Językowy obraz rodziny w wypowiedziach łódzkich studentów — w świetle badań ankietowych przeprowadzonych na grupie polskiej i ukraińskiej młodzieży
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-6077.58.2.22Słowa kluczowe:
badania ankietowe, definicja kognitywna, językowy obraz świata, język wartości, rodzinaAbstrakt
Celem artykułu jest ukazanie językowego obrazu rodziny w wypowiedziach polskich i ukraińskich studentów uczących się na Wydziale Filologicznym UŁ. Za teoretyczną podstawę badań przyjęto założenia wypracowane przez etnolingwistów a dotyczące językowego obrazu świata. Z uwagi na to, że stworzone przez studentów definicje mają charakter tekstów naturalnych, jako narzędzie opisu w rekonstrukcji struktury omawianego leksemu posłużyły reguły semantyczne definicji kognitywnej. Holistyczna definicja kognitywna jest budowana w oparciu o trzy typy danych: systemowych (leksykograficznych), ankietowych i tekstowych. W niniejszej publikacji skupiono się na badaniach ankietowych. Analiza ilościowa pokazała wybory aksjologiczne studentów: w kwestionariuszach polskiej młodzieży rodzina znalazła się trzecim miejscu (10,93%) spośród 36 pojęć znajdujących się na liście, zaś ukraińskich — na drugim (15,37%). Jeśli chodzi o konceptualizację pojęcia, respondenci zwrócili uwagę na istotę więzi łączącej poszczególnych członków rodziny, wspólną przestrzeń, poczucie bezpieczeństwa, a także na stosunki panujące pomiędzy domownikami. Dla Polaków najważniejsze jest rozumienie rodziny jako bliskich ludzi, ale też związku pokrewieństwa, więzi i wsparcia (po 20%). Z kolei dla Ukraińców analizowana wartość to przede wszystkim bliscy ludzie (50%). Młodzież ukraińska najrzadziej utożsamia charakteryzowane pojęcia z domem, relacją i więzią (0%), zaś polska — nie scharakteryzowała rodziny jako najcenniejszej wartości (0%).
Pobrania
Bibliografia
Adamski F., 2002, Rodzina. Wymiar społeczno-kulturowy, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Bakiera L., 2006, Rodzina z perspektywy socjologicznej i psychologicznej: ciągłość i zmiana, „Roczniki Socjologii Rodziny XVII. Obrazy życia rodzinnego z perspektywy interdyscyplinarnej”, s. 101–115.
Bańko M. (red.), 2000, Inny słownik języka polskiego, Warszawa: PWN.
Bartmiński J., 2007, Językowe podstawy obrazu świata, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Bartmiński J., 2008, Dom i świat — opozycja i komplementarność, „Postscriptum Polonistyczne”, nr 1 (1), s. 55–68.
Bartmiński J., 2014, Ankieta jako pomocnicze narzędzie rekonstrukcji językowego obrazu świata, w: I. Bielińska-Gardziel, S. Niebrzegowska-Bartmińska, J. Szadura (red.), Wartości w językowo-kulturowym obrazie świata Słowian i ich sąsiadów, t. 3: Problemy eksplikowania i profilowania pojęć, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, s. 279–308.
Bartmiński J., Żuk G., 2009, Pojęcie RÓWNOŚCI i jego profilowanie we współczesnym języku polskim, „Etnolingwistyka”, t. 21, s. 47–84.
Bielińska-Gardziel I., 2006, Rodzina, w: J. Bartmiński (red.), Język, wartości, polityka. Zmiany rozumienia nazw wartości w okresie transformacji ustrojowej w Polsce. Raport z badań empirycznych, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, s. 168–174.
Bielińska-Gardziel I., 2009a, Rodzina i jej profile we współczesnej polszczyźnie, „Etnolingwistyka”, t. 21, s. 121–138.
Bielińska-Gardziel I., 2009b, Stereotyp rodziny we współczesnej polszczyźnie, Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
Bielińska-Gardziel I., Brzozowska M., Żywicka B., 2017, Wstęp, w: I. Bielińska-Gardziel, M. Brzozowska, B. Żywicka (red.), Nazwy wartości w językach europejskich. Raport z badań empirycznych, Przemyśl: Państwowa Wyższa Szkoła Wschodnioeuropejska w Przemyślu, s. 9–14.
Borkowska K., 2011, Językowy obraz rodziny we współczesnej prasie (na przykładzie czasopisma „Sukces”), w: M. Howorus-Czajka, K. Kaczor, A. Wierucka (red.), Rodzina w świecie współczesnym, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, s. 161–170.
Boryś W. (red.), 2005, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Burkacka I., 2019, Monoparentalność, wielorodzina i rodzina zrekonstruowana. Współczesne nazwy modeli życia rodzinnego, „Artes Humanae”, t. 2, s. 61–94. https://doi.org/10.17951/arte.2017.2.61 DOI: https://doi.org/10.17951/arte.2017.2.61
Centrum Badania Opinii Społecznej, Rodzina — jej znaczenie i rozumienie, https://cbos.pl/SPISKOM.POL/2019/K_022_19.PDF (dostęp: 30.11.2023).
Danowska Z., 2017, Językowy obraz relacji w rodzinie, w: K. Andruczyk, E. Gorlewska, K. Korotkich (red.), Logos — filozofia słowa. Szkice o pograniczach języka, filozofii i literatury, Białystok: Uniwersytet w Białymstoku, s. 63–80.
Denek K., 1999, Aksjologiczne aspekty edukacji szkolnej, Toruń: Adam Marszałek.
Doroszewski W. (red.), 1958–1969, Słownik języka polskiego PWN, https://sjp.pwn.pl/doroszewski/dom;5421687.html (dostęp: 30.11.2023).
Doroszewski W. (red.), 1965, Słownik języka polskiego, t. 7, Warszawa: PWN, https://sjp.pwn.pl/doroszewski (dostęp: 30.11.2023).
Dubisz S. (red.), 2003, Uniwersalny słownik języka polskiego, t. 3, Warszawa: PWN.
Dyczewski L. (red.), 2005, Rodzina, dziecko, media, Lublin: Gaudium.
Fleischer M., 2003, Stabilność polskiej symboliki kolektywnej, w: J. Bartmiński (red.), Język w kręgu wartości, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, s. 107–143.
Główny Urząd Statystyczny, Jakość życia w Polsce w 2015 roku. Wyniki badania spójności społecznej, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/warunki-zycia/dochody-wydatki-i-warunki-zycia-ludnosci/jakosc-zycia-w-polsce-w-2015-roku-wyniki-badania-spojnosci-spolecznej%2c4%2c2.html (dostęp: 2.11.2023).
Habrajska G., 2000, Metody ankietowe i analiza tekstów w badaniach językowego obrazu świata, „Język a Kultura”, t. 13, s. 73–84.
Handke K., 1995, Polski język familijny, Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
Idzikowska M., 2010, Językowy obraz rodziny w prasie dla rodziców, w: W. Muszyński (red.), Wartości kulturowe w rodzinie: założenia, realia i egzemplifikacje, Toruń: Adam Marszałek, s. 164–176.
Idzikowska M., 2017, „Żeby mama sobie poszła i już nigdy nie wróciła”. Wizerunek rodziny i rodzicielstwa w prasie (na materiale „Wysokich Obcasów”), „Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego”, t. 3, s. 197–212. https://doi.org/10.34768/fp2017a10 DOI: https://doi.org/10.34768/fp2017a10
Jedliński R., 2000, Językowy obraz świata wartości w wypowiedziach uczniów kończących szkołę podstawową, Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej.
Kochmańska W., 2009, Językowy obraz rodziny (na motywach wypowiedzi dzieci szkolnych), w: L. Rożek (red.), Ku antropologii rodziny, Częstochowa: Akademia im. Jana Długosza, s. 127–140.
Lakoff G., Johnson M., 1988, Metafory w naszym życiu, przekł. T. Krzeszowski, Warszawa: Wydawnictwo PIW.
Maćkiewicz J., 2001, Językowy obraz słowa w działaniu, czyli podstawowe założenia potocznej pragmatyki, w: W. Kubiński, D. Stanulewicz (red.), Językoznawstwo kognitywne II. Zjawiska pragmatyczne, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, s. 81–94.
Majer-Baranowska U., 2004, Dwie koncepcje profilowania pojęć w lingwistyce, „Etnolingwistyka — rozprawy i analizy”, t. 16, s. 85–109.
Marzec H., Ruszkiewicz D. (red.), 2014, Współczesna rodzina polska w sytuacji kryzysu, Piotrków Trybunalski: Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie przy Filii Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego Jana Kochanowskiego.
Mazurkiewicz A., 2020, Językowy obraz rodziny jako nośnika wartości w czasopismach laickich i katolickich w latach 2010–2015, Gdynia: Novae Res.
Olszewska B., 2011, Obraz rodziny w „Płomyczku” (1945–1989), w: M. Howorus-Czajka, K. Kaczor, A. Wierucka (red.), Rodzina w świecie współczesnym, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, s. 139–150.
Palus K., 2006, Rola rodziny w kształtowaniu ról i stereotypów płciowych, „Roczniki Socjologii Rodziny”, t. 17, s. 187–202.
Pisarek W., 2002, Polskie słowa sztandarowe i ich publiczność, Kraków: Wydawnictwo Universitas.
Pomianek A., Pomianek A., 2010, Językowo-kulturowy obraz rodziny w reklamie telewizyjnej, w: J. Bujak-Lechowicz (red.), Rodzina w języku i kulturze, Piotrków Trybunalski: Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie przy Filii Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego w Piotrkowie, s. 269–282.
Puzynina J., 1992, Język wartości, Warszawa: PWN.
Sokół-Klein A., 2023, Językowy obraz wolności w wypowiedziach polskich i ukraińskich studentów, „Acta Universitatis Lodziensis. Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców”, t. 30, s. 401–416. https://doi.org/10.18778/0860-6587.30.24 DOI: https://doi.org/10.18778/0860-6587.30.24
Szlendak T., 2011, Socjologia rodziny. Ewolucja, historia, zróżnicowanie, Warszawa: PWN.
Szymczak M. (red.), 1999, Słownik języka polskiego, t. 1–3, Warszawa: PWN.
Świda-Ziemba H., 1998, Wartości egzystencjalne młodzieży lat dziewięćdziesiątych, Warszawa: Zakład Socjologii Moralności i Aksjologii Ogólnej, Instytut Stosowanych Nauk Społecznych, Uniwersytet Warszawski.
Wacławek M., Wtorkowska M., 2021, Z rodziną dobrze nie tylko na zdjęciu? O polskim stosunku do rodziny w opinii ankietowanych Polaków i Słoweńców, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska”, t. VI, s. 447–466. https://doi.org/10.17951/en.2021.6.447-466 DOI: https://doi.org/10.17951/en.2021.6.447-466
Ziajka B., 2011, Językowy obraz rodziny w świetle przezwisk i przydomków wiejskiej wspólnoty kulturowej (na przykładzie wybranych wsi małopolskich), „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Russologica”, t. IV, s. 295–300.
Zgółkowa H. (red.), 2002, Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny, t. 1–50, Poznań: Kurpisz.
Żmigrodzki P. (red.), Wielki słownik języka polskiego PAN, https://wsjp.pl/ (dostęp: 3.11.2023).
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
