19th-Century Wooden Houses of Craftsmen from Zgierz – Precious Heritage or Troublesome Inheritance?

Katarzyna Barucha

doi:10.18778/0208-6034.34.09

Autor

Katarzyna Barucha University of Łódź, Institute of Archaeology Foundation for Protection of Historic Furniture and Cultural Heritage in Poland D.O.M https://orcid.org/0000-0003-2136-6274

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6034.34.09

Słowa kluczowe:

Zgierz, XIX-wieczna architektura, drewniane budynki, dziedzictwo, rewitalizacja

Abstrakt

W Zgierzu, mieście położonym w centralnej części województwa łódzkiego, znajduje się unikalny zespół urbanistyczny miasta rzemieślniczego, założony od podstaw w pierwszej połowie XIX wieku. Działo się to w wyniku akcji osiedleńczej, którą prowadzono w Królestwie Polskim w celu ożywienia gospodarki nowopowstałego państwa. Sprowadzano głównie sukienników, zarówno pochodzenia polskiego, jak i niemieckiego, przede wszystkim z terenów zaboru pruskiego. Regularny układ miasta o symetrycznie rozplanowanych ulicach, z rynkiem pośrodku na szczycie zbocza doliny rzeki, zabudowany estetyczną i funkcjonalną architekturą późnoklasycystyczną, pozwala na określenie tego ośrodka miastem w stylu biedermeier. Choć w powstającym mieście starano się wznosić budowle z materiałów trwałych, większość z zachowanych do dziś domów wybudowano z drewna. Mimo to, ich dekoracyjna oprawa architektoniczna wciąż jest czytelna w wielu obiektach. Obecnie domy te, dzielone na wiele mieszkań i zamieszkałe przez lokatorów z przydziału, są użytkowane niezgodnie z ich pierwotnym przeznaczeniem i nieodpowiednio do swej rangi. Do tej pory podjęto dwie próby rewitalizacji omawianego obszaru, w wyniku których powołano do życia Park Kulturowy Miasto Tkaczy, wyremontowano siedem domów oraz przywrócono dawny wygląd fragmentom dwóch ulic. Artykuł przedstawia przeszły oraz obecny stan zagospodarowania zabytkowego budownictwa Nowego Miasta, z uwzględnieniem jego społecznego tła, a także podejmuje próbę podsumowania dotychczas podjętych działań rewitalizacyjnych.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Jasiński Z. (2002), Domy tkaczy w Zgierzu i ich problematyka konserwatorska. A typescript of an MA thesis written in the Institute for the Study and Conservation of Cultural Monuments, Faculty of Fine Arts, Nicolaus Copernicus University in Toruń.

Kopijka M. (2013), Zabytkowe drzwi drewniane w zgierskich Domach Tkaczy z I połowy XIX wieku, “Zgierskie Zeszyty Muzealne”, 7, p. 41–47.

Krawczyk P., Kopijka M. (2012a), Miasto Tkaczy Zgierz. Miasto cudu gospodarczego, Gmina Miasto, Zgierz.

Krawczyk P., Kopijka M. (2012b), Zgierz miastem biedermeier, Gmina Miasto, Zgierz.

Krawczyk P.K., Ozaist-Przybyła A. (2018), Biedermeier w Zgierzu i wybranych miastach fabrycznych Królestwa Polskiego, [in:] A. Rosales-Rodriguez (ed.), Polski biedermeier – romantyzm udomowiony, Wydawnictwo Neriton, Warszawa, p. 135–159.

Ostrowski W. (1949), Świetna karta z dziejów planowania w Polsce, Towarzystwo Urbanistów Polskich, Warszawa.

Rosin R. (1981), Zgierz w XII–XVI w., “Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica”, 2, p. 77–93.

Sakowicz J. (2009), Miasto tkaczy w Zgierzu. Park kulturowy jako instrument ochrony i rewitalizacji krajobrazu kulturowego, http://www.nid.pl/upload/iblock/d8b/d8bf9d0f03ce539d1a53fd5c4763621d.pdf (access 10 VIII 2017).

Sitnicki M., Heim D., Bogusławski A. (2011), Metodologia i wytyczne postępowania z zespołami budownictwa drewnianego z początku XIX na podstawie realizacji projektu “Rewitalizacja i rozwój historycznego kompleksu architektury drewnianej miasta Zgierza”, Gmina Miasto Zgierz, Zgierz–Łódź.

Walczak B. (2010), Zespoły fabryczno-mieszkalne w europejskim przemyśle włókienniczym w latach 1771–1914. Geneza – rozwój – typologia, Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej, Łódź.

Zgierz. Dzieje miasta do roku 1988 (1995), R. Rosin (ed.), Zarząd Miasta Zgierza, Oddział Polskiego Towarzystwa Historycznego w Łodzi, Towarzystwo Przyjaciół Zgierza, Łódź–Zgierz.

Ewidencja Zabytków Miasta Zgierza, http://www.umz.zgierz.pl/bip/?bip_umz_getfile=1&bip_umz_fileid=14975 (access 2 XI 2017).

Informacja na temat realizacji projektu “Rewitalizacja strefy śródmiejskiej miasta Zgierza”, http://www.miasto.zgierz.pl/page/historia-realizacji-projektu-1 (access 17 VIII 2017).

Uchwała nr XV/142/03 Rady Miasta Zgierza z dnia 30 grudnia 2003 r. o powołaniu Parku Kulturowego Miasto Tkaczy.

Wykaz zabytków wpisanych do rejestru zabytków nieruchomych woj. łódzkiego (stan na 1.09.2016 r.), http://www.wuoz.bip.lodz.pl/page/12,zabytki.html (access 17 VIII 2017).