Z pogromu Zofii Niedźwiedzkiej – dramat rodzinny na tle społecznej rewolty
DOI:
https://doi.org/10.18778/1505-9057.72.10Słowa kluczowe:
Zofia Niedźwiedzka, nierówności społeczne, emocje, bieda, wykluczenie, marginalizacja kobietAbstrakt
Celem artykułu jest przybliżenie twórczości Zofii Niedźwiedzkiej (pseud. Bohowityn) – urodzonej w 1872 roku na Wołyniu – zapomnianej autorki, która tworzyła prozę ukazującą problemy społeczne przełomu XIX i XX wieku. Omówiono stan badań nad dorobkiem pisarki oraz reakcje ówczesnych na jej dzieło – nowele Niedźwiedzkiej stały się zarówno przedmiotem krytyki, jak i inspiracją dla innych artystów pióra. Jej twórczość obejmuje między innymi cykl Czarnymi czcionkami (1908), w którym znalazła się nowela Z pogromu, stanowiąca centralny punkt rozważań. To opowieść o robotniku i jego córce, zmuszonej przez biedę do prostytucji oraz zaangażowanej w tak zwany pogrom alfonsów z 1905 roku. Pisarka, rezygnując z dokumentalnej wierności wydarzeniom historycznym na rzecz dramatu rodzinnego, stworzyła sugestywny obraz ludzkiej nędzy i kryzysu idei pozytywistycznych w obliczu rewolucyjnych wstrząsów 1905 roku. Niedźwiedzka wykazywała się szczególną wrażliwością na sytuację grup marginalizowanych, zwłaszcza kobiet. Zwracała uwagę na uwarunkowania społeczne, ekonomiczne i kulturowe prowadzące do ich wykluczenia. Z tego powodu dla analizowanej noweli – Z pogromu – ważnym kontekstem jest przywołana powieść pt. Kobieta z przeszłością.
Pobrania
Bibliografia
Belmont Leo [właśc. Leopold Blumental], Po pogromie, „Wolne Słowo” 1910, nr 80/81.
Bohowityn [właśc. Niedźwiedzka Zofia], Kobieta z przeszłością, Gebethner i Wolff, Warszawa 1911.
Bohowityn [właśc. Niedźwiedzka Zofia], Nasi dekadenci. Powieść ze schyłku XIX wieku, Skład Główny Księgarni G. Gebethnera i Spółki, Kraków 1899.
Bohowityn [właśc. Niedźwiedzka Zofia], Te i tamte, [w:] Bohowityn [właśc. Zofia Niedźwiedzka], Czarnymi czcionkami, G. Gebethner, Kraków 1908.
Bohowityn [właśc. Niedźwiedzka Zofia], Z pogromu, [w:] Bohowityn [właśc. Zofia Niedźwiedzka], Czarnymi czcionkami, G. Gebethner, Kraków 1908.
Bohowityn [właśc. Niedźwiedzka Zofia], Za chimerą szczęścia, [w:] Bohowityn [właśc. Zofia Niedźwiedzka], Czarnymi czcionkami, G. Gebethner, Kraków 1908.
Bohowityn, „Robotnik” 1921, R. 27, nr 145.
Bołdyrew Aneta, Społeczeństwo Królestwa Polskiego wobec patologii społecznych w latach 1864–1914, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2016.
Brykalska Maria, Emancypacja kobiet, [w:] Słownik literatury polskiej XIX wieku, red. J. Bachórz, A. Kowalczykowa, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1994.
Brykalska Maria, Praca organiczna i praca u podstaw, [w:] Słownik literatury polskiej XIX wieku, red. J. Bachórz, A. Kowalczykowa, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1994.
Domański Andrzej, Zapomniane źródła i inspiracje psychologii tłumu, „Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej” 2013, nr 58.
Dunaj-Dziecielska Katarzyna, „Umiem kochać tylko krótkotrwałą namiętnością wędrowca”. Portret amanta w „Dziejach mężatek” Zofii Niedźwiedzkiej, [w:] „Wszystko lubię to, co pani…”. Literackie portrety amantów i studentów, red. K. Eremus, T. Linkner, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2013.
Dunaj-Dziecielska Katarzyna, Dobry duch domu i „Belzebub w spódnicy”, czyli portrety ciotek w powieści „Nasi dekadenci” Zofii Niedźwiedzkiej, [w:] Do ostatniego lokaja… W kręgu rodziny i znajomych, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, red. K. Eremus, T. Linkner, Gdańsk 2013.
Dunaj-Dziecielska Katarzyna, O „takich” się nie mówi, czyli „Kobieta z przeszłością” Zofii Niedźwiedzkiej, [w:] Całe miasto dysze oburzeniem… Skandal w literaturze XIX i XX wieku, red. K. Eremus, T. Linkner, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2012.
Dunaj-Dziecielska Katarzyna, Siłaczki, emancypantki, dekadentki. Galeria postaci kobiecych w powieści „Nasi dekadenci” Zofii Niedźwiedzkiej, [w:] Znane zapomniane. Z literatury polskiej XIX i XX wieku, red. K. Eremus, T. Linkner, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2011.
Gutman Herman, Kronika literacka i artystyczna, „Głos Narodu” 1908, nr 192.
Humphrey Robert, Strumień świadomości – techniki, przeł. S. Amsterdamski, „Pamiętnik Literacki” 1970, t. 61, z. 4.
Jakóbczyk Jan, O tym, jak Młoda Polska posiwiała. Proza młodopolska wobec rewolucji 1905 roku, Uniwersytet Śląski, Katowice 1992.
Jakubczak Aleksandra, „Pogrom alfonsów” jako eskalacja konfliktu między członkami półświatka a robotnikami, „Przegląd Historyczny” 2018, t. 109, z. 2.
Jakubczak Aleksandra, Pogrom domów publicznych w Warszawie, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, Warszawa 2022.
Kiedrzyński Stanisław, Bohowityn: Czarnymi czcionkami, „Prawda. Tygodnik polityczny, społeczny i literacki” 1911, nr 5.
Kłosińska Krystyna, Kobieta autorka, „Teksty Drugie” 1995, nr 3/4.
Kłosińska Krystyna, Powieści o „wieku nerwowym”, Wydawnictwo „Śląsk”, Katowice 1988.
Najważniejsze nowiny, „Kurier Warszawski” 1905, nr 144.
Nałkowska Zofia, Dzienniki, t. 3: 1918–1929, oprac., wstęp, komentarz H. Kirchner, Czytelnik, Warszawa 1980.
St. G., Z literatury, „Kurier Warszawski” 1908, nr 155.
Wąsik Barbara, Na cenzurowanym – trudne relacje między kobietami w powieściach Zofii Niedźwiedzkiej, „Napis” 2017, R. 23.
Wiecki Wiktor, Przegląd piśmiennictwa, „Przegląd Powszechny” 1908, t. 99.
Włodarczyk Jarosław, Zofia Niedźwiecka, [w:] Encyklopedia literatury polskiej, red. E. Zarych, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2005.
Z bieżącej chwili, „Kurier Narodowy. Dodatek ilustrowany” 1905, nr 27.
Z kroniki żałobnej. Śp. Bohowityn (Zofia Niedźwiedzka), „Ilustrowany Kurier Codzienny” 1921, nr 150.
Zofia Niedźwiedzka (Bohowityn), „Gazeta Poranna” 1921, nr 5865.
Zwracamy uwagę czytelników…, „Kurier Codzienny” 1905, nr 130.
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
