosz J., Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego, ks. XI (1411–1430), przekł. J. Mrukówna, Warszawa 2009.
Biskup M., Wojny Polski z Zakonem Krzyżackim, Oświęcim 2019.
Bloch M., Społeczeństwo feudalne, Warszawa 2023.
Błażejczyk-Majka L., Rola metod statystycznych w badaniach nad historią gospodarczą, [w:] Historia gospodarcza. Problemy i metody. Studia w stulecie powstania poznańskiej szkoły historii gospodarczej, red. T. Janicki, Poznań 2020, s. 129–169.
Brzeziński W., Majątek i małżeństwo. Z problematyki polityki małżeńskiej wielkopolskich rodzin możnowładczych w późnym średniowieczu, [w:] Społeczeństwo Polski średniowiecznej. Zbiór studiów, t. IX, red. S. K. Kuczyński, Warszawa 2001, s. 257–277.
Gąsiorowski A., Czynniki rozwarstwienia stanu szlacheckiego w średniowiecznej Polsce, [w:] A. Gąsiorowski, Państwo i społeczeństwo późnośredniowiecznej Polski. Pisma wybrane, red. T. Jurek, A. Kozak, przy współpracy P. Dembińskiego, Warszawa–Poznań 2022, s. 227–253.
Gąsiorowski A., Itinerarium króla Władysława Jagiełły 1386–1434, wyd. 2, Warszawa 2015.
Ginter K., Udział szlachty polskiej w pospolitym ruszeniu w XIV i XV wieku. Aspekty prawne i stan faktyczny, Kraków 2008.
Goździelewski J., Wojna polsko-krzyżacka 1414 r. tzw. „wojna głodowa”, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości” 1970, t. XVI, cz. 2, s. 19–61.
Grabarczyk T., Kalendarz wojenny pospolitego ruszenia w czasach Władysława Jagiełły, [w:] Oblicza wojny, t. I (Armia kontra natura), red. W. Jarno, J. Kita, Łódź 2020, s. 55–77. https://doi.org/10.18778/8220-055-3.05
Grabarczyk T., Nowak T., Wójtowie i wójtostwo wieluńskie (XIII–XVI wiek), „Rocznik Wieluński” 2006, t. VI, s. 17–39.
Grabarczyk T., Kowalska-Pietrzak A., Nowak T., Dzieje miasta do końca XVI wieku, [w:] Łęczyca. Dzieje miasta w średniowieczu i w XX wieku. Suplement do monografii miasta, red. J. Szymczak, Łęczyca–Łódź 2003, s. 9–104.
Guzowski P., Klienci czy wierzyciele? Nie tylko o ekonomicznym wymiarze zastawu dóbr królewskich w pierwszej połowie XV wieku, [w:] Patron i dwór. Magnateria Rzeczypospolitej w XVI i XVIII wieku, red. E. Dubas-Urwanowicz, J. Urwanowicz, Warszawa 2006, s. 67–86.
Morawski Z., Ziemia, urzędy, pieniądze. Finanse szlachty łęczyckiej w końcu XIV i pierwszej połowie XV wieku, Warszawa 1993.
Nowak T., Rycerstwo ziem środkowopolskich, „Ziemia Łódzka. Pismo Samorządowe Województwa Łódzkiego” 2010, nr 7(108), s. 2–3.
Nowak T., Własność ziemska w ziemi łęczyckiej w czasach Władysława Jagiełły, Łódź 2003.
Pietras T., Oporowscy herbu Sulima. Kariera rodziny możnowładczej w późnośredniowiecznej Polsce, Łódź 2013. https://doi.org/10.18778/7969-065-7
Piwowarczyk D., Obyczaj rycerski w Polsce późnośredniowiecznej (XIV–XV wiek), Warszawa 2006.
Samsonowicz H., Droga awansu majątkowego w Polsce średniowiecznej, [w:] Pamiętnik XII Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich, 17–20 września 1979 roku, cz. 2, red. S. K. Kuczyński, Katowice 1979, s. 61–73.
Sikora F., Uwagi o przygotowaniach rycerzy małopolskich do wielkiej wojny z Zakonem Niemieckim, [w:] F. Sikora, Małopolskie późne średniowiecze. Ludzie i instytucje. Wybór pism, red. W. Bukowski, A. Gąsiorowski, G. Rutkowska, Warszawa–Kraków 2017, s. 172–182.
Sperka J., Szafrańcowie herbu Stary Koń. Z dziejów kariery i awansu w późnośredniowiecznej Polsce, Katowice 2001.
Szweda A., Zakon krzyżacki wobec Polski i Litwy w latach 1411–1414, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne” 2014, t. CXLI, z. 2, s. 531–553.
Szybkowski S., Kościeleccy ze Skępego herbu Ogon i ich protoplaści. Studium z dziejów późnośredniowiecznej rodziny możnowładczej, Gdańsk 2018.
Szybkowski S., Otoczenie króla Władysława Jagiełły w końcowym etapie wielkiej wojny (listopad 1410 – styczeń 1411), „Miscellanea Historico-Archivistica” 2012, t. XIX, s. 43–68.
Szymczak J., Koszty ekwipunku wojennego w Polsce w XV wieku, „Zapiski Kazimierzowskie” 2017, nr 19, s. 45–57.
Szymczak J., Produkcja i koszty uzbrojenia rycerskiego w Polsce XIII–XV wieku, Łódź 1989.
Yin R. K., Studium przypadku w badaniach naukowych. Projektowanie, metody i zastosowania, przekł. J. Gilewicz, wyd. 2, Kraków 2024.
Zajączkowski S. M., Z dziejów miasta Bielaw i majątkowego kompleksu bielawskiego od XIV do XVI w. (przyczynek do rozwoju wielkiej własności szlacheckiej), „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica” 1983, z. 14, s. 97–148. https://doi.org/10.18778/0208-6050.14.06
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
