Społeczne interpretacje sukcesu zawodowego w kontekście fleksybilnej rzeczywistości. Na podstawie badań empirycznych wśród Polaków

Katarzyna Uklańska

doi:10.18778/0208-600X.95.01

Autor

Katarzyna Uklańska Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, Instytut Nauk Socjologicznych https://orcid.org/0000-0003-4477-7885

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.95.01

Słowa kluczowe:

sukces zawodowy, badanie ogólnopolskie, wolność, kariera

Abstrakt

Celem badania w zakresie przedstawianym w tym tekście było rozpoznanie społecznych interpretacji sukcesu zawodowego z uwzględnieniem specyfiki warunków społeczno-kulturowych. Charakteryzują się one między innymi zmiennością oraz oczekiwaniem elastyczności w różnych obszarach życia człowieka, w tym pracy. Problematyka badawcza koncentruje się wokół definicji sukcesu w wymiarach zarówno obiektywnym, jak i subiektywnym. Pytania badawcze dotyczyły ujmowania sukcesu zawodowego w kategoriach materialnych, stratyfikacyjnych, prestiżowych i samorealizacyjnych. Rozpoznanie społecznych interpretacji sukcesu zawodowego Polaków było możliwe dzięki zastosowaniu metody ankiety, co pozwoliło na zrealizowanie reprezentatywnych badań wśród tej grupy. Ustalenia badawcze: interpretacja sukcesu zawodowego w świadomości społecznej Polaków skupia się wokół dwóch czynników – albo utożsamiają go między innymi z satysfakcją, samodzielnością i realizacją aspiracji w zakresie pracy (czynnik „wolnościowy”), albo ze zdobywaniem kolejnych szczebli kariery, awansem zawodowym i finansowym (czynnik „karierowy”). Model „wolnościowy” jest bliższy badanym.

Bibliografia

Bańka A. (2007), Globalizacja pracy i kariery a procesy identyfikacji indywidualnej i społecznej, [w:] M. Górnik-Durose, B. Kożusznik (red.), Perspektywy psychologii pracy, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.

Barańska M. (2015), Sukces to nie przypadek. Projekty z zakresu doradztwa edukacyjno-zawodowego jako przykład wsparcia karierowego młodzieży i młodych dorosłych, [w:] T. Łączek (red.), Sukces życiowy w społeczeństwie konsumpcyjnym, Difin, Warszawa.

Bauman Z. (2006), Społeczeństwo w stanie oblężenia, Sic!, Warszawa.

Bednarska-Wnuk I. (2012), Elastyczność zawodowa w percepcji przedstawicieli pokolenia Y, [w:] S.A. Witkowski, M. Sator (red.), Sukces w zarządzaniu kadrami. Elastyczność w zarządzaniu kapitałem ludzkim, t. 2, Problemy zarządczo-psychologiczne, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, Wrocław.

Bedyńska S., Cypryańska M. (2007), Zaawansowane sposoby tworzenia wskaźników: zastosowanie analizy czynnikowej oraz analizy rzetelności pozycji, [w:] S. Bedyńska, A. Brzezińska (red.), Statystyczny drogowskaz. Praktyczny poradnik analizy danych w naukach społecznych na przykładach z psychologii, Wydawnictwo SWPS Academica, Warszawa.

Bylok F. (2005), Wzór sukcesu w społeczeństwie polskim w okresie transformacji społeczno-ustrojowej, „Annales. Etyka w życiu gospodarczym”, nr 8(1).

Cybal-Michalska A. (2013), Świat, w którym „kariera robi karierę” – o satysfakcji z kariery i poczuciu zawodowego sukcesu, „Studia Edukacyjne”, nr 26.

Derr C.B., Laurent A. (1989), The internal and external career: The theoretical and cross-cultural perspective, [w:] B.M. Arthur, T.D. Hall, B.S. Lawrence (red.), Handbook of Career Theory, Cambridge University Press, Cambridge. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511625459.025

Domański H. (2012), Prestiż, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń.

Firkowska-Mankiewicz A. (1997), Czym jest sukces życiowy dla współczesnego Polaka?, [w:] H. Domański, A. Rychard (red.), Elementy nowego ładu, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa.

Grzeszczyk E. (2003), Sukces: amerykańskie wzory – polskie realia, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa.

Gysbers N. (1990), Major trends in career development theory and practice, [w:] E.R. Gerler Jr., C.J. Ciechalski, D.L. Parker (red.), Elementary School Counselling in a Changing World, Eric, Ann Arbor.

Januszkiewicz K. (2010), Dylematy charakterystyki sukcesu, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica”, nr 234.

Januszkiewicz K. (2012), Sukces zawodowy w perspektywie jutra, [w:] S.A. Witkowski, M. Sator (red.), Sukces w zarządzaniu kadrami. Elastyczność w zarządzaniu kapitałem ludzkim, t. 2, Problemy zarządczo-psychologiczne, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, Wrocław.

Leszkowicz-Baczyński J. (2007), Koncepcja i przejawy sukcesu w środowiskach klasy średniej, [w:] M.K. Słomczyński (red.), Kariera i sukces. Analizy socjologiczne, Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, Zielona Góra.

Linek A. (2023), Sukces małżeński w nowej odsłonie – interpretacje postbadawcze, „Zeszyty Naukowe KUL”, nr 66(4). DOI: https://doi.org/10.31743/znkul.16510

Łazarowicz-Kowalik M. (2015), Anatomia sukcesu w nauce. Studium socjologiczne laureatów konkursów fundacji na rzecz nauki polskiej, praca doktorska, https://depotuw.ceon.pl/bitstream/handle/item/1448/praca20doktorska_Marta20C581azarowicz-Kowalik.pdf?sequence=1 (dostęp: 10.02.2025).

Łączek T. (red.) (2021), Sukces życiowy w warunkach dystansu społecznego, Difin, Warszawa.

Obuchowski K. (2000), Człowiek intencjonalny, czyli o tym, jak być sobą, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Orlińska J. (2013), Sukces życiowy i jego determinanty, „Komunikat z Badań CBOS”, BS/89/2013.

Piekarski M. (2020), Zawód jako kategoria poznawcza w perspektywie sukcesu zawodowego jednostki, [w:] T. Łączek (red.), Sukces życiowy w społeczeństwie konsumpcyjnym, Difin, Warszawa.

Pietruszewski M. (2014), Uwarunkowania sukcesu zawodowego w dzisiejszej gospodarce, „Zeszyty Naukowe Politechniki Częstochowskiej. Zarządzanie”, nr 15.

Pietruszewski M. (2015), Wskaźniki sukcesu zawodowego i ich operacjonalizacja w praktyce badawczej, „Humanizacja Pracy”, nr 1(279).

Pszczołowski T. (1978), Mała encyklopedia prakseologii i teorii organizacji, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Warszawa.

Robak E. (2013), Satysfakcja z pracy i jej wpływ na zachowania pracownicze, „Zeszyty Naukowe Politechniki Częstochowskiej. Zarządzanie”, nr 9.

Sennett R. (2006), Korozja charakteru. Osobiste konsekwencje pracy w nowym kapitalizmie, Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA, Warszawa.

SJP, Słownik Języka Polskiego, https://sjp.pwn.pl/slowniki/sukces (dostęp: 15.02.2025).

Stachura K. (2020), Bieg z przeszkodami. Ambiwalencje sukcesu artystycznego w poszerzonym polu kultury, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 16, nr 2. DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.16.2.07

Szahaj A. (2019), Losy pracy: fordyzm i postfordyzm, [w:] B. Galwas, P. Kozłowski, K. Prandecki (red.), Czy świat należy urządzić inaczej: schyłek i początek, Polska Akademia Nauk, Komitet Prognoz „Polska 2000 Plus” przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk, Warszawa.

Szlosek F. (2015), Tożsamość pedagogiki pracy w kontekście przemian systemowych, Wydawnictwo APS, Warszawa.

Toffler A. (1970), Future Schock, Random House, New York.

Turner J.H., Stets J.E. (2009), Socjologia emocji, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Uklańska K. (2022), W poszukiwaniu homo flexibilis. Konteksty teoretyczne i empiryczne elastycznej osobowości współczesnego człowieka, „Journal of Modern Science”, t. 1, nr 48. DOI: https://doi.org/10.13166/jms/150869

Uklańska K. (2023), Zrównoważone konsumowanie czasu wolnego. O przemianach leisure time w społeczeństwie konsumpcyjnym, „Studia Humanistyczne AGH”, t. 22, nr 1. DOI: https://doi.org/10.7494/human.2023.22.1.33

Uklańska K., Kotowska-Wójcik O., Choczyński M. (2020), Wolność wyboru czy przymus zwyczaju, t. III, Młodzież akademicka w dobie pandemii o sensie życia, relacjach i planach życiowych, Wydawnictwo Rys, Poznań.

Van Maanen J. (1977), Organizational Careers: Some New Perspectives, Wiley, New York.