Liczman z zamku Ogrodzieniec. Próba interpretacji

Ewelina Imiołczyk

doi:10.18778/0208-6034.38.03

Autor

Ewelina Imiołczyk Muzeum Górnośląskie w Bytomiu / Uniwersytet Śląski, Instytut Historii https://orcid.org/0000-0002-0894-1038

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6034.38.03

Słowa kluczowe:

numizmatyka, liczman, zamek Ogrodzieniec, Norymberga, XVI wiek

Abstrakt

Wśród zabytków pozyskanych w trakcie badań zamku Ogrodzieniec w 1964 r., prowadzonych pod kierownictwem ówczesnego dr. Jerzego Szydłowskiego, odkryto liczne zabytki ruchome, w tym także numizmaty. Niewątpliwie w tej kategorii zabytków na uwagę zasługuje liczman z rachmistrzem, datowany na lata osiemdziesiąte i dziewięćdziesiąte XVI w. Typologicznie ów zabytek można określić jako Mitchiner 1430/1430a. Omawiany typ, znany jako Rechenmester-Typus lub Schulpfennig, posiada na awersie przedstawienie mężczyzny za stołem w trakcie wykonywania obliczeń. Na rewersie natomiast mamy litery alfabetu ułożone w pięciu liniach. Prezentowany zabytek pochodzi z pracowni trzech Hansów Schultesów, działających w latach 1553–1612 w Norymberdze. Liczman znajdujący się obecnie w zbiorach Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu (nr inw. MGB/A/30/2006:3) został bez wątpienia przywieziony do Ogrodzieńca i należał do któregoś z właścicieli zamku bądź jego mieszkańców. Monety tego typu charakteryzują się bardzo bogatą symboliką i stanowią ciekawy przykład dalekosiężnych kontaktów handlowych.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Korespondencja Działu 1964, Archiwum Działu Archeologii Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu.

Abłamowicz D., Wójcik-Kühnel I. (2007), Pamięci Profesora Jerzego Szydłowskiego, „Rocznik Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu. Archeologia”, 17, s. 11–17.

Adamkiewicz S. (2014), Jan Firlej – marszałek wielki koronny, wojewoda krakowski (ok. 1520–1574) (praca doktorska), https://dspace.uni.lodz.pl/xmlui/handle/11089/6702 (dostęp: 20 IV 2020).

Carnell P. (2002), Medieval jettons discovered in Wiveton, www.bahs.uk/GH-Files/HG1-5/GH5.2.pdf (dostęp: 18 III 2019).

Chmiel A. (1901), Cecha schrottgeldowa krakowska, „Wiadomości Numizmatyczno-Archeologiczne 1901”, 4.1 (47), s. 295–297.

Chorąży B., Misztal S., Wąs L. (2008), Bielsko-Bialskie ślady w numizmatyce, Gmina Bielsko-Biała, Bielsko-Biała.

Drożdż K. (2014), Podskarbiówki i liczmany Rzeczypospolitej Obojga Narodów i z Rzeczpospolitą powiązane, Polskie Towarzystwo Numizmatyczne. Oddział im. K. Beyera w Warszawie, Warszawa.

Drożdż K. (2019), Liczmany europejskie, Polskie Towarzystwo Numizmatyczne. Oddział im. K. Beyera w Warszawie, Warszawa.

Duma P. (2012), Numizmaty z badań przy kościele św. Piotra u Pawła na Ostrowie Tumskim we Wrocławiu, [w:] A. Pankiewicz (red.), Nowożytny cmentarz przy kościele św. Piotra i Pawła na Ostrowie Tumskim we Wrocławiu (lata 1621–1670), Uniwersytet Wrocławski, Instytut Archeologii, Wrocław (Wratislavia Antiqua, 17), s. 111–118.

Duma P. (2015), Cechy i liczmany odnalezione na Pl. Nowy Targ we Wrocławiu, „Folia Numismatica”, 29.2, s. 151–158.

Dutkowski J. (1987), O liczmanach norymberskich i innych, „Biuletyn Numizmatyczny”, 1–3, s. 18–25.

Idzikowska B. (2018), A reckoning counter from Nuremberg found in Dongola, [w:] W. Godlewski, D. Dzierzbicka, A. Łajtar (red.), Dongola 2015–2016. Fieldwork, conservation and site management, Polish Centre of Mediterranean Archaeology. University of Warsaw, Warsaw, s. 227–230, https://doi.org/10.31338/uw.9788323534877.pp.227-230 DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323534877.pp.227-230

Kałkowski T. (1969), Cztery żywoty mennicy malborskiej, Muzeum Zamkowe, Malbork.

Kałkowski T. (1981), Tysiąc lat monety polskiej, Wydawnictwo Literackie, Kraków.

Kellehr R. (2009), Coins and Tokens, [w:] G. Beresford (red.), Caldecote. The development and desertion of a Hertfordshire village, Taylor and Francis, London (Society of Medieval Archeology. Monograph, 28), s. 211–212, https://doi.org/10.4324/9781351194112-14 DOI: https://doi.org/10.4324/9781351194112-14

Kiełb Z. (2015), Herby urzędników polskich i litewskich na monetach oraz liczmanach emitowanych w latach 1479–1707, nakł. aut., Puławy.

Lachowska M. (2015), Zamek Ogrodzieniec w Podzamczu, [w:] P. Laska, P. Sypczuk (red.), Renovatio et restitutio. Materiały do badań i ochrony założeń rezydencjonalnych i obronnych, Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, Warszawa, s. 89–106.

Makowski T. (2015), Numizmatyka na pograniczu różnych specjalności. Żetony czy tokeny? Uwagi o nazewnictwie nowożytnych numizmatów, „Acta Archeologica Lodziensia 2015”, 61, s. 111–117.

Manegold C. (1997), „Grammatica loquitur – Arithmetica numeranta”. Ein numismatischer Beitrag zur Geschichte des Nürnberg Schreib- und Rechenmeister, „Jahrbuch für Numismatik und Geldgeschichte”, 47, s. 167–204.

Mikołajczyk A. (1977), Norymberskie i francuskie liczmany w Polsce, „Biuletyn Numizmatyczny 1977”, 10 (128), s. 181–185.

Mitchiner M. (1988), Jetons, Medalets and Tokens: The medieval Period and Nuremberg, vol. I, Seaby, London.

Paszkiewicz B. (1999), Znaleziska monet i liczmanów średniowiecznych w Starej Wieży zamku w Cieszynie, „Średniowiecze Polskie i Powszechne 1999”, 1, s. 177–189.

Remecas E. (1999), Skaičiavimo žetonai rastr Vilniuje, „Lietuvos archeologia”, 18, s. 253–261.

Rudowski I.C. (2014), Die Vielfalt Und Schönheit der Rechenpfennige, RTS 26, „Arithmuseum Bonn”, 29 März 2014.

Szydłowski J. (1964), Sprawozdanie (wstępne) z badań sondażowych na terenie zamku w Ogrodzieńcu, pow. Zawiercie, w dniach 22–30 VI oraz 12–14 X 1964 r. (maszynopis w archiwum Działu Archeologii Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu).

https://ikmk.smb.museum/object?id=18205888 (dostęp: 20 III 2019).

https://ikmk.smb.museum/object?lang=en&id=18205908 (dostęp: 20 III 2019).

https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/3KKNELNZFL4QGCERXHUZE7O63GRT3YVI (dostęp: 20 III 2019).