Stołowe gry fabularne jako nowa przestrzeń badań nad rolami płciowymi

Sebastian Fijałkowski

doi:10.18778/0208-600X.96.04

Autor

Sebastian Fijałkowski Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny, Instytut Socjologii https://orcid.org/0009-0009-4270-7665

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.96.04

Słowa kluczowe:

płeć społeczno-kulturowa, rola płciowa, odgrywanie ról, stołowe gry fabularne

Abstrakt

Artykuł przedstawia wyniki badań jakościowych nad sposobami konstruowania i odgrywania ról w stołowych grach fabularnych (tRPG). Z perspektywy socjologicznej tRPG stanowią unikatowe laboratorium badań nad rolami płciowymi. Analiza obserwacji uczestniczącej i wywiadów pokazuje, że mimo deklarowanej swobody kreacji postaci gracze/graczki przenoszą do gry normy, kategorie i stereotypy obecne w realnym świecie. Badanie miało charakter eksploracyjny; zastosowano w nim triangulację metod w celu rozszerzenia perspektywy badawczej. Na szczególną uwagę zasługuje doświadczenie cross-gender roleplay, czyli odgrywanie postaci przeciwnej płci do płci gracza lub graczki.

Bibliografia

Babbie E. (2024), Badania społeczne w praktyce, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Bem S. (1974), The measurement of psychological androgyny, „Journal of Consulting and Clinical Psychology”, vol. 42(2), s. 155–262, https://doi.org/10.1037/h0036215

Bieńkowska-Ptasznik M., Kochanowski J. (red.) (2008), Teatr płci. Eseje z socjologii gender, Wydawnictwo „Wschód – Zachód”, Łódź.

Boczkowski A. (2018), Badania ilościowe i jakościowe w socjologii: między separacją epistemologiczną a praktyczną komplementarnością, „Roczniki Nauk Społecznych”, t. 10(46), s. 63–80, https://doi.org/10.18290/rns.2018.46.4-4

Butler J. (2024), Uwikłani w płeć, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa.

Chodkowska M. (2002), Teoria ról społecznych a badania socjopedagogicznych problemów zdrowia i choroby, „Chowanna”, t. 1(18), s. 39–56, https://doi.org/10.31261/CHOWANNA.2002.18.04

Connell R. (2019), Socjologia płci. Płeć w ujęciu globalnym, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Ćwiklińska-Surdyk D., Surdyk A. (2012), Człowiek jako aktor na scenie życia. Teorie G.H. Meada i E. Goffmana a narracyjne gry fabularne, „Homo Ludens”, t. 1(4), s. 45–62.

Dashiell S. (2020), Hooligans at the table: The concept of male preserves in Tabletop Role-Playing Games, „International Journal of Role-Playing”, vol. 10, s. 26–39, https://doi.org/10.33063/ijrp.vi10.274

Deaux K., Lewis L. (1984), Structure of gender stereotypes: Interrelationships among components and gender label, „Journal of Personality and Social Psychology”, vol. 46(5), s. 991–1004, https://doi.org/10.1037/0022-3514.46.5.991

Dzwonkowska-Godula K. (2015), Tradycyjnie czy nowocześnie? Wzory macierzyństwa i ojcostwa w Polsce, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.

Ellemers N. (2018), Gender stereotypes, „Annual Review of Psychology”, vol. 69, s. 275–298, https://doi.org/10.1146/annurev-psych-122216-011719

Ginny Di (2024), How to roleplay across gender in D&D, http://youtube.com/watch?v=wdNEqTYK5DY&ab_channel=GinnyDi (dostęp: 2.06.2025).

Goffman E. (1983), The interaction order: American Sociological Association, 1982 Presidential Address, „American Sociological Review”, vol. 48(1), s. 1–17, https://doi.org/10.2307/2095141

Goffman E. (2008), Człowiek w teatrze życia codziennego, Wydawnictwo Aletheia, Warszawa.

Haines E.L., Deaux K., Lofaro N. (2016), The times they are a-changing… or are they not? A comparison of gender stereotypes, 1983–2014, „Psychology of Women Quarterly”, vol. 40(3), s. 353–369, https://doi.org/10.1177/0361684316634081

Hoga T. (red.) (2020), Player’s Handbook: Podręcznik Gracza, Wizards of the Coast, Wilno.

Kacperczyk A. (2014), Autoetnografia – technika, metoda, nowy paradygmat? O metodologicznym statusie autoetnografii, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 10(3), s. 32–75, https://doi.org/10.18778/1733-8069.10.3.03

Kluczyńska U., Kłonkowska A. (2024), Socjologia męskości: Teorie w badaniach, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.

Konecki K. (2000), Studia z metodologii badań jakościowych. Teoria ugruntowana, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Kuczyńska A. (1992), Inwentarz do oceny płci psychologicznej, Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, Warszawa.

Malinowski B. (1967), Argonauci Zachodniego Pacyfiku. Relacje o poczynaniach i przygodach krajowców z Nowej Gwinei, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.

Pankowska D. (2005), Wychowanie a role płciowe, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk.

Petrowicz M. (2015), Zasady przeciw immersji. Zaangażowanie w narrację i zaangażowanie w system formalny gry, „Replay. The Polish Journal of Game Studies”, t. 2(1), s. 35–49, https://doi.org/10.18778/2391-8551.02.03

Potrzuski K. (2015), Ewolucja przepisów dotyczących uczestnictwa osób o nietypowej płciowości w zawodach sportowych kobiet, [w:] I. Kuźma (red.), Kobiety niepokorne. Reformatorki, buntowniczki, rewolucjonistki, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 81–89.

Przybyłowska I. (1978), Wywiad swobodny ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji i możliwości jego zastosowania w badaniach socjologicznych, „Przegląd Socjologiczny”, nr 30, s. 53–68.

Risman B. (2004), Gender as a social structure: Theory wrestling with activism, „Gender & Society”, vol. 18(4) s. 429–450, https://doi.org/10.1177/089124320426534

Stang S., Trammell A. (2020), The ludic bestiary: Misogynistic tropes of female monstrosity in Dungeons & Dragons, „Games and Culture”, vol. 15(6) s. 730–747, https://doi.org/10.1177/1555412019850059

Szmatka J. (2015), Małe struktury społeczne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Sztompka P. (2009), Socjologia. Analiza społeczeństwa, Wydawnictwo Znak, Kraków.

Szumiński J. (2005), Wstęp do metod i technik badań społecznych, „Śląsk” Wydawnictwo Naukowe, Katowice.

Szymanik A., Kostrzewski M. (2012), Gry narracyjne jako metoda i narzędzie w nauce, „Forum Dydaktyczne: przeszłość, teraźniejszość, przyszłość”, nr 9/10, s. 166–178.

Trammell A. (2014), Misogyny and the female body in Dungeons & Dragons, Analog Game Studies, https://analoggamestudies.org/2014/10/constructing-the-female-body-in-role-playing-games/ (dostęp: 31.08.2025).

Turner J. (2008), Struktura teorii socjologicznej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

West C., Zimmerman D. (1987), Doing gender, „Gender and Society”, vol. 1(2), s. 125–151.

Yuliawati L., Wardhani P.A., Ng J.H. (2024), A scoping review of Tabletop Role-Playing Game (TTRPG) as psychological intervention: Potential benefits and future directions, „Psychology Research and Behavior Management”, vol. 17, s. 2885–2903, https://doi.org/10.2147/PRBM.S466664

Ziemińska R. (2018), Niebinarne i wielowarstwowe pojęcie płci, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.