Wydmy śródlądowe na rolniczym obszarze  gminy Uniejów

Elżbieta Kobojek

doi:10.18778/2299-8403.13.01

Autor

Elżbieta Kobojek Uniwersytet Łódzki, Instytut Zagospodarowania Środowiska i Polityki Przestrzennej https://orcid.org/0000-0002-9004-2241

DOI:

https://doi.org/10.18778/2299-8403.13.01

Słowa kluczowe:

wydmy śródlądowe, osadnictwo wiejskie, użytkowanie gruntów, gmina Uniejów

Abstrakt

Ważnym elementem rzeźby nizinnej części Polski są wydmy śródlądowe. Cechy wyróżniające ekosystem wydmowy, do których należą: wybitna jednorodność materiału (piaski drobnoziarniste i średnioziarniste), skład mineralny zdominowany przez kwarc, przepuszczalność i suchość podłoża, bardzo słabe gleby, ubóstwo składników pokarmowych dla roślin, mają duży wpływ na sposób jego użytkowania. Obecnie w środkowej Polsce wydmy są głównie zalesione. W obrębie gminy Uniejów najwięcej wydm śródlądowych występuje w dolinie Warty. W artykule przedstawiono rozmieszczenie i genezę wydm, cechy ekosystemu, formy współczesnego użytkowania oraz jego zmiany w ciągu ostatnich stu lat. Szczególną uwagę zwrócono na rolę wydm w lokalizacji zabudowy wiejskiej w dolinie Warty. Suche, piaszczyste obszary wydmowe pozostające poza zasięgiem wód powodziowych wielokorytowego systemu Warty bardziej sprzyjały zabudowie niż okresowo zalewane fragmenty dna doliny. Zasięg zabudowy wiejskiej, zwartej i rozproszonej, prawie nie uległ zmianie w ciągu ostatnich stu lat.

Bibliografia

Chlebowski B., Walewski W., Sulimierski F., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. 10, Warszawa 1889.

Czyż J., Forysiak J., Kamiński J., Klatkowa H., Szczegółowa Mapa Geologiczna Polski w skali 1:50 000, arkusz Dobra (587), Warszawa 2009.

Dylikowa A., Wydmy środkowopolskie i ich znaczenie dla stratygrafii schyłkowego plejstocenu, [w:] R. Galon, J. Dylik (red.), Czwartorzęd Polski: studium zbiorowe, Warszawa 1967, s. 353–371.

Figlus T., Zróżnicowanie morfologiczne wsi na obszarze gminy Uniejów, „Biuletyn Uniejowski” 2014, t. 3, s. 85–110. https://doi.org/10.18778/2299-8403.03.06

Forysiak J., Rozwój doliny Warty między Burzeninem i Dobrowem po zlodowaceniu Warty, „Acta Geographica Lodziensia” 2005, nr 90.

Forysiak J., Kulesza M., Twardy J., Wpływ osadnictwa olęderskiego na sieć rzeczną i morfologię międzyrzecza Warty i Neru, [w:] E. Smolska, P. Szwarczewski (red.), Zapis działalności człowieka w środowisku przyrodniczym, t. 3, Warszawa 2007, s. 39–45.

Gilly D., Karte von Südpreußen, Cron, Langner 1793–1796 (fotokopie w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk).

Goosse H., Mann M.E., Renssen H., Climate of the past millennium: combining proxy data and model simulations, [w:] R.W. Battarbee, H.A. Binney (red.), Natural climate variability and global warming: a Holocene perspective, Oxford 2008, s. 163–188. https://doi.org/10.1002/9781444300932.ch7

Goździk J., Sedimentological record of aeolian processes from Upper Plenivistulian and the turn of Pleni- and Latevistulian in Central Poland, „Zeitschrift für Geomorphologie, N.F.” 1991, vol. 90, s. 51–60.

Goździk J., The Vistulian aeolian succession in central Poland, „Sedimentary Geology” 2007, vol. 193(1–4), s. 211–220. https://doi.org/10.1016/j.sedgeo.2005.11.026

Kamiński J., Forysiak J., Szczegółowa Mapa Geologiczna Polski w skali 1:50 000, arkusz Uniejów (588), Warszawa 2012.

Kobojek E., Geosystem wydm śródlądowych na obszarach rolniczych na przykładzie dorzecza Bzury i Neru, „Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna” 2022, nr 61, s. 35–53. https://doi.org/10.14746/rrpr.2022.61.05

Kobojek E., Wpływ warunków klimatycznych na system fluwialny i melioracje wodne w pradolinach w rejonie Łowicza i Koźmina (Polska Środkowa), „Przegląd Naukowy – Inżynieria i Kształtowanie Środowiska” 2015, nr 70, s. 381–390.

Kobojek E., Kobojek S., Wydmy śródlądowe – środowisko przyrodnicze i działalność człowieka na przykładzie regionu łódzkiego, Łódź 2021. https://doi.org/10.18778/8220-427-8

Krajewski K., Holoceńskie poziomy organiczne w Nagórkach koło Grabowa Łęczyckiego, „Folia Geographica Physica” 1997, nr 1, s. 202–209.

Krajewski K., Późnoplejstoceńskie i holoceńskie procesy wydmotwórcze w pradolinie warszawsko-berlińskiej w widłach Warty i Neru, „Acta Geographica Lodziensia” 1977, nr 39.

Manikowska B., Gleby młodszego plejstocenu w okolicach Łodzi, „Acta Geographica Lodziensia” 1966, nr 22.

Manikowska B., O glebach kopalnych, stratygrafii i litologii wydm Polski Środkowej, „Acta Geographica Lodziensia” 1985, nr 52.

Mapa topograficzna w skali 1:100 000, arkusz Koło, Warszawa 1934.

Mapa topograficzna w skali 1:100 000, arkusz Ozorków, Warszawa 1930.

Mapa topograficzna w skali 1:100 000, arkusz Uniejów, Warszawa 1930.

Maruszczak H., Naturalne tendencje zmian klimatu Polski Środkowej w ciągu ostatnich piętnastu stuleci, „Acta Geographica Lodziensia” 1998, nr 74, s. 149–160.

Myszkorowska-Olczyk G., Zespoły folwarczne na terenie gminy Uniejów, „Biuletyn Uniejowski” 2013, t. 2, s. 93–112. https://doi.org/10.18778/2299-8403.02.07

Nowacki K., Szczegółowa Mapa Geologiczna Polski w skali 1:50 000, arkusz Dąbie (551), Warszawa 1996.

Nowaczyk B., Wiek wydm, ich cechy granulometryczne i strukturalne a schemat cyrkulacji atmosferycznej w Polsce w późnym vistulianie i holocenie, Poznań 1986.

Nowakowski A., Wieczorek J., Sprawozdanie z badań wykopaliskowych na osadzie wczesnośredniowiecznej w Wieścicach, pow. Poddębice w 1964 r., „Sprawozdania Archeologiczne” 1967, t. 19, s. 204–208.

Petera J., Forysiak J., Holoceńska ewolucja systemu wielokorytowego Warty w okolicach Koźmina, „Acta Geographica Lodziensia” 2004, nr 88, s. 27–40.

Petera-Zganiacz J., Forysiak J., Historia rozwoju doliny Warty w basenie uniejowskim, „Biuletyn Uniejowski” 2012, t. 1, s. 23–41. https://doi.org/10.18778/2299-8403.01.02

Prugar J., Mikrotoponimia i ojkonimia gminy Uniejów, „Biuletyn Uniejowski” 2014, t. 3, s. 111–134. https://doi.org/10.18778/2299-8403.03.07

Sulimierski F., Chlebowski B., Walewski W., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. 2, Warszawa 1881.

Sulimierski F., Chlebowski B., Walewski W., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. 4, Warszawa 1883.

Topograficzna Karta Królestwa Polskiego, Warszawa 1839.

Trzmiel B., Szczegółowa Mapa Geologiczna Polski w skali 1:50 000, arkusz Turek (550), Warszawa 1996.

Twardy J., Transformacja rzeźby centralnej części Polski Środkowej w warunkach antropopresji, Łódź 2008.

Twardy J., Forysiak J., Kittel P., Dynamika procesów morfogenetycznych uruchomionych i zintensyfikowanych wskutek pradziejowej działalności ludzkiej w pradolinie warszawsko-berlińskiej, „Acta Geographica Lodziensia” 2004, nr 88, s. 85–117.