Kto jest suką w Suce? Dworskie, chłopskie i psie relacje w opowiadaniu Władysława Stanisława Reymonta

Gabriela Kasprzyk

doi:10.18778/1505-9057.71.09

Autor

Gabriela Kasprzyk Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie https://orcid.org/0000-0003-0400-4546

DOI:

https://doi.org/10.18778/1505-9057.71.09

Słowa kluczowe:

Władysław Stanisław Reymont, Suka, macierzyństwo, inwektywy odzwierzęce

Abstrakt

W opowiadaniu Władysława Stanisława Reymonta Suka z perspektywy chłopskiego dziecka, Witka, obserwujemy ofiarność psiej matki wobec swoich dzieci, czułość matki chłopca, ale i okrucieństwo dziedziców wobec służby i własnej córki. Artykuł analizuje ukazane w opowiadaniu ludzkie (dworskie oraz chłopskie) i zwierzęce rodzicielstwo. Badana jest opozycja między pełnym poświęcenia zachowaniem psiej matki a opartymi na negatywnych konotacjach ze słowami „pies” i „suka” inwektywami kierowanymi do dziedziczki, guwernantki, Witka, ale także do zwierząt. Podkreślają one brutalność relacji międzygatunkowych i międzyklasowych; jednocześnie tekst przedstawia wspólnotę doświadczeń zwierząt i grup poddańczych, słabszych (w tym wypadku chłopstwa i dzieci). Artykuł wskazuje, że mające obrażać inwektywy odzwierzęce nie znajdują oparcia w zachowaniu prawdziwych bohaterów zwierzęcych.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

Gabriela Kasprzyk - Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie

Gabriela Kasprzyk, ukończyła studia magisterskie na kierunku polonistyka–komparatystyka na Uniwersytecie Jagiellońskim i obecnie jest doktorantką Szkoły Doktorskiej Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Przygotowuje pracę doktorską dotyczącą problemu mięsa w literaturze naturalizmu polsko- i francuskojęzycznego. Jej zainteresowania naukowe koncentrują się przede wszystkim na literaturze przełomu XIX i XX wieku, komparatystyce literackiej oraz szeroko rozumianych animal studies. Publikowała między innymi w „Monografii Towarzystwa Doktorantów Uniwersytetu Jagiellońskiego” oraz czasopismach „Ruch Literacki” i „Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies”.

Bibliografia

Baratay Eric, Zwierzęcy punkt widzenia. Inna wersja historii, przeł. P. Tarasiewicz, Wydawnictwo w Podwórku, Gdańsk 2014.

Barcz Anna, Realizm ekologiczny. Od ekokrytyki do zookrytyki w literaturze polskiej, Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”, Katowice 2016, s. 155.

Brzozowska Sabina, Człowiek – zwierzę – rzecz w Chłopach Władysława Reymonta, „Porównania” 2021, nr 2 (29), s. 97–116, https://doi.org/10.14746/por.2021.2.6

Dobkowska Joanna, Poglądy w kwestii potrzeby oraz zakresu edukacji kobiet panujące w drugiej połowie XIX i na przełomie XIX i XX wieku, „Acta Universitatis Lodziensis. Acta Historica” 2016, nr 96, s. 89–107, https://doi.org/10.18778/0208-6050.96.07

Dolata Elżbieta, Nowatorskie koncepcje wychowania popularyzowane w galicyjskich czasopismach kobiecych z przełomu XIX i XX wieku, „Wychowanie w Rodzinie” 2024, t. XXXI, nr 2, s. 17–31, https://doi.org/10.61905/wwr/193193

Dygasiński Adolf, Kwiatek. Nienaturalna historia psa, w: A. Dygasiński, Wywczasy Młynowskie, Nakład Gebethnera i Wolffa, Warszawa 1895, s. 89–90.

Jaroszuk Anna, „Plaga i niewinne stworzenia” – psy w przestrzeni publicznej Warszawy na przełomie XIX i XX wieku, w: Almanach antropologiczny. Communicare. Tom 8. Miasta/Zwierzęta, red. A. Jaroszuk, I. Piotrowski, Instytut Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego, s. 78–89, Warszawa 2021, https://doi.org/10.31338/uw.9788323548805

Kijak Agnieszka, Towarzysz, przyjaciel, wróg… – postrzeganie psa na przykładzie wybranych tekstów, „Językoznawstwo” 2024, nr 1 (20), s. 152–160, https://doi.org/10.25312/j.6106

Leszczyński Adam, Ludowa historia Polski. Historia wyzysku i oporu. Mitologia panowania, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2020.

Lonstein Joseph S., Lévy Frédéric, Fleming Alison S., Common and divergent psychobiological mechanisms underlying maternal behaviors in non-human and human mammals, „Hormones and Behavior” 2015, nr 73, s. 156–185, https://doi.org/10.1016/j.yhbeh.2015.06.011

de Maupassant Guy, Histoire d’un chien, w: G. de Maupassant, Contes et Nouvelles, t. I, oprac. L. Forestier, Gallimard, Paryż 1974, s. 51.

Pachocka Anna, Dzieciństwo we dworze szlacheckim w I połowie XIX wieku, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2009.

Pearson Chris, Dogopolis. How dogs and humans made modern New York, London, and Paris, The University of Chicago Press, Chicago 2021, https://doi.org/10.7208/chicago/9780226797045.001.0001

Piasecka Agata, Kilka uwag o antropocentryzmie i dydaktyzmie jako wykładnikach relacji homo–animal (na podstawie polskich i rosyjskich frazeologizmów z nazwami wybranych zwierząt gospodarskich), „Poznańskie Studia Slawistyczne” 2021, nr 21, s. 51–72, https://doi.org/10.14746/pss.2021.21.3

Reymont Władysław Stanisław, Chłopi, t. I, oprac. F. Ziejka, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1999.

Reymont Władysław Stanisław, Chłopi, t. II, oprac. F. Ziejka, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1999.

Reymont Władysław Stanisław, Suka, w: W.S. Reymont, Nowele. Tom I, oprac. A. Bar, Nakład Gebethnera i Wolffa, Warszawa 1950, s. 131.

Reymont Władysław Stanisław, Ziemia obiecana, oprac. M. Popiel, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 2014.

Skowron-Baka Karolina, Feminizm to weganizm. Dlaczego feministki powinny walczyć o prawa zwierząt, Krytyka Polityczna, Warszawa 2025.

Słownik języka polskiego, red. J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, t. VI, nakładem prenumeratorów i Kasy im. Mianowskiego, Warszawa 1909.

Sojka-Masztalarz Helena, O inwektywach zwierzęcych w języku polskim, „Acta Universitatis Wratislaviensis. Kształcenie Językowe” 2010, nr 8 (18), s. 11–24.

Utkowska Beata, Poza powieścią. Małe formy epickie Reymonta, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2004.

Wasiewicz Barbara, Prace Odona Bujwida (1857–1942) nad szczepionką przeciwko wściekliźnie – rys historyczny, „Przegląd Lekarski” 2016, t. 73, nr 4, s. 266–268.

Zdanowicz Adam i in., Słownik języka polskiego, M. Orgelbrand, Wilno 1861, https://eswil.ijp.pan.pl/index.php