Zwierzęta w gospodarce społeczności kultury strzyżowskiej – przykład osady w Horodle (stan. 11), pow. hrubieszowski, woj. lubelskie

Joanna Piątkowska-Małecka; Anna Hyrchała; Olha Synkovska; Anna Mucha

doi:10.18778/0208-6034.40.19

Authors

Joanna Piątkowska-Małecka Uniwersytet Warszawski, Wydział Archeologii https://orcid.org/0000-0002-2269-2736
Anna Hyrchała Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Szkoła Doktorska Nauk Humanistycznych i Sztuki https://orcid.org/0000-0001-8749-1583
Olha Synkovska Uniwersytet Warszawski, Szkoła Doktorska Nauk Humanistycznych https://orcid.org/0009-0003-7053-0269
Anna Mucha Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Szkoła Doktorska Nauk Humanistycznych i Sztuki https://orcid.org/0000-0002-1525-3495

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6034.40.19

Keywords:

Early Bronze Age, Strzyżów culture, bone remains, economy, farming, hunting

Abstract

The purpose of this paper is to summarize the state of knowledge on the importance of animals in the lives of the communities of the Strzyżów culture living in the Early Bronze Age (2000/1950–1600 BCE) in the eastern part of the Lublin Upland and the south-eastern Volhynian Upland. Both the results of previous analyses of animal bone remains from the settlements of this culture, as well as the results of new archaeological and archaeozoological research carried out at site no. 11 in Horodło have been taken into consideration. The basic form of animal farming was the breeding of domestic species, mainly ruminants (cattle, sheep and goats) and, to a lesser extent, pigs. Horses were also used, and their remains were more common and numerous in the settlements located in the eastern part of the Strzyżów culture’s geographical range. To a small extent, livestock farming was supplemented by the hunting of wild mammals (deer, roe deer, wild boar) and birds (garganey, goose) and fishing (pike, carp).

RECEIVED 07.07.2024 • VERIFIED 24.06.2025 • ACCEPTED 21.07.2025

Funding Information: University of Warsaw; Maria Curie-Skłodowska University

Conflicts of interests: None 

Ethical Considerations: The Authors assure of no violations of publication ethics and take full responsibility for the content of the publication. 

The percentage share of the author in the preparation of the work is:  AH 40%, JPM 35%, OS 15%, AM 10%

Declaration regarding the use of GAI tools: not used

Downloads

Download data is not yet available.

References

Bargieł B. (1991), Badania nad I okresem epoki brązu na Lubelszczyźnie, [w:] J. Gurba (red.), Schyłek neolitu i wczesna epoka brązu w Polsce środkowowschodniej. (Materiały z konferencji), Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin (Lubelskie Materiały Archeologiczne, 6), s. 103–113.

Bargieł B. (2006), Kultura strzyżowska w świetle znalezisk grobowych, „Wiadomości Archeologiczne”, 58, s. 65–99.

Cnotliwy E. (1999), Wczesnośredniowieczne przedmioty z poroża i kości z Kruszwicy na Kujawach, „Acta Universitatis Wratislaviensis. Studia Archeologiczne”, 32, s. 153–241.

Driesch von den A. (1976), A guide to the measurement of animal bones from archaeological sites as developed by the Institut für Palaeoanatomie, Domestikationsforschung und Geschichte der Tiermedizin of the University of Munich, Peabody Museum of Archaeology and Ethnology, Harvard (Peabody Museum Bulletin, 1).

Fock J. (1966), Metrische Untersuchungen an Metapodien einiger europaischer Rinderassen (M. Sc. Dissertation, University of Munich).

Gardawski A. (1959), Plemiona kultury trzcinieckiej w Polsce, „Materiały Starożytne”, 5, s. 7–189.

Gifford-Gonzales D. (2018), An Introduction to Zooarchaeology, Springer, Santa Cruz, https://doi.org/10.1007/978-3-319-65682-3 DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-319-65682-3

Głosik J. (1961), Osada kultury ceramiki sznurowej w Strzyżowie, pow. Hrubieszów, w świetle badań w latach 1935–37 i 39, „Materiały Starożytne”, 7, s. 111–163.

Głosik J. (1968), Kultura strzyżowska, „Materiały Starożytne”, 11, s. 7–114.

Gurba J. (1956), Osada kultury ceramiki sznurowej w miejscowości Krasnystaw, „Wiadomości Archeologiczne”, 23.1, s. 112.

Howard M.M. (1963), The metrical determination of the metapodials and skulls of cattle, [w:] A.E. Mourant, F.E. Zeuner (red.), Man and cattle, Royal Anthropological Institute, London (Occasional Paper, 18), s. 91–100.

Hyrchała A. (2015), Wojownik i księżniczka z Rogalina – nowy rozdział w dziejach badań nad kulturą strzyżowską, [w:] A. Hyrchała, B. Bartecki (red.), Wojownik i księżniczka. Archeologia – medycyna sądowa – sztuka, Muzeum im. ks. St. Staszica, Hrubieszów, s. 52–79.

Hyrchała A. (2021), Igranie z ogniem – rytuały pogrzebowe kultury strzyżowskiej na przykładzie wybranych pochowków z cmentarzyska w Rogalinie, „Przegląd Archeologiczny”, 69, s. 63–83, https://doi.org/10.23858/PA69.2021.1857 DOI: https://doi.org/10.23858/PA69.2021.1857

Hyrchała A., Pyżewicz K., Bartecki B. (2022), Flint sickles from graves of the Strzyżów culture in the light of use-wear analysis, „Sprawozdania Archeologiczne”, 74.1, s. 485–499, https://doi.org/10.23858/SA/74.2022.1.3017 DOI: https://doi.org/10.23858/SA/74.2022.1.3017

Jaworski K. (1990), Wyroby z kości i poroża w kulturze wczesnośredniowiecznego Ostrowa Tumskiego we Wrocławiu, Volumen, Wrocław–Warszawa.

Kadrow S. (2001), U progu nowej epoki. Gospodarka i społeczeństwo wczesnego okresu epoki brązu w Europie Środkowej, Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk. Oddział, Kraków.

Kolda J. (1936), Srovnávaci anatomie zviřat domácich sezřetelem k anatomii člověka, nakład własny, Brno.

Koman W., Niedźwiedź J. (1998), Badania ratownicze na wielokulturowych stanowiskach nr 11 i 12 w Jankach Dolnych, woj. zamojskie, „Archeologia Polski Środkowowschodniej”, 3, s. 86–92.

Kondracki J. (2001), Geografia regionalna Polski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Lasota-Moskalewska A. (1980), Morphotic changes of domestic cattle skeleton from the neolithic age to the beginning of the iron age, „Wiadomości Archeologiczne”, 45, s. 119–163.

Lasota-Moskalewska A. (2008), Archeozoologia. Ssaki, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.

Lutnicki W. (1972), Uzębienie zwierząt domowych, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa–Kraków.

Lyman R.L. (1994), Vertebrate Taphonomy, Cambridge University Press, Cambridge, https://doi.org/10.1017/CBO9781139878302 DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9781139878302

Matolsci J. (1970), Historische Erforschung der Körperdrösse des Rindes auf Grund von ungarischem Knochenmaterial, „Zeitschrift für Tierzüchtung und Züchtungsbiologie”, 87, s. 89–137, https://doi.org/10.1111/j.1439-0388.1970.tb01330.x DOI: https://doi.org/10.1111/j.1439-0388.1970.tb01330.x

Niedźwiedź J. (1999), Trzeci sezon badań na stanowisku wielokulturowym w Jankach Dolnych stan. 11, pow. Hrubieszów, „Archeologia Polski Środkowowschodniej”, 4, s. 67–71.

Niedźwiedź J., Panasiewicz W. (1994), Wyniki nadzorów archeologicznych na osadzie wielokulturowej w Hrubieszowie-Podgórzu stan. 5, [w:] Sprawozdania z badań archeologicznych w województwie zamojskim w 1993 roku, Muzeum Okręgowe, Zamość, s. 52–58.

Niedźwiedź J., Panasiewicz W. (1995), Badania na osadzie wielokulturowej w Gródku nad Bugiem stan. 6, [w:] Sprawozdania z badań archeologicznych w województwie zamojskim w 1994 roku, Muzeum Okręgowe, Zamość, s. 15–18.

Nowak E. (1968), Analiza materiałów pochodzenia zwierzęcego z osady kultury strzyżowskiej w Strzyżowie, pow. Hrubieszów, „Materiały Starożytne”, 2, s. 124–128.

Ochrimenko G., Skliarenko N., Lokajczuk S. (2017), Strzyżowska kultura – istoryko-kulturologichnyj ta mysteckyj aspekty, Weża-Druk, Luck.

Podkowińska Z. (1936), Wykopaliska w Strzyżowie, prowadzone w lecie 1935 roku, „Z Otchłani Wieków”, 11, s. 72–77.

Podkowińska Z. (1960), Badania w Strzyżowie, pow. Hrubieszów, woj. Lublin, w latach 1935–1937 oraz 1939, „Archeologia Polski”, 5.1, s. 39–80.

Reder J. (2007), Środowiskowe uwarunkowania rozwoju osadnictwa i gospodarki społeczności pradziejowych południowo-wschodniej Lubelszczyzny, [w:] E. Banasiewicz-Szykuła (red.), Pradzieje południowo-wschodniej Lubelszczyzny, Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków; Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Lublinie, Lublin (Skarby z Przeszłości), s. 5–21.

Reitz E.J., Wing E.S. (2008), Zooarchaeology, Cambridge University Press, New York, https://doi.org/10.1017/CBO9780511841354 DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511841354

Sulimirski Т. (1957–1959), Polska przedhistoryczna, cz. 2, Polski Uniwersytet na Obczyźnie, Londyn, s. 84–257.

Svesznikov I. (1990), Strzyżowskaja kultura, [w:] A.P. Czernysz (red.), Archeologia Prykarpattia, Wołyni i Zakarpattia (Eneolit, bronza, rannieje żelezo), Nauk. Dumka, Kyiv, s. 68–74.

Szabała J. (2017), Ewolucja agrarnogo wyrobnyctwa na Wołyni w epochu midzi ta bronzy, Litopys Wołyni, „Wseukraińskyj naukowyj czasopys”, 18, s. 15–20.

Ślusarski Z., Ślusarska-Polańska M. (1989), Badania stanowisk kultury strzyżowskiej w Raciborowicach-Kolonii, woj. Chełm w latach 1956, 1958 i 1959, „Sprawozdania Archeologiczne”, 40, s. 167–196.

Taras H. (2007), Na przedpolu świata pontyjskiego – osadnictwo kultury strzyżowskiej (2000/1950–1600 przed Chr.), [w:] E. Banasiewicz-Szykuła (red.), Pradzieje południowo-wschodniej Lubelszczyzny, Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków; Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Lublinie, Lublin (Skarby z Przeszłości), s. 85–105.

Tkacz V. (2010), Poselennia strzyżowskoji kultury Rowańci-Gnidavska Girka (za materialami z rozkopu 12), „Wołyno-Podilśki archeologiczni studiji”, 3, s. 109–117.

Zakościelna A., Gurba J. (1996), Badania cmentarzysk kultury wołyńsko-lubelskiej ceramiki malowanej na Grzędzie Horodelskiej, „Archeologia Polski Środkowowschodniej”, 1, s. 9–16.