The affectivity of Reymont’s short stories
DOI:
https://doi.org/10.18778/1505-9057.71.08Keywords:
Władysław Reymont, short stories, affect, atavismAbstract
The article examines the representation of affective states in the short stories of Władysław Reymont, focusing on their elusiveness. The author emphasizes that, in emotionally charged moments, Reymont is not concerned with clearly defined emotions, but rather with their intensity, suddenness, and the impossibility of full cognitive awareness, conveyed through the use of the ambiguous term “something”. The narrative frequently yields to descriptions of somatic responses, silence, or nocturnal symbolism, highlighting the inaccessibility of experience. The article demonstrates that Reymont draws upon atavistic fears, taboos, and a rich spatial metaphorics to depict affective tensions. In the analyzed scenes, a crucial role is played by the contrast between raw experience and its cultural framing – often shown as inadequate or insufficient. The author argues that affect in Reymont’s prose is not merely a thematic concern but a disruptive force that imposes the limits of language, leads to silence, and signals the boundaries of literary cognition. The writer thus reveals moments in which overwhelming affective intensity resists articulation.
Downloads
References
Ariès Philippe, Człowiek i śmierć, przeł. E. Bąkowska, Wydawnictwo Aletheia, Warszawa 2011.
Google Scholar
Auerbach Erich, Mimesis. Rzeczywistość przedstawiona w literaturze Zachodu, t. II, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1968.
Google Scholar
Bal Mieke, Afekt jako siła kulturowa, w: Historie afektywne, polityki pamięci, red. E. Wichrowska, A. Szczepan-Wojnarska, R. Sendyka, R. Nycz, Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa 2015, s. 33–46, https://doi.org/10.4000/books.iblpan.5218
Google Scholar
Boduszyński Stanisław, O zabójstwie ze stanowiska teorii i prawodawstw obowiązujących, M. Glücksberg, Warszawa 1871.
Google Scholar
Czapliński Przemysław, Poetyka afektywna i powieść o rodzinie, w: Kultura afektu – afekty w kulturze. Humanistyka po zwrocie afektywnym, red. R. Nycz, A. Łebkowska, A. Dauksza, Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk, Warszawa 2015, s. 372–401, https://doi.org/10.4000/books.iblpan.8391
Google Scholar
Deleuze Gilles, Guattari Felix, Percept, afekt i pojęcie, przeł. P. Pieniążek, „Sztuka i Filozofia” 1999, nr 17, s. 10–26.
Google Scholar
Gutowski Wojciech, Młodopolskie dialogi (z) nocą, w: W. Gutowski, Między inicjacją a nicością. Studia i szkice o literaturze modernizmu, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, Bydgoszcz 2013, s. 195–205.
Google Scholar
Ingarden Roman, Dziennik osobisty (wybór), oprac. R. Kuliniak, M. Pandura, „Konteksty Kultury” 2021, t. 18, z. 1, s. 163–164.
Google Scholar
Jakiel Edward, Stabilitas loci tęsknotą bohaterów w krótkich formach narracyjnych Władysława Stanisława Reymonta, „Słupskie Prace Filologiczne. Seria Filologia Polska” 2002, t. 1, s. 131–139.
Google Scholar
Knysz-Tomaszewska Danuta, Krajobrazy impresjonistyczne w wybranych nowelach Reymonta, w: W kręgu Młodej Polski, Studia i szkice, seria III, red. J. Sztachelska, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 1998, s. 107–122.
Google Scholar
Kosiba Antoni, O namiętnościach. Studium psychologiczne, druk J. Pawłowski, Tarnopol 1884.
Google Scholar
Krasiński Adam Stanisław, Słownik synonimów polskich, t. 1, Akademia Umiejętności w Krakowie, Kraków 1885.
Google Scholar
Krukowska Halina, „Nocna” strona romantyzmu, w: Problemy polskiego romantyzmu, seria II, red. M. Żmigrodzka, Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Wrocławiu, Wrocław 1974.
Google Scholar
Lange Antoni, Studia z literatury francuskiej, Księgarnia Polska, Lwów 1897.
Google Scholar
Lichański Stefan, Władysław Stanisław Reymont, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1984.
Google Scholar
Linde Samuel Bogumił, Słownik języka polskiego, t. 1, cz. 1: A-F, Drukarnia XX. Piiarów, Warszawa 1807.
Google Scholar
Lipiński Mikołaj, Zarys antropologii psychicznej czyli psychologii empirycznej dla użytku dojrzalszej młodzieży polskiej, Nakładem autora, w drukarni Narodowej W. Manieckiego, Lwów 1867.
Google Scholar
Luis-Vincent Thomas, Trup, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 1991.
Google Scholar
Łebkowska Anna, Somatopoetyka – afekty – wyobrażenia. Literatura XX i XXI wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2019.
Google Scholar
Markiewicz Henryk, Wymiary dzieła literackiego, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1984.
Google Scholar
Massumi Brian, Autonomia afektu, przeł. A. Lipszyc, „Teksty Drugie” 2013, nr 6, s. 111–134.
Google Scholar
Noc. Symbol – temat – metafora, red. J. Ławski, K. Korotkich, M. Bajko, t. 1–2, Wydawnictwo Trans Humana, Białystok 2012.
Google Scholar
Nycz Ryszard, Afektywne manifesty, „Teksty Drugie” 2014, nr 1, s. 10, https://doi.org/10.18318/td.2015.en.1.3
Google Scholar
Podraza-Kwiatkowska Maria, „Bacz, o człowiecze, co głęboka noc rzecze”. Z rozważań nad literackim doświadczeniem nocy, w: M. Podraza-Kwiatkowska, Labirynty – kładki – drogowskazy. Szkice o literaturze od Wyspiańskiego do Gombrowicza, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2011.
Google Scholar
Reymont Władysław Stanisław, Oko w oko, w: W.S. Reymont, Nowele. Spotkanie. Cień. Oko w oko. Franek. Suka. Szczęśliwi, Wydawnictwo Tygodnika Ilustrowanego, Warszawa 1930, s. 70.
Google Scholar
Reymont Władysław Stanisław, Osądzona, w: W.S. Reymont, Osądzona. Dwie opowieści, Nakład Gebethnera i Wolffa, Warszawa 1923, s. 8.
Google Scholar
Reymont Władysław Stanisław, Pewnego dnia, w: W.S. Reymont, Pisma, t. VII: Na zagonie, Nakład Gebethnera i Wolffa, Warszawa 1923, s. 213.
Google Scholar
Reymont Władysław Stanisław, Pracy!, w: W.S. Reymont, Krosnowa i świat. Nowele, z przedmową A. Grzymały Siedleckiego, Nakład Gebethnera i Wolffa, Warszawa 1928, s. 45.
Google Scholar
Reymont Władysław Stanisław, Śmierć, w: W.S. Reymont, Dzieła wybrane, t. 1: Nowele, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1957, s. 146.
Google Scholar
Słownik języka polskiego, ułożony pod red. J. Karłowicza, A. Kryńskiego, W. Niedźwiedzkiego, z. 1, nakładem prenumeratorów, Warszawa 1898.
Google Scholar
Utkowska Beata, Poza powieścią. Małe formy epickie Reymonta, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2004.
Google Scholar
Vovelle Michel, Śmierć w cywilizacji Zachodu. Od roku 1300 po współczesność, przeł. T. Swoboda, M. Ochab, M. Sawiczewska-Lorkowska, D. Senczyszyn, słowo/obraz terytoria, wyd. 2, Gdańsk 2008.
Google Scholar
Włast, Powieść, „Chmiera” 1902, t. 6, z. 16, s. 14.
Google Scholar
Zaleski Marek, Niczym mydło w grze scrabble, w: Kultura afektu – afekty w kulturze. Humanistyka po zwrocie afektywnym, red. R. Nycz, A. Łebkowska, A. Dauksza, Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk, Warszawa 2015.
Google Scholar
Zalewski Cezary, Dialektyka afektu i emocji, w: C. Zalewski, Henryk Sienkiewicz. Próby, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2021, https://doi.org/10.4467/K7260.59/21.22.15585
Google Scholar
Zasady nauki o poczytaniu, zestawił, historycznie i krytycznie objaśnił A. Bojarski, Nakładem autora, drukarnia Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1872.
Google Scholar
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

