Metoda wywiadu narracyjnego: O przebiegu, procedurze badawczej i relacjach między badaczem a narratorem

Amelia Krawczyk-Bocian

doi:10.18778/2450-4491.22.11

Autor

Amelia Krawczyk-Bocian Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy https://orcid.org/0000-0002-3519-2212

DOI:

https://doi.org/10.18778/2450-4491.22.11

Słowa kluczowe:

badacz, narrator, relacje, wywiad narracyjny, andragogika

Abstrakt

W tekście przedstawiono metodę wywiadu narracyjnego Fritza Schützego. Opisano procedurę badań, etapy interpretacji materiału empirycznego, relacje zachodzące pomiędzy badaczem a narratorem. W tekście zaproponowano możliwość udziału narratora w etapie nazwanym analizą wiedzy. Skupia on uwagę na potrzebie ukazania historii życia narratora nie tylko z perspektywy badacza, lecz przede wszystkim opowiadającego. Narrator staje się współbadaczem, równoprawnym partnerem procesu badawczego od momentu zawiązania pierwszego kontaktu z badaczem do etapu wspólnego raportowania z badań. Metodę wywiadu narracyjnego, procedurę analityczną, przebieg można wykorzystać w andragogice do ukazania relacji zachodzących pomiędzy podmiotami badawczymi, które sprzyjają poznawaniu, odkrywaniu codziennego świata człowieka, jego przeżyć i doświadczeń.

Biogram autora

Amelia Krawczyk-Bocian - Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy

Amelia Krawczyk-Bocian – doktor habilitowana, wykładowczyni akademicka Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Zainteresowania naukowe koncentrują się wokół badań biograficzno-narracyjnych, uczenia się biograficznego, zdarzeń krytycznych w biografii indywidualnej młodych dorosłych. Autorka sześciu monografii: Doświadczanie zdarzeń krytycznych. Narracje biograficzne dorosłych dzieci alkoholików (2013), Biograficzne doświadczanie (nie)pełnosprawności. W świetle teorii dezintegracji pozytywnej Kazimierza Dąbrowskiego (2016), Narracja w pedagogice. Teoria. Metodologia. Praktyka badawcza (2019), Homo narrator (2021), Biograficzne istnienie w opowieści (2023), Opowieść w praktyce edukacji (2025). Autorka tomiku wierszy Cisza. (Po)między słowami (2021), techniki narracyjnej Odkrywanie siebie z powrotem (2019), służącej do autonarracyjnej (re)konstrukcji historii życia, programu terapeutycznego Opowieści w drodze (2022) oraz licznych tekstów naukowych poruszających problematykę badań biograficzno-narracyjnych. Organizatorka Ogólnopolskiego Seminarium Naukowego „Narracja w Pedagogice”.

Bibliografia

Berger L., Luckmann T. (1983) Społeczne tworzenie rzeczywistości, tłum. J. Niżnik, Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy.

Buksiński T. (1988) Zasady i metody interpretacji tekstów, „Studia Filozoficzne”, nr 12, s. 27–34.

Conle C. (2012) Praktyka i teoria badań narracyjnych w edukacji, tłum. E. Kalinowska, w: Habermas, teoria krytyczna i edukacja, M. Murphy, T. Fleming (red.), Wrocław, Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej, s. 179–196.

Denzin N., Lincoln Y. (2009) Dziedzina i praktyka badań jakościowych, tłum. K. Podemski w: Metody badań jakościowych, N. Denzin, Y. Lincoln (red.), Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 19–62.

Dilthey W. (1987) O istocie filozofii, tłum. E. Paczkowska-Łagowska, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Dubas E. (2015) Andragogiczne badania biografii – zakresy, trudności, etyka badacza (wybrane aspekty) w: Biografie i uczenie się, E. Dubas, J. Stelmaszczyk (red.), Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 31–47, https://doi.org/10.18778/7969-451-8.03

Flick U. (2011) Jakość w badaniach jakościowych. Niezbędnik badacza, tłum. P. Tomanek, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Gadamer H. G. (2004) Prawda i metoda: zarys hermeneutyki filozoficznej, tłum. B. Baran, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Glaser B. G., Strauss A. L. (2009) Odkrywanie teorii ugruntowanej, tłum. M. Gorzko, Kraków, Zakład Wydawniczy Nomos.

Habermas J. (2002) Teoria działania komunikacyjnego. Przyczynek do krytyki rozumu funkcjonalnego, t. 2, tłum. A. M. Kaniowski, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Jakob G. (2001) Wywiad narracyjny w badaniach biograficznych w: Jakościowe orientacje w badaniach pedagogicznych, D. Urbaniak-Zając, J. Piekarski (red.), Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 111–126.

Kaźmierska K. (2008) Biografia i pamięć. Na przykładzie pokoleniowego doświadczenia ocalonych z zagłady, Kraków, Zakład Wydawniczy Nomos.

Kaźmierska K. (2024) Anonimizacja w badaniach biograficznych – dylematy metodologiczne i etyczne, „Przegląd Socjologiczny”, nr 73(4), s. 87–108, https://doi.org/10.26485/PS/2024/73.4/4

Kaźmierska K., Waniek K. (2020) Autobiograficzny wywiad narracyjny. Metoda-technika-analiza. Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, https://doi.org/10.18778/8142-868-2

Kos E. (2013) Wywiad narracyjny jako metoda badań empirycznych w: Badania jakościowe w pedagogice, D. Urbaniak-Zając, E. Kos, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 91–116.

Krawczyk-Bocian A. (2019a) Narracja w pedagogice. Teoria. Metodologia. Praktyka badawcza, Bydgoszcz, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.

Krawczyk-Bocian A. (2019b) Autonarracyjna (re)konstrukcja historii życia poprzez „odkrywanie siebie z powrotem”, „Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja”, nr 3, 27–44.

Krawczyk-Bocian A. (2023) Narrator i badacz. O relacji opartej na zaufaniu i (z)rozumieniu, „Przegląd Pedagogiczny”, nr 1, 71–81.

Krawczyk-Bocian A. (2025) Opowieść w praktyce edukacji, Bydgoszcz, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.

Malewski M. (2017) Badania jakościowe w naukach społecznych. O potrzebie metodologicznej wyobraźni, „Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja”, t. 20, nr 4(80), s. 105–120.

Markowski M. P. (2013) Polityka wrażliwości. Wprowadzenie do humanistyki, Kraków, Universitas.

Marzec J. (2000) „Narratologia” ponowoczesna: uniwersalizm metafory narracji w kulturze współczesnej, „Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja”, nr 2(10), s. 91–103.

Nowak-Dziemianowicz M. (2008) Podmiot w narracjach. Narracja, autobiografia, tożsamość, „Forum Oświatowe”, nr 20, s. 181–194.

Nowak-Dziemianowicz M. (2012) Edukacja i wychowanie w dyskursie nauki i codzienności, Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Pietrasiński Z. (1993) Syntezy wiedzy autobiograficznej podporządkowane „roli”autokreacyjnej jednostki w: O biografii i metodzie biograficznej, T. Rzepa, J. Leoński (red.), Poznań, Wydawnictwo Nakom, s. 53–71.

Pilch T., Bauman T. (2001) Zasady badań pedagogicznych. Strategie ilościowe i jakościowe, Warszawa, Wydawnictwo Akademickie „Żak”.

Prawda M. (1989) Biograficzne odtwarzanie rzeczywistości. O koncepcji badań biograficznych Fritza Schütze, „Studia Socjologiczne”, nr 4, s. 81–98.

Ricœur P. (1989) Język, tekst, interpretacja, tłum. P. Graff, Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy.

Ricœur P. (1992) Filozofia osoby, tłum. M. Frankiewicz, Kraków, Wydawnictwo Naukowe Papieskiej Akademii Teologicznej.

Ricœur P. (2003) O sobie samym jako innym, tłum. B. Chełstowski, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Schütz A. (1984) Potoczna i naukowa interpretacja ludzkiego działania, tłum. D. Lachowska w: Kryzys i schizma. Antyscjentystyczne tendencje w socjologii współczesnej, E. Mokrzycki (red.), Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy, s. 137–192.

Schütze F. (1992) Trajektoria jako podstawowa koncepcja teoretyczna w analizach cierpienia i bezładnych procesów społecznych, tłum. Z. Bokszański, A. Piotrowski „Kultura i Społeczeństwo”, nr 2, s. 89–109.

Schütze F. (1997) Trajektorie cierpienia jako przedmiot badań socjologii interpretatywnej, tłum. M. Czyżewski, „Studia Socjologiczne”, nr 1, s. 11–34.

Szkudlarek T. (1997) Poststrukturalizm a metodologia pedagogiki, „Socjologia Wychowania”, nr 8, s. 167–199.

Tischner J. (1990) Filozofia dramatu, Paris, Editions du Dialogue.

Tischner J. (1996) Uprawiam filozofię dobra w: Rozmowy o filozofii, A. Zieliński, M. Bagiński, J. Wojtysiak (red.), Lublin, Wydawnictwo KUL, s. 249–267.

Tokarczuk O. (2015) Dom dzienny, dom nocny, Kraków, Wydawnictwo Literackie.

Tokarczuk O. (2020) Czuły narrator, Kraków, Wydawnictwo Literackie.

Urbaniak-Zając D. (1999) Wywiad narracyjny na tle innych technik wywiadu, „Edukacja”, nr 4, s. 29–39.

Urbaniak-Zając D. (2022) Rola wywiadu w procesie badawczym-metodologiczny kontekst różnicowania, „Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja”, t. 24, nr 1(91), s. 113–131.

Urbaniak-Zając D., Kos E. (2013) Badania jakościowe w pedagogice, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Wyka A. (1985) Model badań przez wspólne doświadczenie, „Kultura i Społeczeństwo”, nr 2, s. 95–115.

Zimnica E. (1996) Hermeneutyka H. G. Gadamera jako teoria rozumienia interpretacji dzieła sztuki, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica”, nr 26, s. 21–44.