"Na dnie sumienia", czyli powieść tajemnic w służbie literatury tendencyjnej

Magdalena Sadlik

doi:10.18778/1505-9057.50.04

Authors

Magdalena Sadlik Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie, Katedra Literatury Polskiej XIX wieku

DOI:

https://doi.org/10.18778/1505-9057.50.04

Keywords:

mystery novel, didactic literature, crime, intrigue, didacticism

Abstract

The topic of this paper is a forgotten novel by Eliza Orzeszkowa At the Bottom of Conscience (which is only known to literary historians), and more specifically, its connection with an incredibly popular genre of the 19 th century – the mystery novel, popularized by Eugeniusz Sue. In Some remarks on the novel, the writer sharply criticized the literary output of the author of The Mysteries of Paris, and she continued her polemic with him in At the bottom of conscience. She used ‘schemes’ characteristic of the mystery novel for the purpose of the didactic novel.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

Magdalena Sadlik, Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie, Katedra Literatury Polskiej XIX wieku

Dr hab. prof. UP; pracownik Katedry Literatury Polskiej XIX wieku w Instytucie Filologii Polskiej Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN w Krakowie. Jej badawcze zainteresowania obejmują podróżopisarstwo, prozę kobiecą, dramat i jego recepcję. Autorka książek: „Konfesje samotnych”. W kręgu prozy spowiedniczej 1884–1914 (Kraków 2004); „Zawołajcie mnie z powrotem tą mową moją własną…”. Z dziejów recepcji twórczości Stanisława Wyspiańskiego 1898–1957 (Kraków 2009); współautorka: Od Galicji po Amerykę. Literackim tropem XIX-wiecznych podróży (Kraków 2018) oraz kilkudziesięciu publikacji poświęconych głównie literaturze przełomu XIX i XX wieku.

References

Bachórz Józef, Polska powieść tajemnic, w: Józef Bachórz, Romantyzm a romanse. Studia i szkice o prozie polskiej w pierwszej połowie XIX wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2005, s. 209–248.

Barczyński Janusz, Narracja i tendencja. O powieściach tendencyjnych Elizy Orzeszkowej, Polska Akademia Nauk Komitet Nauk o Literaturze Polskiej, Wrocław 1976.

J.K.K [Kotarbiński Józef], Przegląd piśmiennictwa polskiego, „Przegląd Tygodniowy” 1873, nr 22, s. 173–175.

Krajkowski Michał, Elitarna powieść tajemnic. O „Tajemnicach Krakowa” Michała Bałuckiego, w: Polska literatura wysoka i popularna 1864–1918. Dialogi i inspiracje, red. Izabela Koczkodaj, Katarzyna Lesicz-Stanisławska, Anna Wietecha, Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2011, s. 205–215.

Kuniczuk-Trzcinowicz Agnieszka, Narolska Aneta, Siła kojąca” czy „narkotyk drażniący”? Prus i Orzeszkowa wobec pisarstwa Eugeniusza Sue, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego. Seria Scripta Humana” 2014, t. 3: Eugeniusz Sue. Życie – twórczość – recepcja, red. Dorota Kulczycka, Aneta Narolska, s. 245–262.

L.Sz.W. [Szczerbowicz-Wieczór Ludomir], Przegląd piśmienniczy, „Tygodnik Mód i Powieści” 1873, nr 20, s. 5.

Lesicz-Stanisławska Katarzyna, Miejskie tajemnice. Paryż Eugeniusza Sue a Warszawa Adolfa Dygasińskiego, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego. Seria Scripta Humana”, t. 3: Eugeniusz Sue. Życie – twórczość – recepcja, red. Dorota Kulczycka, Aneta Narolska, s. 263–277.

Lesicz-Stanisławska Katarzyna, „Strasznie” popularna… Warszawa Adolfa Dygasińskiego, w: Polska literatura wysoka i popularna 1864–1918. Dialogi i inspiracje, red. Izabela Koczkodaj, Katarzyna Lesicz-Stanisławska, Anna Wietecha, Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2011, s. 216–225.

Martuszewska Anna, Krajobrazy sprawiedliwości, w: Anna Martuszewska, „Ta trzecia” – Problemy literatury popularnej, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 1997, s. 151–164.

Martuszewska Anna, Pozycja narratora w powieściach tendencyjnych Elizy Orzeszkowej, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Gdańsk–Wrocław 1970.

Narolska Aneta, Przestrzeń „upodrzędniona”. O wczesnych powieściach Elizy Orzeszkowej, Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, Zielona Góra 2015.

Orzeszkowa Eliza, Kilka uwag nad powieścią, w: Pisma krytycznoliterackie, red. Jan Zygmunt Jakubowski, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1959, s.23–41.

Orzeszkowa Eliza, Listy zebrane, red. Jan Baculewski, Zakład im. Ossolińskich. Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław 1954, t. 1.

Orzeszkowa Eliza, Na dnie sumienia, Książka i Wiedza. Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1951.

Pawlak-Hejno Elżbieta, Początki powieści kryminalnej w Polsce – casus Walery Przyborowski, w: Śledztwo w sprawie gatunków. Literatura kryminalna, pod red. Anny Gemry, Wydawnictwo EMG, Kraków 2014, s. 107–126.

Ratuszna Hanna, Dziewiętnastowieczny Paryż i jego tajemnice, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego. Seria Scripta Humana” 2014, t. 3: Eugeniusz Sue. Życie – twórczość – recepcja, red. Dorota Kulczycka, Aneta Narolska, s. 97–110.

Romankówna Mieczysława, Na nowych drogach. Studia o Elizie Orzeszkowej, Wydawnictwo M. Kot, Kraków 1948.

Skorupa Ewa, Twarze emocje charaktery. Literacka przygoda z wiedzą o wyglądzie człowieka, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2013.

Sue Eugeniusz, Tajemnice Paryża, tłum. anonimowe, poprawiła i opracowała L. Malec, Somix, t. 1, Bydgoszcz 1990.