Późnośredniowieczne czekany, topory i siekiery z pogranicza Małopolski i Rusi Czerwonej w XIV–XVI w.

Anna Kloss; Jerzy Kuśnierz

doi:10.18778/0208-6034.36.12

Autor

Anna Kloss Mgr archeologii (UMCS w Lublinie), Pracownik (od 1965) i kierownik Działu Archeologii Muzeum Lubelskiego (1970–1996)
Jerzy Kuśnierz Muzeum Zamojskie w Zamościu https://orcid.org/0000-0003-0450-3652

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6034.36.12

Słowa kluczowe:

Małopolska, Ruś Czerwona, Węgry, Litwa, Piastowie, Arpadowie, Andegawenowie, czekany, topory, średniowiecze

Abstrakt

Obszar obecnego regionu lubelskiego był w średniowieczu pograniczem historycznej Małopolski i Rusi Czerwonej, o które rywalizowali ówcześni władcy Polski, Węgier i Litwy powołujący się na więzy krwi i prawa do dziedziczenia. Rościli pretensje do terytorium Rusi Czerwonej. Konflikty polityczne angażowały przedstawicieli dynastii Rurykowiczów, Arpadów, Andegawenów, Piastów i Gedyminowiczów. Po przyłączeniu Rusi do Korony Polskiej w 1387 r. rozpoczęła się intensywna kolonizacja i latynizacja tych ziem. Skutkiem wspomnianych wydarzeń jest duża liczba znalezisk militariów, w tym czekanów i toporów. Liczne egzemplarze posiadają wybite znaki kowalskie oraz zdobienia. Opisane militaria znajdują się w zbiorach muzeów w Lublinie, Zamościu, Hrubieszowie, Krasnymstawie, Kraśniku i Tomaszowie Lubelskim.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Jan Długosz, Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego. Księga dziesiąta i księga jedenasta. 1406–1412, Warszawa 1982.

Baczkowski K. (1999), Dzieje Polski późnośredniowiecznej (1370–1506), Fogra, Kraków (Wielka Historia Polski, 3).

Birulina E., Kuśnierz J. (2007), Ornamentowana siekiera ze zbiorów Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego w Łucku, „Acta Militaria Mediaevalia”, 3, s. 209–215.

Bronicki A., Kadrow S., Tokarski L. (1991), Staromiejska studnia na rynku w Chełmie, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 39.2, s. 117–137.

Głosek M. (1996), Późnośredniowieczna broń obuchowa w zbiorach polskich, Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, Warszawa–Łódź.

Janeczek A. (1993), Osadnictwo pogranicza polsko-ruskiego. Województwo bełskie od schyłku XIV do początku XVII w., Wydawnictwo Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, Warszawa.

Kajzer L., Rychter M. (1997), Zespół średniowiecznych militariów z Nowego Korczyna, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 45.2, s. 145–160.

Kirpichnikov A.N. (1966), Drevnerusskoye oruzhiye 2. Kop’ya, sulitsy, boyevyye topory, bulavy, kisteni IX–XIII v.v., Arkheologiya SSSR. SAI, Moskva–Leningrad 1966 (Кирпичников А.Н. (1966), Древнерусское оружие 2. Копья, сулицы, боевые топоры, булавы, кистени IХ–ХIII в.в., Археология СССР. САИ, Москва–Ленинград).

Kloss A. (b.d.), Późnośredniowieczne topory, siekiery i czekan w zbiorach Działu Archeologii Muzeum Lubelskiego (maszynopis niedatowany w archiwum Działu Archeologii Muzeum Narodowego w Lublinie).

Kotowicz P.N. (2014), Topory wczesnośredniowieczne z ziem polskich. Katalog źródeł. Rzeszów 2014.

Kuśnierz J. (2010a), Wybrane militaria późnośredniowieczne w zbiorach muzeów i kolekcjach prywatnych południowej Lubelszczyzny, „Acta Militaria Mediaevalia”, 6, s. 21–232.

Kuśnierz J. / Kusnež E. (2010b), Nahodki mečej i toporov s XIV–XV vv. v pograničnoj zone Červonoj Rusi i Pol’skogo korolestva na fone vooružënnyh konfliktov Vengrii, Pol’ši i Litvy za Rus’ i vojny z Tevtonskim ordenom v 1410 g., [w:] Russkoe nasledie v stranah Vostočnoj i Central’noj Evropy, Brânsk, s. 327–341 (Куснеж Е. (2010b), Находки мечей и топоров с XIV–XV вв. в пограничной зоне Червоной Руси и Польского королества на фоне вооружённых конфликтов Венгрии, Польши и Литвы за Русь и войны з Тевтонским орденом в 1410 г., [w:] Русское наследие в странах Восточной и Центральной Европы, Брянск, s. 327–341).

Łaszkiewicz T., Michalak A. (2007), Broń i oporządzenie jeździeckie z badań i nadzorów archeologicznych na terenie Międzyrzecza, „Acta Militaria Mediaevalia”, 3, s. 99–176.

Ławrynowicz O., Strzyż P. (2003), Nowe zabytki broni obuchowej z okolic Roztocza, „Archeologia Polski Środkowowschodniej”, 6 (za 2001 r.), s. 258–264.

Łowmiański H. (1999), Polityka Jagiellonów, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1999.

Maciukiewicz-Czarnecka B. (1992), Katalog militariów Polski północno-wschodniej. Część IV. Topory, „Zeszyt Naukowy Muzeum Wojska”, 6, s. 106–120.

Manteuffel T., Dowiat J. (1980), Monarchia wczesnopiastowska, [w:] J. Tazbir (red.), Zarys historii Polski, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa, s. 9–100.

Marek L. (2004), Przyczynek do poznania broni białej wrocławskiej piechoty z XIV–XVI wieku, [w:] J. Piekalski, K. Wachowski (red.), Wrocław na przełomie średniowiecza i czasów nowożytnych. Materialne przejawy życia codziennego, Uniwersytet Wrocławski, Wrocław (Wratislavia Antiqua, 6), s. 42–56.

Marek L. (2008), Broń biała na Śląsku. XIV–XVI wiek, Instytut Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław (Wratislavia Antiqua, 10).

Samsonowicz H. (1973), Przemiany sieci drożnej w Polsce późnego średniowiecza, „Przegląd Historyczny”, 64.6, s. 697–716.

Shnicar M. (2019), A Late Medieval Hammer Axe from L’viv, „Acta Militaria Mediaevalia”, 15, s. 159–164.

Sperka J. (2006), Otoczenie Władysława Opolczyka w latach 1370–1401, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.

Svyeshnykov I.K., Bytva pid Berestechkom, L’viv 1993 (Свєшников І.К. (1993), Битва під Берестечком, Львів).

Szczygieł R. (1994), Lokacja Florianowa na tle urbanizacji środkowego i wschodniego Roztocza w XVI i pierwszej połowie XVII wieku, „Rocznik Lubaczowski”, 5, 1994, s. 5–16.

Szczygieł R. (2006), Lokacja miasta na prawie niemieckim i jego dzieje do końca XV wieku, [w:] R. Szczygieł (red.), Dzieje Hrubieszowa, t. I, Od pradziejów do 1918 r., Urząd Miejski, Hrubieszów, s. 87–102.

Szczygieł R. (2017), Lokacja Lublina na prawie brandenburskim i jego dzieje w XIV i XV wieku, [w:] G. Figiel, R. Szczygieł, W. Śladkowski (red.), Lublin. 700 lat dziejów miasta, Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Hieronima Łopacińskiego, Lublin, s. 37–60.

Szymański J. (1993), Herbarz średniowiecznego rycerstwa polskiego, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.

Szymczak J. (2016), Zbrojna eskorta miejskich wozów wojennych w Polsce w XV–XVI w., „Studia z Dziejów Średniowiecza”, 20, s. 283–305.

Świątkiewicz P. (2010), Militaria ze średniowiecznego grodziska w Raciążu, „Acta Militaria Mediaevalia”, 6, s. 7–92.

Świeżawski A. (1990), Ziemia bełska. Zarys dziejów politycznych do roku 1462, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej, Częstochowa.

Świeżawski A. (2007), Regencja Władysława Opolczyka na Rusi Czerwonej, [w:] M. Antoniewicz, J. Zbudniewicz (red.), Książę Władysław Opolczyk. Fundator klasztoru Paulinów na Jasnej Górze w Częstochowie, Wydawnictwo DiG, Warszawa, s. 247–290.

Tkaczyk J. (2016), Szlaki komunikacyjne i handlowe w okresie średniowiecza i nowożytności na obszarze współczesnej Lubelszczyzny, [w:] Drogi Lubelszczyzny. Odkrycia i badania archeologiczne, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków, Lublin, s. 25–42.

Trawkowski S. (1980), Schyłek wieków średnich, [w:] J. Tazbir (red.), Zarys historii Polski, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa, s. 103–166.

Voytovych L. (2011), Pol’s’kyy korol’ Kazymyr i borot’ba za spadshchynu romanovychiv, L’viv (Visnyk L’vivs’koho universytetu. Seriya istorychna, 46), s. 17–41 (Войтович Л. (2011), Польський король Казимир і боротьба за спадщину Романовичів, Львів (Вісник Львівського університету. Серія історична, 46), s. 17–41). DOI: https://doi.org/10.1176/pn.46.4.psychnews_46_4_41_1

Wichrowski Z. (2000), Średniowieczny topór z Goraja, pow. Biłgoraj, woj. Lubelskie, „Archeologia Polski Środkowowschodniej”, 5, s. 212–214.

Wyrozumski J. (1999), Dzieje Polski piastowskiej (VIII wiek – 1370), Fogra, Kraków (Wielka Historia Polski, 2).

Zahajkiewicz M.T. (1985), Diecezja Lubelska. Informator historyczny i administracyjny, Wydawnictwo Kurii Biskupiej, Lublin.