Nowe – stare zabytki. Pozostałości tekstyliów z metalowych elementów stroju z cmentarzyska w Odrach, czyli „archeologia magazynowa”
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-6034.39.04Słowa kluczowe:
kultura wielbarska, Odry, groby, tkaninyAbstrakt
Celem niniejszego artykułu jest analiza kilku, jak dotychczas niepublikowanych, tekstyliów ze stanowiska w Odrach, pow. Chojnice, woj. pomorskie. Tkaniny z tytułowego cmentarzyska były już częściowo analizowane, jednak omawiane w niniejszym tekście zabytki tekstylne nie były dotąd badane i publikowane. Analizie poddano materiały tekstylne z pięciu obiektów – płaskich grobów szkieletowych oznaczonych stelami. Zaprezentowano jedynie metalowe elementy stroju, na których znalazły się tkaniny będące głównym przedmiotem przedkładanego tekstu. Prezentowane zabytki tekstylne zachowały się na trzech sprzączkach do pasa oraz dwóch zapinkach. W przebadanym zespole włókienniczym z cmentarzyska w Odrach wyróżniono dziesięć fragmentów tekstylnych, na które składa się pięć tkanin wełnianych (9 fragm.) i jedna tkanina lniana. Spośród tkanin wełnianych wyodrębniono wyroby trzech typów: 1, 7 i 8, które należą do I i II gatunku. Zaprezentowane wyroby włókiennicze należą do typowych tekstyliów użytkowanych przez ludność kultury wielbarskiej. Wskazują na to analogiczne znaleziska znane z cmentarzysk położonych we wszystkich strefach osadniczych wyodrębnionych dla tejże kultury.
Wszystkie sprzączki charakteryzują się dwudzielną konstrukcją oraz ramą D-kształtną. Obie zapinki, na których przetrwały zabytki tekstylne, to fibule zachowane fragmentarycznie. Przedmioty metalowe stanowią podstawę datowania tekstyliów, które można zatem wiązać z końcowym etapem użytkowania cmentarzyska w Odrach, czyli z fazami C1a i C1b.
Pobrania
Bibliografia
Almgren O. (1923), Studien über nordeuropäische Fibelformen der ersten nachchristlichen Jahrhunderte, Verlag von Kurt Kabizsch, Leipzig.
Andrzejowski J., Żórawska A. (2002), Cmentarzysko kultury wielbarskiej na stan. 1 w Nadkolu, woj. Mazowieckie, [w:] J. Andrzejowski, R. Prochowicz, A. Żórawska (red.), Varia Barbarica. Zenoni Woźniak ab amicis dicata, Fundacja Przyjaciół Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa–Lublin (Monumenta Archaeologica Barbarica. Series Gemina, 1), s. 29–80.
Antosik Ł. (2021), Tekstylia z cmentarzyska w Brzynie, stan. 7, pow. Pucki, woj. pomorskie, [w:] A. Strobin, Brzyno stanowisko 7. Cmentarzyska kultury oksywskiej i wielbarskiej oraz z okresu wędrówek ludów na Wysoczyźnie Żarnowieckiej (badania 2011–2016), Wydawnictwo Bernardinum, Pelplin, s. 217–226.
Belanová-Štolcová T. (2012), Slovak and Czech Republics, [w:] M. Gleba, U. Mannering (red.), Textiles and Textile Production in Europe from Prehistory to AD 400, Oxbow Books, Oxford, s. 306–331, https://doi.org/10.2307/j.ctvh1djwg.21. DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctvh1djwg.21
Bender Jørgensen L. (1986), Forhistoriske textiler i Skandinavien, Det Kongelige Nordiske Oldskriftselskab, Københaven (Prehistoric Scandinavian Textiles, Nordiske Fortidsminder, ser. B, 9).
Bender Jørgensen L. (1992), North European Textiles until AD 1000, Aarhus University Press, Aarhus.
Cybulska M. (2015), Analiza i rekonstrukcja płaszcza z obiektu 384 z cmentarzyska w Czarnówku, [w:] J. Andrzejowski (red.), Czarnówko, stan. 5 cmentarzyska z późnej starożytności na Pomorzu, cz. 1, Fundacja Monumenta Archaeologica Barbarica, Lębork–Warszawa (Monumenta Archaeologica Barbarica. Series Gemina, 5), s. 248–254.
Cybulska M. (2020), Woman’s Costume in the Territories of Poland during the Roman Period. Reconstruction Based on Finds from Nowy Łowicz in Pomerania, „Fibres & Textiles in Eastern Europe”, 28, 5(143), s. 124–129, https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.2397. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.2397
Cybulska M., Florczak T. (2013), Rekonstruktion des Prachtmantels von Gronowo, [w:] H. Machajewski (red.), Gronowo. Ein Graberfeld der Wielbark-Kultur in Westpommeren, Fundacja Monumenta Archaeologica Barbarica, Warszawa–Szczecin–Gdańsk, s. 123–134.
Cybulska M., Maik J. (2023), Tekstylia z cmentarzyska w Weklicach, [w:] M. Natuniewicz-Sekuła, M. Baczewski (red.), Weklice. Cmentarzysko kultury wielbarskiej na wschodnim obrzeżu delty Wisły (badania 2005–2018), Fundacja Monumenta Archaeologica Barbarica, Warszawa (Monumenta Archaeologica Barbarica. Series Gemina, 11), s. 176–185.
Godłowski K., Woźniak Z. (1981), Chronologia, [w:] J. Wielowiejski (red.), Prahistoria Ziem Polskich, t. V, Późny okres lateński i okres rzymski, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk, s. 51–56.
Grabarczyk T. (1969), Sprawozdanie z badań na cmentarzysku kurhanowym z okresu rzymskiego w Odrach, pow. Chojnice w roku 1968, [w:] Komunikaty Archeologiczne. Badania wykopaliskowe na terenie województwa bydgoskiego w latach 1968–1969, Biuro Badań i Dokumentacji Zabytków w Bydgoszczy, Bydgoszcz, s. 62–70.
Grabarczyk T. (1997), Kultura wielbarska na Pojezierzach Krajeńskim i Kaszubskim, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
Grabarczyk T. (2007), Wyniki prac wykopaliskowych na cmentarzysku w Odrach, gm. Czersk, woj. pomorskie w latach 1995–2003, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Archaeologica”, 25, s. 5–23, https://doi.org/10.18778/0208-6034.25.01. DOI: https://doi.org/10.18778/0208-6034.25.01
Grabarczyk T., Olędzki M. (w druku), Materiały z ostatnich badań na cmentarzysku w Odrach oraz uwagi dotyczące kulturowego tła nekropolii odrzańskiej, [w:] A. Michałowski, M. Piotrowska, M. Olędzki (red.), Kultura wielbarska. Procesy przemian i kontakty zewnętrzne, Poznań.
Kamińska J., Nahlik A. (1958), Włókiennictwo gdańskie w X–XIII wieku, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Łódź (Acta Archaeologica Universitatis Lodziensis, 6).
Kostrzewski J. (1928), Kurhany i kręgi kamienne w Odrach w pow. chojnickim na Pomorzu, „Rocznik Muzeum Wielkopolskiego w Poznaniu”, 3, s. 57–95.
Lissauer A. (1874), Cromlechs und Trilithenin der Königl. Forst bei Odri am Schwarzwasser, „Schriften der Naturforschenden Gesellschaft in Danzig”, 3(2), s. 16–17 (Taf. V–VI).
Madyda-Legutko R. (1977), Sprzączki i okucia pasa na ziemiach polskich w okresie rzymskim, „Materiały Starożytne i Wczesnośredniowieczne”, 4, s. 351–412.
Madyda-Legutko R. (1983), Próba rekonstrukcji pasów z metalowymi częściami na obszarze środkowoeuropejskiego Barbaricum w okresie wpływów rzymskich i we wczesnej fazie okresu wędrówek ludów, „Przegląd Archeologiczny”, 31, s. 91–133.
Madyda-Legutko R. (1987), Die Gürtelschnallen. Der römischen Kaiserzeit und der frühen Völkerwanderungszeit im mitteleuropäischen Barbaricum, BAR, Oxford (BAR International Series, 360), https://doi.org/10.30861/9780860544678. DOI: https://doi.org/10.30861/9780860544678
Maik J. (1977), Tkaniny z okresu rzymskiego, „Pomorania Antiqua”, 7, s. 77–145.
Maik J. (1988), Wyroby włókiennicze na Pomorzu z okresu rzymskiego i ze średniowiecza, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź (Acta Archaelogica Lodziensia, 34).
Maik J. (2012), Włókiennictwo kultury wielbarskiej, Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, Łódź.
Maik J. (2015), Tekstylia z cmentarzyska w Nowym Łowiczu. Wyniki dotychczasowych badań, [w:] B. Kontny (red.), Ubi tribus faucibus fluenta Vistulae fluminis ebibuntur. Jerzy Okulicz-Kozaryn in memoriam, Instytut Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa (Światowit, Supplement Series B: Barbaricum, 11), s. 451–459.
Maik J. (2018), Tekstylia z cmentarzyska kultury wielbarskiej w Czarnówku, stan. 5. Część 2 (obiekty R300, R374, R380, R400 i R430), [w:] J. Schuster, Czarnówko, stan. 5. Osiem grobów okazałych – narodziny nowych elit w II wieku po Chr. w basenie Morza Bałtyckiego, Muzeum w Lęborku; Fundacja Monumenta Archaeologica Barbarica; Państwowe Muzeum Archeologiczne, Lębork–Warszawa (Monumenta Archaeologica Barbarica. Series Gemina, 8), s. 154–167.
Maik J., Łuczkiewicz P., Kleemann J. (2023), Tekstylia z cmentarzyska kultury wielbarskiej w Malborku-Wielbarku, stan. 1 (5), „Archeologia Polski”, 68, s. 161–179, https://doi.org/10.23858/APol68.2023.005. DOI: https://doi.org/10.23858/APol68.2023.005
Mączyńska M., Jakubczyk I., Urbaniak A. (2021), Babi Dół-Borcz. Ein Gräberfeld der Wielbark-Kultur mit Steinkreisen und Grabhügeln aus Pommern, Wydział Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa (Monumenta Archaeologica Barbarica, 21).
Odry. Cmentarzysko kurhanowe z okresu rzymskiego w powiecie chojnickim (1968), J. Kmieciński (red.), Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Łódź (Acta Archaeologica Lodziensia, 15).
Przymorska-Sztuczka M. (2017), New Textile Finds from the Wielbark Culture Cementary in Wilkowo, Lębork District, Poland, [w:] M. Bravermanová, H. Březinová, J. Malcolm-Davies (red.), Archaeological Textiles – Links between Past and Present, Technical University of Liberec, Liberec–Praha (NESAT, 13), s. 39–49.
Schlabow K. (1976), Textilfunde der Eisenzeit in Norddeutschland, Karl Wachholz Verlag, Neumünster.
Skóra K. (2015), Struktura społeczna ludności kultury wielbarskiej, Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, Łódź.
Słomska J., Antosik Ł. (2018), W jakim stroju na swój pogrzeb, czyli próba interpretacji funkcji tekstyliów archeologicznych odkrywanych w grobach z wczesnej epoki żelaza z terenu Polski, „Przegląd Archeologiczny”, 66, s. 57–75, https://doi.org/10.23858/PA66.2018.004. DOI: https://doi.org/10.23858/PA66.2018.004
Wild J.P. (2012), England: Roman Period, [w:] M. Gleba, U. Mannering (red.), Textiles and Textile Production in Europe from Prehistory to AD 400, Oxbow Books, Oxford, s. 451–456, https://doi.org/10.2307/j.ctvh1djwg.29. DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctvh1djwg.29
Wołągiewicz R. (1981), Kultura wielbarska – problemy interpretacji etnicznej, [w:] T. Malinowski (red.), Problemy kultury wielbarskiej, Wyższa Szkoła Pedagogiczna, Słupsk, s. 79–106.
Wołągiewicz R. (1993), Ceramika kultury wielbarskiej między Bałtykiem a Morzem Czarnym, Muzeum Narodowe w Szczecinie, Szczecin.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
