Idee antropogeograficzne w pracach Marii Dobrowolskiej (1895–1984)
DOI:
https://doi.org/10.18778/1508-1117.26.01Słowa kluczowe:
Antropogeografia, koncepcje, metodologia, Maria DobrowolskaAbstrakt
Antropogeografia polska, zwłaszcza okresu międzywojennego, pozostaje jednym z kluczowych okresów do odniesień w badaniach nad zmiennością geograficznych wzorców i podejść badawczych. Szczególnie interesująco wyglądają te kwestie w przypadku geografów, których droga naukowa warunkowana była przez różne wydarzenia zmieniające bieg historii państwa i narodu. Zasadniczym celem opracowania jest próba identyfikacji przewodnich myśli autorki o charakterze koncepcyjnym, które z jednej strony decydowały o pewnych niezmiennych postawach teoretyczno-metodologicznych ukształtowanych w okresie II Rzeczpospolitej, z drugiej zaś stanowiły modernizację tych założeń pod wpływem uwarunkowań o charakterze polityczno-ideologicznym. Wiele prac odwołujących się do idei ewolucjonizmu społecznego (np. ewolucja krajobrazu rolniczego) nie zostało zakończonych lub uwieńczonych publikacją do 1939 roku, a po wojnie na założenia oraz wnioski wpływały interpretacje zmienności struktur społeczno-gospodarczych w duchu ideologii marksistowskiej. Tworzyło to eklektyczną metodologicznie interpretację przemian. Prace Marii Dobrowolskiej w zakresie przemian krajobrazu kulturowego oraz zmienności osadnictwa w ciągu wieków miały również taki charakter. Antropogeografia, której ambitnym celem było dążenie do wyjaśniania całościowego, dobrze korespondowała z koncepcjami ewolucji społecznej operującymi analogiami organicznych całości. Podkreślanie przez geografię związku człowieka ze środowiskiem przyrodniczym wzmacniało w geografach ukształtowanych w okresie międzywojennym adekwatność organicyzmu do badań rozwoju społecznego w kontekście zróżnicowań środowiska naturalnego oraz ruchliwości przestrzennej, co niewątpliwie było cechą badań M. Dobrowolskiej nad ewolucją krajobrazu kulturowego i sieci osadniczej, zwłaszcza w okresie po II wojnie światowej.
Bibliografia
Babicz J., 1965, Tendencje integracyjne i dezintegracyjne w geografii XIX i XX wieku, „Przegląd Zagranicznej Literatury Geograficznej”, 3.
Chojnicki Z., 1985, Orientacje filozoficzno-metodologiczne geografii – ich koncepcje i modele, „Przegląd Geograficzny”, 57 (3), s. 255–281.
Dobrowolska M. (Mrazkówna), 1922, Z antropogeografii ziemi krakowskiej, „Przegląd Geograficzny”, 2, s. 105–127.
Dobrowolska M., 1931, Osadnictwo Puszczy Sandomierskiej między Wisłą a Sanem, Krakowskie Odczyty Geograficzne PTG, Kraków, s. 1–26.
Dobrowolska M., 1948, Dynamika krajobrazu kulturowego, „Przegląd Geograficzny”, 21 (3–4), s. 151–204.
Dobrowolska M., 1958, Badania nad geografią osiedli południowej Małopolski, „Rocznik Naukowo-Dydaktyczny”, 8, Wydawnictwo Naukowe WSP, Kraków, s. 93–124.
Dobrowolska M., 1959, Przemiany struktury społeczno-gospodarczej wsi Małopolskiej, „Przegląd Geograficzny”, 31 (1), s. 3–32.
Dobrowolska M., 1962, Dynamika kształtowania się regionów w Polsce południowej po drugiej wojnie światowej, „Rocznik Naukowo-Dydaktyczny”, 10, Wydawnictwo Naukowe WSP, Kraków, s. 89–101.
Dobrowolska M., 1970, Dynamika struktur osadniczych i ich układów przestrzennych, „Folia Geographica, Series Geographica-Oeconomica”, 3, s. 5–34.
Dobrowolska M., 1976, Ośrodki sieci osadniczej i więzi społeczno-gospodarczej wsi w ich funkcjonalnych i przestrzennych przemianach, „Przegląd Geograficzny”, 48 (4), s. 613–625.
Dobrowolska M., 1985, Procesy osadnicze w dorzeczu Wisłoki i Białej Dunajcowej, Prace Monograficzne, 69, Wydawnictwo Naukowe WSP, Kraków.
Dobrowolska M., Prochownik A., 1971, Urbanizacja wsi a przemiany układów osadniczych, „Folia Geographica, Series Geographica-Oeconomica”, 4, s. 5–52.
Dobrowolski K., 1952, Badania historyczno-terenowe. Zagadnienia rekonstrukcji procesów historycznych na podstawie materiałów terenowych, Sprawozdanie z posiedzeń i czynności PAU, 6, s. 424–429.
Jackowski A., Liszewski S., Richling (red.), 2008, Historia geografii polskiej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Jackowski A., Taborska, 2014, Rozwój myśli geograficznej w Polsce, Uniwersytet Jagielloński, Kraków.
Jędrzejczyk D., 1997, Antropogeografia polska XIX i XX w., Uniwersytet Warszawski, Warszawa.
Krzywicki L., 1937, Społeczeństwo pierwotne i jego wzrost, Kasa im. Mianowskiego, Warszawa.
Kukliński A., 1983, Mechanizmy rozwoju geografii polskiej w latach 1945–1982, „Przegląd Geograficzny”, 40 (3–4), s. 521–546.
Maik W., 1988, Refleksje dotyczące stanu i rozwoju geografii osadnictwa w Polsce, „Seria Geografia”, 42, Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań, s. 135–152.
Nowakowski S., 1934–1935, Geografia jako nauka i dzieje odkryć geograficznych, Wydawnictwo Trzaska, Evert i Michalski, Warszawa.
Pakuła L., Rajman J., 1975, Profesor Maria Dobrowolska – w 80. rocznicę urodzin, „Czasopismo Geograficzne”, 46 (4), s. 407–419.
Pawłowski S., 1938, O znaczeniu geografii i jej stanowisku w rzędzie nauk, [w:] Geografia jako nauka i przedmiot nauczania, Wydawnictwo Książnica-Atlas, Lwów–Warszawa.
Prochownik A., 1962, Rozdrabnianie gospodarstw a emigracja ze wsi. Studium wsi Piotrowice Wielkie w powiecie proszowickim, „Rocznik Naukowo-Dydaktyczny WSP w Krakowie”, 10, s. 159–176.
Prochownik A., 1968a, Z badań nad przeobrażeniami struktur osadniczo-agrarnych w południowej Polsce, „Rocznik Naukowo-Dydaktyczny”, 30, Wydawnictwo Naukowe WSP, Kraków, s. 109–116.
Prochownik A., 1968b, Przemiany w strukturze osadniczo-agrarnej w zapleczu Tarnobrzeskiego Ośrodka Siarkowego, „Zeszyty Badań Rejonów Uprzemysławianych”, 29, s. 71–89.
Rembowska K., 2002, Kultura w tradycji i we współczesnych nurtach badań geograficznych, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
Rembowska K., 2006, Człowiek w geograficznych obrazach świata. Próba rekonstrukcji, [w:] Maik W., Rembowska K., Suliborski A. (red.), Człowiek w badaniach geograficznych. Podstawowe idee i koncepcje w geografii, t. 2, Wydawnictwo Uczelniane WSG, Bydgoszcz, s. 27–46.
Rykiel Z., 1988, The Functioning and the Development of Polish Human Geography, „Progress in Human Geography”, 12, s. 391–408.
Rykiel Z., 1994, Główne kierunki i metody badań w polskiej geografii osadnictwa, [w:] Liszewski S. (red.), Geografia osadnictwa i ludności w niepodległej Polsce. Lata 1918–1993, t. 2: Kierunki badań naukowych, PTG, Komisja Geografii Osadnictwa i Ludności, Łódź, s. 251–264.
Szacki J., 1983, Historia myśli socjologicznej, PWN, Warszawa.
Sztompka P., 2005, Socjologia zmian społecznych, Wydawnictwo Znak, Kraków.
Wójcik M., Suliborski A., 2014, Geografia społeczna w Polsce – geneza, koncepcje i zróżnicowanie problemowe ze szczególnym uwzględnieniem studiów geograficzno-miejskich w ośrodku łódzkim, [w:] Suliborski A., Wójcik M. (red.), Dysproporcje społeczne i gospodarcze w przestrzeni Łodzi. Czynniki, mechanizmy, skutki, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 17–48.
Zaborski B., Wrzosek A., 1937–1939, Antropogeografia, Wydawnictwo Trzaska, Evert i Michalski, Warszawa.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Jak cytować
