Kozakoznawstwo jako nurt naukowy – perspektywy, stan i możliwości

Daria Ławrynow

doi:10.18778/1505-9057.61.01

Autor

Daria Ławrynow Uniwersytet Warszawski, Wydział Lingwistyki Stosowanej, ul. Szturmowa 4, 02-678 Warszawa https://orcid.org/0000-0002-6064-353X

DOI:

https://doi.org/10.18778/1505-9057.61.01

Słowa kluczowe:

Kozakoznawstwo, Kozaczyzna, nurt naukowy, Ukraina, Rosja, Kazachstan, polski dyskurs naukowy

Abstrakt

Artykuł naświetla różne podejścia badawcze w kwestii badań nad Kozaczyzną, metodologię, wykorzystywaną przy analizie obiektu badawczego w ośrodkach naukowych Ukrainy, Rosji, Kazachstanu i Polski. Ów obiekt badawczy był traktowany niejednoznacznie z racji swej tradycyjnej specyfiki społeczności transgranicznej, opartej na demokracji militarnej. W związku z powyższym Kozaczyzna była postrzegana zarówno jako oddzielny naród, grupa etniczna, orda azjatycka bądź też rosyjska lub ukraińska zmilitaryzowana warstwa społeczna. W ukraińskim dyskursie naukowym Kozacy byli tradycyjnie postrzegani jako warstwa państwotwórcza, w przeciwieństwie do rosyjskiej szkoły badawczej, często traktującej Kozactwo jako lokalne siły zbrojne albo burzycieli tradycyjnego porządku. Natomiast w polskiej nauce Kozaczyzna tradycyjnie była wplatana w polską perspektywę historyczną. Zdaniem autorki porównanie różnych podejść badawczych pomoże w wypracowaniu całościowego nurtu badawczego i metodologii kozakoznawstwa.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

Daria Ławrynow - Uniwersytet Warszawski, Wydział Lingwistyki Stosowanej, ul. Szturmowa 4, 02-678 Warszawa

Daria Ławrynow – absolwentka I Liceum Ogólnokształcące im. Tarasa Szewczenki w Białym Borze z ukraińskim językiem nauczania, magister Wydziału Lingwistyki Stosowanej Uniwersytetu Warszawskiego (specjalność: studia nad słowiańszczyzną wschodnią w specjalności filologia rosyjska), otwarty przewód doktorski w obszarze nauk humanistycznych w zakresie literaturoznawstwa na Wydziale Lingwistyki Stosowanej Uniwersytetu Warszawskiego. Od maja 2014 r. aktywny członek Stowarzyszenia Gwara Warszawska. Autorka artykułów naukowych, poświęconych problematyce tożsamości i specyfiki społeczności kozackich na terenie Ukrainy, Rosji i Kazachstanu. Zainteresowania naukowe: Kozaczyzna ukraińska, rosyjska i kazachska (szeroko pojęte kozakoznawstwo), gwara warszawska i kurpiowska, Varsaviana, Masoviana, sport, militaria, oblicza buntu w historii i ideologii, historia idei XX i XXI wieku, kobiety-wojowniczki w archeologii, historii i folklorze.

Bibliografia

Chynczewska-Hennel Teresa, Świadomość narodowa szlachty ukraińskiej i kozaczyzny od schyłku XVI do połowy XVII w., Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1985.

Drozd Jacek, Chwała Bogu, że my Kozacy! http://www.new.org.pl/1305-chwala-bogu,-ze-my-kozacy [dostęp 22.02.2018].

Drozd Jacek, Kozacy, nowi pretorianie Putina, „Najwyższy czas!” http://nczas.com/2013/07/28/drozd-kozacy-nowi-pretorianie-putina/ [dostęp 22.02.2018].

Drozd Jacek, Krzyż i szabla – o polityce Patriarchatu Moskiewskiego wobec rosyjskich Kozaków http://geopolityka.org/analizy/jacek-drozd-krzyz-i-szabla-o-polityce-patriarchatu-moskiewskiego-wobec-rosyjskich-kozakow [dostęp 22.02.2018].

Drozd Jacek, Za Boga, Ojczyznę i Cara – Kozacy w Rosji http://geopolityka.org/analizy/jacek-drozd-za-boga-ojczyzne-i-cara-kozacy-w-rosji [dostęp 22.02.2018].

Franz Maciej, Idea państwa kozackiego na ziemiach ukrainnych w XVI–XVII wieku, Historia Powszechna, Toruń 2006.

Franz Maciej, Wojskowość Kozaczyzny Zaporoskiej w XVI–XVII wieku. Geneza i charakter, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2002.

Grünberg Karol, Bolesław Sprengel, Trudne sąsiedztwo: stosunki polsko-ukraińskie w X–XX wieku, Książka i Wiedza, Warszawa 2005.

Instytut Historyczny Uniwersytetu Warszawskiego: Kroll Piotr: Najważniejsze publikacje http://www.ihuw.pl/instytut/o-instytucie/pracownicy/dr-piotr-kroll [dostęp 22.02.2018].

Podhorodecki Leszek, Kozacy Zaporoscy. Czy Polska stworzyła Ukrainę, Bellona, Warszawa 2011.

Podhorodecki Leszek, Sicz Zaporoska, Książka i Wiedza, Warszawa 1960.

Sobol Valentyna: Bibliografia UW http://bibliografia.icm.edu.pl/g2/main.pl?mod=s&a=1&s=8115&imie=Valentyna&nazwisko=Sobol [dostęp 22.02.2018].

Sobol Valentyna: Katedra Ukrainistyki: Książki http://www.ukraina.uw.edu.pl/node/61 [dostęp 22.02.2018].

Wójcik Zbigniew, Dzikie Pola w ogniu. O Kozaczyźnie w dawnej Rzeczypospolitej, Wiedza Powszechna, Warszawa 1960.

Wójcik Zbigniew, Traktat andruszowski 1667 roku i jego geneza, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1959.

Wójcik Zbigniew, Wojny kozackie w dawnej Polsce, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1989.

Pícha V., Kozáci v první Československé Republice. Nezavršené národní obrození. Diplomová práce, Lískovec u Frýdku-Místku 2012.

Aâgan B., Imâ naroda: proishoždenie termina „Kazah” http://www.zakon.kz/page,1,0,63399-imja-naroda-proiskhozhdenie-termina.html [dostęp 20.02.2018].

Ahmatnurov S., Kazakizolotoj Ordy, Algoritm, Moskva 2017.

Ankudinov K., Karasev A., Kazaki: narod ili social’naâ struktura?, „Russkij Žurnal” 20.10.11 8:59 http://www.russ.ru/layout/set/print/pole/Kazaki-narod-ili-social-naya-struktura [dostęp 17.02.2018].

Arčakov S., Kazaki. Narod ili soslovie? Kto dast otvet na vopros o samoidentifikacii, „Večernââ Moskva” 29.06.2015 http://vm.ru/news/2015/06/29/kazaki-narod-ili-soslovie-kto-dast-otvet-na-vopros-o-samoidentifikatsii-290529.html [dostęp 17.02.2018].

Bajer G.Z. , Kratkoe opisanie vseh slučaev kasaûŝihsâ do Azova ot sozdaniâ goroda do vozvraŝeniâ onago pod Rossijskuû deržavu, per. I.K. Traubert, izd. 3, Imperskaâ akademiâ nauk, Sankt-Peterburg 1768.

Bronevskij V.B., Načalo i proishoždenie Donskih Kazakov. 1520–1540, w: V.B. Bronevskij, Istoriâ Donskogo Vojska, opisanie Donskoj zemli i Kavkazskih mineral’nyh vod, č. 1, Sankt-Peterburg 1834 http://adjudant.ru/lib/bronevsky1-03.htm [dostęp 18.02.2018].

Bykadorov I.F., Istoriâ kazačestva, kn. 1. Proishoždenie kazačestva. Vozniknovenie respublik Volʹnogo kazačestva – Donskogo, Volžskogo, Âickogo i Terskogo vojsk. Osnovnye čerty ih bytiâ v period gosudarstvennoj nezavisimosti (1549–1671 g.), Biblioteka vol’nogo kazačestva, Praga 1930.

Ènciklopediâ kazačestva, sost. V.G. Gubarev, red. A.I. Skrylov, Veče, Moskva 2008.

Fedosov P., Kazaki:ètnos ili soslovie?, „Stavropol’skaâ pravda” ot 18 marta 2009 g http://srn.su/?p=1606 [dostęp 17.02.2018].

Forum sajta Vol’naâ stanica: Ètnogenez kazakov http://forum.fstanitsa.ru/viewforum.php?f=36 [dostęp 17.02.2018].

Gordeev A.A., Istoriâ kazačestva, Veče, Moskva 2006.

Gumilëv L.N., Hazariâ i Terek: (Landšaft i ètnos): II http://gumilevica.kulichki.net/articles/Article106.htm [dostęp 17.02.2018].

Gumilëv L.N., Otkrytie Hazarii http://gumilevica.kulichki.net/articles/dk09.htm [dostęp 19.02.2018].

Gusev V.A., Službadonskih kazakov. XVII vek, „Materialy po istoriii genealogii kazačestva”, vyp. 5 http://terskiykazak.livejournal.com/803139.html [dostęp 17.02.2018].

Hadži-Murat Šaâhmetovič I., K voprosu o proishoždenii ètnonimov „Kirgiz” i „kazak” (kazak) http://www.cossackdom.com/articles/i/iluf_vkazak.pdf [dostęp 20.02.2018].

Istoriâ donskogo kazačestva. Učebnik dlâ studentov vysših učebnyh zavedenij, otvetstvennyj redaktor A.V. Venkov, Izdatel’stvo Ûžnogo federal’nogo universiteta, Rostov-na-Donu 2008.

Karamzin N.M., Istoriâ gosudarstva Rossijskogo, t. 5 http://author-karamzin.ru/index.php?wh=p00015&pg=94 [dostęp 19.02.2018].

Karaulov M.A., Terskoe kazačestvo, Veče, Moskva 2008.

Kazaki. Soslovie Ili nacional’nost’? Diskusiâ na sajte Donskie kazaki v bor’be s bol’ševikami http://elan-kazak.org/forum/viewtopic.php?f=61&t=487&start=40 [dostęp 17.02.2018].

Kazancev I., Opisanie kirgiz-kajsak, Tip. T-va „Obŝestvennaâ pol’za”, Sankt-Peterburg 1867.

Konovodov I.N., Kazačij narod, č. 1, izd. Kazač’e-Aamerikanskogo Narodnogo Soûza, N’û-Jork 1965.

Krajsvetnyj M., O roli narodov Kavkaza v rannem ètnogeneze donskogo kazačestva, w: Pervaâ Abhazskaâ Meždunarodnaâ arheologičeskaâ konferenciâ: Materialy, otvet. red. A.Û. Skakov, M.T. Kašuba, Suhum 2006, s. 213–218 http://passiondon.org/kazak/kraisv_2.html [dostęp 20.02.2018].

Lavrynov D., Različnye teorii vozniknoveniâ kazačestva. Sostoânie issledovanij (na prawach rękopisu, praca licencjacka obroniona w dniu 11.06.2013 na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika pod kierunkiem dr Moniki Goszczyńskiej).

Lukičev P.N., Skorik A.P., Kazačestvo: istoriko-psihologičeskijportret, w: Vozroždenie kazačestva:istoriâ i sovremennost’. Sbornik statej k V Vserossijskoj (meždunarodnoj) naučnoj konferencii, izdanie 2-e, ispr. i dop, Novočerkassk 1995 http://annales.info/rus/kazak/portret.htm [dostęp 17.02.2018].

Maksidov A.A., Familii adygskogo proishoždeniâ na Ukraine http://zihia.narod.ru/ethnic/ukraine.htm [dostęp 20.02.2018].

Mamonov V.F., Istoriâ kazačestva Rossii, t. 1, Rossijskaâ Akademiâ Nauk. Ural’skoe otdelenie, Ekaterinburg–Čelâbinsk 1995.

Markedonov S.M., Ot istorii k konstruirovaniû nacional’noj identičnosti (istoričeskie vozzreniâ učastnikov „Vol’nokazač’ego dviženiâ”), „Ab imperio” № 3, 2001, red. I.V. Gerasimov, M.B. Mogil’ner http://www.cossackdom.com/articles/m/markedonov_otistorii.htm [dostęp 17.02.2018].

Mininkov N.A., Donskoe kazačestvo na zare svoej istorii. Učebnoe posobie dlâ studetov i učitelej srednej školy, Ûžnyj federal’nyj universitet, Rostov-na-Donu 1992.

Muhamed-Haleluly Sulejmanov I., Aktual’nye problemy kazakovedeniâ. Ob ustarevših paradigmah imetedologičeskih innovaciâh v kazahstanskoj istoričeskoj nauke http://e-history.kz/ru/books/library/read/828#scontent [dostęp 20.02.2018].

Muhin A.A., Pribylovskij V., Kazač’e dviženie v Rossii i stranah bližnego zarubež’â, 1988–1994 gody, t. 1, Panorama, Moskva 1994.

Nikitin V.F., Krov’ i bol’ moâ Kazačestvo, Kniga po trebovaniû, Moskva 2013.

Nikitin V.F., Tradicii kazačestva, Velikoe bratstvo kazač’ih vojsk, Moskva 2015.

Noskov A.A., K voprosu o praŝurah rossijskogo kazačestva, w: Velikij Volžskij torgovyj put’. Materialy mežregional’noj naučnoj konferencii, Âroslavl’ 2008 http://www.gvw-rggu.narod.ru/section/section3/stati3/2.htm [dostęp 30.03.2017].

Nosovskij G.V., Fomenko A.T., Kazaki-arii: iz Rusi v Indiû. Kogda bylisozdany znamenitye eposy „Mahabharata” i „Ramaâna” i o čem oni rasskazyvaût http://chronologia.org/kazaki_arii/kazaki01_02.html [dostęp 19.02.2018].

Ordynskij period. Lučšie istoriki: Sergej Solov’ev, Vasilij Klûčevskij, Sergej Platonov, red.-sost. 2016 https://kartaslov.ru/ [dostęp 19.02.2018].

Plehanov A.A., Plehanov A.M., Kazačestvo na rubežah Otečestva, Veče, Moskva 2009.

Popov A.G., Istoriâ o Donskom Vojske, č. 1, Universitetskaâ tipografiâ, Har’kov, 1814, s. VII , 2.

Povest’ ob Azovskomosadnom sidenii donskih kazakov http://www.drevne.ru/lib/kazak.htm [dostęp 17.02.2018].

Ratušnâk V.N., Problemy istorii kazačestva: Sbornik naučnyh trudov, izd-vo Volgogradskogo gos. Universiteta, Volgograd 1995.

Rigel’man A.I., Istoriâili povestvovanie o Donskih kazakah, Universitetskaâ tipografiâ, Moskva 1846.

Savel’ev E.P., Drevnââ istoriâ kazačestva, Veče, Moskva 2012.

Simonovskij P.I., Iz’’âsnenie imeni kozaka po suŝestvu i dejstviû ego, w: P.I. Simonovskij, Kratkoe opisanie o kozackom ego malorossijskom narode i o voennyh delah, Moskva 1847 http://litopys.org.ua/symon/sym01.htm [dostęp 20.02.2018].

Skrynnikov R., Vol’nye kazaki, w: Ermak, Moskva 2008 https://www.e-reading.club/chapter.php/93493/3/Skrynnikov_-_Ermak.html [dostęp 19.02.2018].

Solov’ev S.M., Obŝedostupnye čteniâ o russkoj istorii http://az.lib.ru/s/solowxew_sergej_mihajlowich/text_0160.shtml [dostęp 19.02.2018].

Sopov A.V., Istoriografiâ voprosa o proishoždenii kazačestva, „Problemy izučeniâ i propagandy kazač’ej kul’tury”, Majkop 1998 http://znanium.com/bookread2.php?book=523175 [dostęp 30.03.2017].

Sopov A.V., Sovremennye naučnye koncepcii proishoždeniâ kazačestva, „Novye tehnologii” № 1/2006 http://cyberleninka.ru/article/n/sovremennye-nauchnyekontseptsii-proishozhdeniya-kazachestva [dostęp 30.03.2017].

Šambarov V.E., Kazačestvo: put’ voinov Hristovyh, Algoritm, Moskva 2012.

Šennikov A.A. , Obŝie voprosy istorii Červlenogo Âra i sosednih rajonov, w: A.A. Šennikov, Červlenyj Âr http://gumilevica.kulichki.net/SAA/saa04.htm [dostęp 19.02.2018].

Tatiŝev V.N., Istoriâ Rossijskaâ s samyh drevnejših vremen neusypnymi trudami čerez tridcat’ let sobrannaâ i opisannaâ pokojnym tajnym sovetnikom i astrahanskim gubernatorom, Vasiliem Nikitičem Tatiŝevym, kn. 1, č. 2, Imperatorskij Moskovskij Universitet, Moskva 1769.

Telepen’ S., Istoričeskaâ nauka o proishoždenii kazačestva http://www.npoles.narod.ru/Lit_arhiv/telepen1.htm [dostęp 30.03.2017].

Temirgaliev R., Ak Orda. Istoriâ kazahskogo hanstva, Almaty 2012.

Valihanov Č.Č., Sočineniâ Čokana Čingisoviča Valihanova, „Zapiski Imperatorskogo Russkogo Geografičeskogo Obŝestva po Otdeleniû Ètnografii”, t. XXIX, Meždunarodnye otnošeniâ, Sankt-Peterburg 1904.

Venkov A.V., Azovskoe sidenie, Veče, Moskva 2009.

Vernadskij G.V., Rossiâ v srednie veka, Lean, Tver’ 1997.

Berest D., Vitoki kozactva http://www.ukrcenter.com/ [dostęp 21.02.2018].

Brehunenko V., Kozaki na stepovomu Kordonì Êvropi: Tipologìâ kozac’kih spìl’not XVI – peršoï polovini XVII st., NAN Ukraïni. Ìnstitutukraïns’koï arheografìï ta džereloznavstva ìm. M.S. Gruševs’kogo, Kiïv 2011.

Cûrenko O.P. , Proekt «Kozaki – harakterniki, âk džerelo tvorennâ ukraïns’koï nacìï», Žovten’ 2014 http://erudite.at.ua/MetodRobota/5_11Klasu/ChurenkoOP/Harakterniki.pdf [dostęp 21.02.2018].

Goculâk V.V., Ìstoričnij rozvitok ì sučasnij stan kozakoznavstva, „Guržìïvs’kììstoričnì čitannâ: Zbìrnik naukovih prac’”, vip. 3/2009 http://chtyvo.org.ua/authors/Hotsuliak_Viktor/Istorychnyi_rozvytok_i_suchasnyi_stan_kozakoznavstva/ [dostęp 22.02.2018].

Gorban’ V.Ì., Nagorna T.V., Problema pohodžennâ kozactva v ìstorìčnìj naucì, POÌPOPP, Poltava 1998.

Gricak Â., Lûbiti Ukraïnu po-rosìjs’ki http://tsn.ua/analitika/lyubiti-ukrayinu-porosiyski-417107.html [dostęp 18.02.2018].

Halimonenko G., Ìnstitut kozactva: tûrks’kogo j ukraïns’kogo http://ukrhistory.narod.ru/texts/halimonenko-1.htm [dostęp 17.02.2018].

Kalândruk T., Taêmnicìbojovih mistectv Ukraïni, Pìramìda, L’vìv 2007.

Matâh V.M., Kozakoznavčì studìï v ukraïns’kìj ìstorìografìï, w: Ìstorìâ ukraïns’kogo kozactva. Narisi u dvoh tomah, t. 2, redkol.: V.A. Smolìj (vìdp. red.) ta ìn. Vid. Dìm Kiêvo-Mogìlâns’ka akademìâ, Kiïv 2007.

Nalivajko S., Ìndìjs’kì suvìri, ukraïns’kì sìveri j kìmerìjcì, w: S. Nalivajko, Taêmnicì rozkrivaê sanskrit, Kiïv 2000 http://rubooks.org/book.php?book=7414&page=4 [dostęp 21.02.2018].

Plačinda S., Lebediâ. Âk ì koli vinikla Ukraïna, Kiïvs’ka pravda, Kiïv 2005.

Plohìj S., Kozakoznavstvo bez kordonìv: notatki pro korist’ porìvnâl’nogo analìzu, „Ukraïns’kij gumanìtarnij oglâd”, vip. 10 (2004), s. 63–84.

Plohìj S., Nalivajkova vìra: kozaki ta relìgìâ vrann’omodernìj Ukraïnì, Časopis „Kritika”, Kiïv 2006.

Zaporoz’ke kozactvo vukraïns’kìj ìstorìï, kul’turì ta nacìonalnìj samosvìdomostì: materìali mìžnarodnoï naukovoï konferencìï, red. V.A. Smolìj, Nacìonal’na akademìâ nauk Ukraïni, Kiïv–Zaporìžžâ 1997.