Proverbes dramatiques w polskiej dramaturgii XIX wieku

Katarzyna Szumska

doi:10.18778/1505-9057.30.04

Autor

Katarzyna Szumska Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny, Instytut Filologii Polskiej, Katedra Literatury i Tradycji Romantyzmu

DOI:

https://doi.org/10.18778/1505-9057.30.04

Słowa kluczowe:

proverbe dramatique, przysłowie dramatyczne, przysłowie sceniczne, komedia, jednoaktówka, zarys historii gatunku

Abstrakt

The article presents the nineteenth-century history of the genre called proverbe dramatique – a transformation from a theatrical form the origins of which lie in the seventeenth-century dinner games to a work of literature. The sketch presents the origins and the development of the genre, its thematic and formal evolution; characteristic features, including in particular syncretism of genres – combining proverbs with, among others, comedy of manners and romantic comedy, comedy of errors and characters, tragicomedy, farce and sketch – characteristic of this period; the place of dramatic proverbs in the works of selected writers, including, in particular, Jan Chęciński and Aleksander Fredro; and the presence of stage proverbs in Polish drama and in the repertoires of the nineteenth-century theatres.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Anczyc Władysław Ludwik, Nie kładź palca między drzwi, „Józefa Ungra Kalendarz Warszawski Popularno-Naukowy Ilustrowany”, R. 20: 1865, s. 17–19.

Barycz Henryk, Sąd nad twórczością sceniczną Aleksandra Fredry, „Pamiętnik Literacki” 1951, t. 42, z. 1, s. 251–257.

Bibliografia dramatu polskiego 1765–1964, t. 1–2: Ludwik Simon, Bibliografia dramatu polskiego 1765–1939, oprac. i red. E. Heise i T. Sivert, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1972.

Błońska Janina, L’Entr’Acte, http://www.wsp.krakow.pl/konspekt/18/blonska.html [dostęp: 10.11.2014].

Bobrowski Wincenty, „Gogo”. (Nie mów hop, aż przeskoczysz), nakł. H. Altenberga, druk. W.A. Szyjkowskiego, Lwów 1896.

Chęciński Jan, Cicha woda brzegi rwie. Przysłowie dramatyczne w jednym akcie wierszem, nakł. Księgarni Jana Konstantego Żupańskiego, Poznań 1868.

Chęciński Jan, Przed obiadem i po obiedzie. Przysłowie dramatyczne, w jednym akcie wierszem, Gebethner i Wolff, Warszawa 1862.

Dubois Jean Baptiste, (Ukarany zazdrośnik). Trafiła kosa na kamień. Komedia w 1 akcie z francuskiego tłomaczona przez I. Majeranowskiego [egzemplarz teatralny], przeł. Konstanty Majeranowski, 1846, http://www.europeana.eu/portal/record/09404/id_oai_www_sbc_org_pl_24972.html [dostęp: 15.11.2014].

Estreicher Karol, Bibliografia polska XIX stulecia, wyd. 2 nowe, t. 4: D–Dramat polski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Kraków 1966.

Fredro Aleksander, Z jakim się wdajesz, takim się stajesz, w: tegoż, Pisma wszystkie, t. 9: Komedie, Seria druga, oprac. S. Pigoń, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1958, s. 249–281.

Gładkowska Cecylia [pseud. J. Morosz], Kto się czubi ten się lubi, „Bluszcz”, R. 26: 1890, nr 10, s. 76–77, nr 11, s. 84–85; nr 12, s. 92–93.

Gładkowska Cecylia [pseud. Julian Morosz], Nie miała baba kłopotu, kupiła sobie… męża! Powiastka ludowa, W. Dyniewicz, Chicago 1911.

Grajnert Józef, Natura wilka ciągnie do lasu. Monodramat wierszem, „Ognisko domowe” 1875, t. 1, nr 29, s. 232–233; nr 30, s. 240–241.

Gregorowicz Jan Kanty, Myszy tańcują, jak kota nie czują. Obrazek dramatyczny w jednej odsłonie, „Dodatek powieściowy do «Przyjaciela Dzieci»” 1872, nr 52, s. 629–631.

Gregorowicz Jan Kanty, Nie wszystko złoto, co się świeci. Komedia w 1 akcie, „Gazeta Codzienna” 1856, nr 3, s. 1–2.

Gregorowicz Jan Kanty, Trafiła kosa na kamień, w: Nasz plon. Książka Pamiątkowa Pięćdziesięciolecia „Przyjaciela Dzieci”, Wydawnictwo „Przyjaciel Dzieci”, Warszawa 1912, s. 47–72.

Inglot Mieczysław, Komedie Aleksandra Fredry. Literatura i teatr, Ossolineum, Wrocław 1987.

Jarząbek Dorota, Fenomen rozmowy w dramacie, „Przestrzenie Teorii” 2006, nr 6, s. 267–273. DOI: https://doi.org/10.14746/pt.2006.6.15

K.B. [Kaden-Bandrowski Juliusz ?], Teatry warszawskie przed pół i ćwierćwiekiem, „Teatr. Wydawnictwo Towarzystwa Krzewienia Kultury Teatralnej w Polsce”, R. 6: 1938/1939, nr 9–10 (57–58), s. 14–16.

Kapliński Leon, Ufność bez granic. Przysłowie dramatyczne w jednym akcie, Drukarnia Leona Paszkowskiego, Kraków 1872.

Kondratowicz Ludwik [pseud. Władysław Syrokomla], Natura wilka wyciąga z lasu. Monodramat wierszem (z dodaniem garstki nowych poezji) Władysława Syrokomli, R. Rafałowicz, Wilno 1860.

Krakowowa Paulina, Lepiej mało a dobrze, niż wiele a licho. Przysłowie w 1 obrazie, w: Wieczory domowe. Zbiór zabawek, opisów i powiastek dla nauki i rozrywki dobrych dzieci, zebr. P. Kraków, Księgarnia Samuela Orgelbranda, Warszawa 1848, s. 183–212.

Kraszewski Józef Ignacy, Kosa i kamień. Przysłowie dramatyczne, Księgarnia Jana Konstantego Żupańskiego, Poznań 1873.

Kraszewski Józef Ignacy, Łatwiej popsuć niż naprawić. Przypowiastka w trzech aktach, w: tegoż, Dwie komedyjki, Nakład i Druk Józefa Zawadzkiego, Wilno 1856, s. 145–245.

Kucharski Eugeniusz, Chronologia komedyj i niektórych pomniejszych utworów Al. Fredry, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1923.

LeBoeuf Ava Carolyn, The Proverbe dramatique before Carmontelle, The University of Texas at Austin 2010, http://repositories.lib.utexas.edu/bitstream/handle/2152/ETD-UT-2010-05-1025/LEBOEUF-DISSERTATION.pdf [dostęp: 10.11.2014].

Lubowski Edward, Nie wszystko złoto, co się świeci, „Opiekun Domowy”, R. 1: 1865, nr 10, s. 74–77 i nr 12, s. 90–93.

Lubowski Edward, Skąpy dwa razy traci, „Opiekun Domowy”, R. 2: 1866, nr 10, s. 74–76, nr 11, s. 83–84 i nr 12, s. 91–94.

Maintenon Françoise d’Aubigné, Proverbes inédits de madame la marquise de Maintenon, publiés par M. de Monmerqué, J.-J. Blaise, Paris 1829.

Marszałek Agnieszka, Repertuar teatru polskiego we Lwowie 1864–1875, Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana, Kraków 2003.

Marszałek Agnieszka, Repertuar teatru polskiego we Lwowie 1875–1881, Wydawnictwo Universitas, Kraków 1992.

Mrozowicka Irena [pseud. Irena M. (Nagoda)], Gdzie diabeł nie może tam babę pośle, „Echo Muzyczne, Teatralne i Artystyczne”, R. 12: 1895, nr 29, s. 338–339.

Mrozowicka Irena [pseud. Irena M. (Nagoda)], Złapał żołnierz Tatarzyna a Tatarzyna za łeb trzyma, „Echo Muzyczne, Teatralne i Artystyczne”, R. 12: 1895, nr 30, s. 350–351.

Mrozowicka Irena [pseud. Nagoda], Mowa jest srebrem a milczenie złotem, „Echo Muzyczne, Teatralne i Artystyczne”, R. 11: 1894, nr 26, s. 311–312.

Murat de Castelnau Henriete-Julie, Comédies en proverbes de Madame D***, w: tejże, Voyage de campagne, t. 2, Paris 1734, s. 73–286.

Nicoll Andrea, Dzieje dramatu od Ajschylosa do Anouilha, t. 1, tłum. Henryk Krzeczkowski, Wacław Niepokólczycki, Jerzy Nowacki, wyd. 3, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1983.

Pepłowski Stanisław, Teatr polski we Lwowie (1780–1881), Księgarnia Gubrynowicza i Schmidta z Drukarni „Dziennika Polskiego”, Lwów 1889.

Pomorska Maria, Filozof, czyli nie wszystko złoto, co się świeci. Komedyjka w jednej odsłonie, „Wieczory Rodzinne”, R. 5: 1884, nr 42, s. 663–666; nr 43, s. 682–684.

Potocki Jan, Ślepiec, tłum. Piotr Szymonowski, „Dialog” 1993, t. 38, nr 8, s. 14–20.

Puzynina Gabriela, Trafiła kosa na kamień. Krotofila w dwóch odsłonach (z rękopisów pośmiertnych ś.p. Gabrieli Puzyniny), „Kronika Rodzinna”, R. 3: 1869/1870, nr 7, s. 97–100.

Repertuar Starego Teatru (Teatru Krakowskiego) od 1781 do czerwca 2011 roku. Sztuki dramatyczne i operowe zespołu polskiego z lat 1781–1893, http://www.cyfrowemuzeum.stary.pl/repertuar_od_1781 [dostęp: 15.11.2014].

Robert, dramatyczne przysłowie. W jednym akcie, w: Teatr dla dzieci czyli Zbiór sztuk współczesnych, przekł. z fr. Paweł Eustachy Leśniewski, Drukarnia Piotra Baryckiego, Warszawa 1838.

Ruppert Zygmunt [pseud. Mikado], Miłe złego początki – lecz koniec żałosny. Historya stara jak świat ujęta w dwa krótkie akty, „Albumowy Kalendarz Polski Satyryczny”, R. 2: 1895, s. 32–33.

Sienkiewicz Henryk, Teatr. „Kosa i kamień, przysłowie dramatyczne” J.I. Kraszewskiego, „Okno na pierwszym piętrze”, dram. w 1 akcie” J. Korzeniowskiego, w: „Niwa”, 1875, t. VII, http://www.sienkiewicz.ovh.org/16/040.html [dostęp:10.11.2014].

Skarbek Fryderyk, Co głowa to rozum [felieton], „Pamiętnik Warszawski” 1822, t. 2, s. 389–397.

Skarbek Fryderyk, Co głowa, to rozum, w: Teatr Fryderyka hr. Skarbka, t. 2, Drukarnia Stanisława Strąbskiego, Warszawa 1847, s. 389–419.

Skarbek Fryderyk, Strach ma wielkie oczy czyli Podejrzany. Komedia w trzech aktach przez Fryderyka Hr. Skarbka, Lwów 1877, http://www.sbc.org.pl/dlibra/docmetadata?id=40773 [dostęp: 10.05.2015].

Szpakowska Małgorzata, Wszystkiemu winne Oświecenie, „Dialog”, 1993, t. 38, nr 8, s. 52–58.

Szweykowski Zygmunt, Krytyka teatralna w dobie pozytywizmu wobec aktora i reżysera, „Pamiętnik Teatralny” 1953, t. 2, nr 1 (5), s. 133–160.

Wanicka Agnieszka, Dramat i komedia Teatrów Warszawskich 1868–1880, Wydawnictwo UJ, Kraków 2011.

Witkowski Michał, Znany repertuar teatru wileńskiego 1815–1824, w: tegoż, Świat teatralny młodego Mickiewicza, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1971, s. 281–320.

Wyka Kazimierz, Wstęp do: Aleksander Fredro, Pisma wszystkie, t. 7: Komedie, Seria druga, oprac. S. Pigoń, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1958, s. 7–63.

Z teatrzyków ogródkowych [recenzja sztuki Nie miała baba kłopotu Józefa Dłuskiego, wystawionej w teatrzyku „Wodewil”], „Echo Muzyczne, Teatralne i Artystyczne”, R. 5: 1888, nr 254, s. 365.

Zielińska-Grzymała Michalina [pseud. M..a], Kto pod kim dołki kopie, sam w nie wpada. Przysłowie dramatyczne w 2 aktach, „Wieczory Rodzinne”, R. 3: 1882, nr 24, s. 370–373 i nr 25, s. 394–396.

Zielińska-Grzymała Michalina [pseud. M..a], Nie wszystko złoto, co się świeci. Obrazek sceniczny w 2 aktach, „Wieczory Rodzinne”, R. 3: 1882, nr 38, s. 598–604 i nr 39, s. 610–614.