Plant Use by the Funnel Beaker Farmers in Poland. New Archaeobotanical Data From Pottery Sherds and Daub Imprints

Dominika Kofel; Kamil Adamczak

doi:10.18778/0208-6034.39.06

Authors

Dominika Kofel Nicolaus Copernicus University in Toruń, Institute of Archaeology https://orcid.org/0000-0003-3104-2898
Kamil Adamczak Nicolaus Copernicus University in Toruń, Institute of Archaeology https://orcid.org/0000-0002-8847-5670

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6034.39.06

Keywords:

archaeobotany, imprints, pottery, daub, Neolithic, FBC, agriculture

Abstract

The article presents the results of archaeobotanical studies on plant macroremains preserved both in charred form and as imprints in pottery and daub. The materials were collected from Funnel Beaker culture sites in Kałdus, Sławęcinek, Kietrz, and Małe Czyste. In total, 218 daub fragments and 33 pottery sherds were analysed. Most of the assemblages contained at least one of the searched items, such as imprints and/ or charred macroremains. Hulled wheat (Triticum monococcum/dicoccon/spelta) chaff, including glumes, glume bases, spikelet forks, and culms and blades of indeterminate cereals and/or wild grasses (Cerealia/Poaceae indet.), were among the most commonly found imprints. Interestingly, some assemblages contained crushed bones and microscopic charred wood fragments, illustrating a husbandry strategy that utilised all accessible resources.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Adamczak K., Małecka-Kukawka J., Kozłowski T. (2020), Cmentarzysko społeczności kultury pucharów lejkowatych, [in:] E. Bokiniec (ed.), Małe Czyste, gmina Stolno, województwo kujawsko-pomorskie, stanowisko 20. Wielokulturowe stanowisko sepulkralne na ziemi chełmińskiej, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń, p. 21–39.

Adamczak K., Kowalski Ł., Urbanová P., Douka K., Brown S., Kowalski A.P., Kukawka S., Wilczyński J., Szczepańska G., Zawilski P. (2021), New Evidence for Deer Valorisation by the TRB Farmers from Poland using ZooMS and micro-CT Scanning, “Journal of Archaeological Science: Reports”, 40(B), p. 103230, https://doi.org/10.1016/j.jasrep.2021.103230 DOI: https://doi.org/10.1016/j.jasrep.2021.103230

Bienias D., Kofel D. (2021), Użytkowanie roślin przez mieszkańców osady kultury pucharów lejkowatych na stanowisku 4 w Browinie, pow. toruński. Wyniki badań archeobotanicznych wypełnisk obiektów 16 i 17, [in:] J. Gackowski, K. Adamczak, E. Bokiniec, M. Weinkauf, M. Markiewicz, D. Bienias (ed.), XXI Sesja Pomorzoznawcza Toruń, 22–24 listopada 2017 roku, t. I, Od epoki kamienia do Okresu Wędrówek Ludów, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń, p. 149–159.

Bieniek A. (2007), Neolithic Plant Husbandry in the Kujawy Region of Central Poland, [in:] S. Colledge, J. Conolly (ed.), The Origins and Spread of Domestic Plants in Southwest Asia and Europe, Routledge, London, p. 372–342.

Bukowska-Gedigowa J. (1975), Kultura pucharów lejkowatych w dorzeczu górnej Odry, “Przegląd Archeologiczny”, 23, p. 83–168.

Cappers R.T.J., Bekker R.M., Jans J.E.A. (2006), Digitale zadenatlas van Nederland, Barkhuis, Groningen.

Chudziak W. (2003), Wczesnośredniowieczna Przestrzeń Sakralna in Culmine na Pomorzu Nadwiślańskim. Mons Sancti Laurentii 1, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń.

Jacomet S. (2006), Identification of Cereal Remains from Archaeological Sites, Basel University, Basel.

Klichowska M. (1975), Najstarsze zboża z wykopalisk polskich, “Archeologia Polski”, 20(1), p. 83–142.

Klichowska M. (1979), Pszenica z neolitycznego stanowiska w Opatowicach, woj. włocławskie, “Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi. Seria Archeologiczna”, 26, p. 57–65.

Kofel D. (2020), Makroskopowe szczątki roślinne, [in:] E. Bokiniec (ed.), Małe Czyste, gmina Stolno, województwo kujawsko-pomorskie, stanowisko 20. Wielokulturowe stanowisko sepulkralne na ziemi chełmińskiej, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń, p. 307–317.

Kośko A. (1981), Udział południowo-wschodnioeuropejskich wzorców kulturowych w rozwoju niżowych społeczeństw kultury pucharów lejowatych. Grupa mątewska, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Adama Mickiewicza, Poznań.

Kowalski Ł., Weckwerth P., Chabowski M., Adamczak K., Jodłowski P., Szczepańska G., Chajduk E., Polkowska-Motrenko H., Kozicka M., Kukawka S. (2020), Towards Ritualisation: Insights into Bone-tempered Pottery from the TRB Settlement in Kałdus (Poland, 3500–3350 BC), “Ceramics International”, 46(3), p. 3099–3112. https://doi.org/10.1016/j.ceramint.2019.10.012 DOI: https://doi.org/10.1016/j.ceramint.2019.10.012

Kowalski Ł., Stos-Gale Z.A., Adamczak K., Maas R., Woodhead J., Garbacz-Klempka A., Kozicka M., Kofel D., Matuszczyk E. (2024), Lead Isotopic Compositions Link Copper Axes from Kietrz (Poland, 3500–3350 BC) to Slovak and Balkan Copper Mines, “Archaeometry”, p. 1–20, https://doi.org/10.1111/arcm.12944 DOI: https://doi.org/10.1111/arcm.12944

Kukawka S. (1997), Na rubieży środkowoeuropejskiego świata wczesnorolniczego. Społeczności ziemi w chełmińskiej w IV tysiącleciu p.n.e., Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń.

Kukawka S., Wyrzykowska B. (1990), Małe Czyste, gmina Stolno, województwo toruńskie, stanowisko 20, grób 88, [in:] D. Jankowska (ed.), Z badań nad chronologią absolutną stanowisk neolitycznych z ziemi chełmińskiej, Wojewódzki Ośrodek Ochrony Środowiska Kulturowego w Toruniu; Instytut Archeologii i Etnografii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń, p. 40–44.

Kulczycka-Leciejewiczowa A. (1993), Osadnictwo neolityczne w Polsce południowo-zachodniej, Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, Wrocław.

Kulpa W. (1974), Nasionoznawstwo chwastów, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa.

Lityńska-Zając M. (2002), Odciski roślinne na polepie z osady kultury pucharów lejkowatych w Zawarży, [in:] A. Kulczycka-Laciejewiczowa (ed.), Zawarża. Osiedle neolityczne w południowopolskiej strefie lessowej, Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, Wrocław, p. 129–134.

Lityńska-Zając M. (2013), The Importance of Leguminous Plants in the Diet of the Neolithic and Early Bronze Age Populations of Little Poland, [in:] S. Kadrow, P. Włodarczak (ed.), Environment and Subsistence – Forty Years after Janusz Kruk’s „Settlement studies…”, Instytut Archeologii Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów–Bonn, p. 295–301.

Łęczycki S. (1982), Kietrz, woj. Opole, stanowisko D, “Silesia Antiqua”, 24, p. 213–217.

Mirek Z., Piękoś-Mirkowa H., Zając A., Zając M. (2002), Flowering Plants and Pteridophytes of Poland. A Checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski, Instytut Botaniki im. W. Szafera Polskiej Akademii Nauk, Kraków.

Mueller-Bieniek A. (2016), Badania materiałów roślinnych związanych z kulturą pucharów lejkowatych w rejonie Brześcia Kujawskiego i Osłonek, [in:] R. Grygiel (ed.), Neolit i początki epoki brązu w rejonie Brześcia Kujawskiego i Osłonek, t. III, Środkowy i późny neolit, kultura pucharów lejkowatych, Fundacja Badań Archeologicznych im. Profesora Konrada Jażdżewskiego; Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi, Łódź, p. 753–764.

Mueller-Bieniek A. (2023), Makroszczątki roślinne z neolitycznego stanowiska 1 w Gaju na Pojezierzu Kujawskim, [in:] P. Papiernik, R. Brzejszczak, J. Wicha (ed.), Źródła archeologiczne w rejonie Parku Kulturowego Wietrzychowice, t. II, Cmentarzysko kultury pucharów lejkowatych w Gaju, stanowisko 1, Wydawnictwo Fundacji Badań Archeologicznych im. Profesora Konrada Jażdżewskiego, Łódź, p. 365–378.

Nowak M. (2009), Drugi etap neolityzacji ziem polskich, Księgarnia Akademicka, Kraków.

Nowak M., Lityńska-Zając M., Moskal-del Hoyo M., Mueller-Bieniek A., Kapcia M., Kotynia K. (2020), Plants of the Funnel Beaker Culture in Poland, “Sprawozdania Archeologiczne”, 72(1), p. 87–114, https://doi.org/10.23858/SA/72.2020.1.005 DOI: https://doi.org/10.23858/SA/72.2020.1.005

Rauba-Bukowska A. (2009), Bone Temper in Early Neolithic Vessels from Southern Poland. Examinations Using Scanning Microscopy, [in:] D. Hofmann, P. Bickle (ed.), Creating Communities. New Advances in Central European Neolithic Research, Oxbow Books, Oxford, p. 235–248.

Wiślański T. (1979), Kształtowanie się miejscowych kultur rolniczo-hodowanych. Plemiona kultury pucharów lejkowatych, [in:] W. Hensel, T. Wiślański (ed.), Prahistoria ziem polskich, t. II, Neolit, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław, p. 165–260.

Wojciechowski W. (1973), Osada ludności kultury pucharów lejkowatych w Janówku, pow. Dzierżoniów, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Wrocław.