Religijne aspekty nowelistyki Władysława Stanisława Reymonta w czasie I wojny światowej. Kilka dopowiedzeń

Marcin Bajko

doi:10.18778/1505-9057.71.13

Autor

Marcin Bajko Uniwersytet w Białymstoku https://orcid.org/0000-0001-9031-0966

DOI:

https://doi.org/10.18778/1505-9057.71.13

Słowa kluczowe:

I wojna światowa, Władysław Stanisław Reymont, nowele, Za frontem, katolicyzm

Abstrakt

Autor pragnie przypomnieć Władysława Stanisława Reymonta jako „kronikarza wojny”. Tom wydanych w 1919 roku nowel zatytułowany Za frontem (ponownie wydany w 1925 jako Pęknięty dzwon) był już przedmiotem zainteresowania zarówno badaczy literatury I wojny światowej, jak i reymontologów (B. Utkowska, M.J. Olszewska, M. Jazownik).

W artykule, zgodnie z jego tytułem, autor – często odnosząc się do ustaleń i analiz wymienionych uczonych – stara się rzucić nowe światło („kilka dopowiedzeń”) na wojenne nowele autora Chłopów, kładąc nacisk na ich chrześcijański wymiar (zgodny z intencjami i religijnością samego Reymonta), a także na ich antyniemieckość i akcenty antyżydowskie. Ukazując heroizm polskiego chłopa w obliczu bestialstwa wojny, pisarz podkreśla źródło takiej postawy: wyznanie chrześcijańskie, katolickie. Narrator w utworach najczęściej nie dystansuje się od tej wiary, będąc kimś w rodzaju naocznego świadka oraz członkiem tej wiejskiej wspólnoty. Pisząc o wojnie jako o dziele szatana i emanacji zła, Reymont podkreśla jednocześnie jej nieuchronność.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

Marcin Bajko - Uniwersytet w Białymstoku

Marcin Bajko, dr hab., adiunkt w Zakładzie Badań Źródłowych nad Literaturą XIX i XX wieku na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu w Białymstoku. Autor m.in. książek: Słowacki i spadkobiercy. Studia i szkice (2017), Wojna, rewolucja, przewrót. Twórczość Tadeusza Micińskiego w latach 1914–1918 (2023). Współredaktor czterech tomów Pism rozproszonych Tadeusza Micińskiego (2017–2020), opublikowanych w ramach grantu NPRH: „Naukowa edycja krytyczna Pism rozproszonych Tadeusza Micińskiego w czterech tomach: eseje, liryka, publicystyka” (2015–2020).

Bibliografia

Barłowski Dezydery, Żyd jako fetysz. O antysemityzmie w powieściach i pismach politycznych Romana Dmowskiego, w: Obrazy nieobojętności. Szkice o zaangażowaniu w sztuce, red. A. Szawerna-Dyrszka, M. Tramer, K. Pfeifer, A. Więcek, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2022.

Burek Tomasz, Prozatorski obraz i bilans wojny: od notatnika z przeżyć do epickiego ujęcia tematu, w: Literatura polska 1918–1932, t. 1, red. A. Brodzka, H. Zaworska, S. Żółkiewski, Wiedza Powszechna, Warszawa 1975, s. 464.

Dmowski Roman, Kwestia żydowska. Separatyzm Żydów i jego źródła, Nakładem „Gazety Warszawskiej”, Warszawa 1909.

Jazownik Maria, Historia i sacrum w cyklu opowiadań Władysława Reymonta „Za frontem”, w: „Wskrzesić choćby chwilę”. Władysława Reymonta zmagania z myślą i formą, red. M. Bourkane, R. Okulicz-Kozaryn, M. Sell, M. Wedemann, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 2017, s. 274–277.

Koc Barbara, Reymont. Opowieść biograficzna, wydanie uzupełnione i poprawione, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 2000, s. 145.

Kochanowski Marek, Miasto jako teatr. Obraz Londynu we wczesnych zapiskach podróżnych Władysława Stanisława Reymonta, w: M. Kochanowski, Modernizm mniej znany. Studia i szkice o literaturze, Wydawnictwo Prymat, Białystok 2016, s. 19–20.

Krzyżanowski Jerzy R., Jasnogórska pielgrzymka Reymonta, w: Problematyka religijna w literaturze pozytywizmu i Młodej Polski. Świadectwa poszukiwań, red. S. Fita, Wydawnictwo KUL, Lublin 1993.

Łoch Eugenia, Stefan Żeromski, Władysław Reymont i Jerzy Żuławski wobec pierwszej wojny światowej, w: Pierwsza wojna światowa w literaturze polskiej i obcej. Wybrane zagadnienia, red. E. Łoch, K. Stępnik, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 1999, s. 77–79.

Malik Jakub A., Modernistyczne credo. Religijność Władysława Stanisława Reymonta. Tezy biograficzne, w: Inny Reymont, red. W. Książek-Bryłowa, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2002.

Okulicz-Kozaryn Radosław, Sceptyk idzie na pielgrzymkę. „Pielgrzymka do Jasnej Góry” Reymonta na tle pozytywistycznego sporu o wartość „wędrówek pobożnych”, w: Chrześcijańskie dziedzictwo duchowe narodów słowiańskich. Seria II: Wokół kultur śródziemnomorskich, t. I: Literatura i słowo, red. Z. Abramowicz, J. Ławski, Wydawnictwo Trans Humana, Białystok 2009, s. 454.

Olszewska Maria Jolanta, Człowiek w świecie Wielkiej Wojny. Literatura polska z lat 1914–1919 wobec pierwszej wojny światowej. Wybrane zagadnienia, Wydawnictwo Wydziału Polonistyki UW, Warszawa 2004.

Olszewska Maria Jolanta, Między okrucieństwem a heroizmem – wojenne opowiadania Władysława Reymonta, w: Inny Reymont, red. W. Książek-Bryłowa, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2002, s. 73–89.

Olszewska Maria Jolanta, Trauma Wielkiej Wojny w wybranych opowiadaniach Wasyla Stefanyka. Lektura w kontekście twórczości pisarza, w: Modernizm polski i ukraiński. Paralele. Studia, red. nauk. M. Bracka, J. Ławski, R. Radyszewski, Wydawnictwo Collegium Columbinum, Kraków 2022, s. 82–91.

„Poeta ze średniowiecznej ekstazy”. Ksiądz Antoni Szandlerowski (1878–1911), red. K. Badowska, D. Samborska-Kukuć, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2022.

Prymaka-Oniszk Aneta, Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2016.

Reymont Władysław Stanisław, Pęknięty dzwon, Nakładem Wydawnictwa Polskiego, Lwów–Poznań 1925.

Utkowska Beata, Poza powieścią. Małe formy epickie Reymonta, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2004.