Zarys problematyki ochrony i popularyzacji XIX-wiecznych źródeł rękopiśmiennych. Na przykładzie projektu „Rękopiśmienne dziedzictwo kulturowe 1791–1918 w zbiorach Biblioteki UŁ”

Maria Strzelecka

doi:10.18778/0860-7435.40.02

Autor

Maria Strzelecka Biblioteka Uniwersytetu Łódzkiego, Oddział Zbiorów Specjalnych. Sekcja Rękopisów, Szkoła Doktorska Nauk Humanistycznych UŁ https://orcid.org/0009-0003-7280-0357

DOI:

https://doi.org/10.18778/0860-7435.40.02

Słowa kluczowe:

zbiory specjalne, rękopisy XIX-wieczne, dziedzictwo kulturowe, Biblioteka Uniwersytetu Łódzkiego

Abstrakt

Artykuł przedstawia cele osiągnięte w ramach projektu „Dziedzictwo kulturowe rękopisów 1791–1918 w zbiorach Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego” oraz zbiór XIX-wiecznych rękopisów z Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego, które były przedmiotem projektu. Zbiór zawierał rękopisy zróżnicowane pod względem formy, gatunku, języka (teksty w języku polskim, rosyjskim, francuskim, łacińskim), stylu i tematyki. Rękopisy z XIX wieku i z terenów przygranicznych utrwalają pamięć o ważnych wydarzeniach w historii Polski (Konstytucja 3 maja, Powstania Listopadowe i Styczniowe, represje po powstaniach, Wielka Emigracja, Wiosna Narodów, I wojna światowa). Są świadectwem życia codziennego, obyczajów i nastrojów społecznych, a także dokumentują działalność władz, urzędów i organizacji. Celem artykułu jest odpowiedź na pytanie, jakie znaczenie miały działania podjęte w ramach projektu dla skutecznej i trwałej ochrony zbiorów, ich popularyzacji oraz dla Biblioteki jako instytucji gromadzącej różnego rodzaju zbiory, w tym XIX-wieczne źródła rękopiśmienne.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Akt ślubu Józefa Benedykta Węgierskiego (nr 79), [online]. Pobrano 20 maja 2025 r. z: https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/12481292?_Jednostka_delta=40&_Jednostka_resetCur=false&_Jednostka_cur=2&_Jednostka_id_jednostki=12481292

Amorim de Paula, Patrizia (2022). A jovem pianista, a distonta amadora, a dilettante. Revista Linha Mestra, 15 (45), 187–199 [online]. Pobrano 25 marca 2025 r. z: https://lm.alb.org.br/index.php/lm/article/view/970/873

Brzozowski, Stanisław Marian (1990). Rozwadowski Florestan Brutus [online]. Internetowy Polski Słownik Biograficzny [online]. Pobrano 20 lutego 2025 r., z: https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/florestan-brutus-rozwadowski

Digitus Index. Inwentarz rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego [online]. Pobrano 10 stycznia 2025 r. z: https://www.lib.uni.lodz.pl/aktualnosci/szczegoly/biblioteka-ul-z-dofinansowaniem-na-wyjatkowe-projekty

Dreszerowa, Zofia (1963). Nieznany list Adama Mickiewicza. Pamiętnik Literacki: czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej 54/2, 551–552 [online]. Pobrano 15 maja 2025 r. z: https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/pamietnik-literacki-czasopismo-kwartalne-poswiecone-historii-i-krytyce-literatury-polskiej/1963-tom-54-numer-2/pamietnik_literacki_czasopismo_kwartalne_poswiecone_historii_i_krytyce_literatury_polskiej-r1963-t54-n2-s551-552.pdf

Fontner, Jolanta (oprac.) (2000). Zbiory i prace polonijne Biblioteki Uniwersyteckiej w Łodzi. Informator. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Górniak, Teresa (2015). Orzeszkowiana w Bibliotece Uniwersytetu Łódzkiego. W: Od przeszłości do teraźniejszości: Biblioteka Uniwersytetu Łódzkiego 1945–2015. Wrocławska M., Kujawska I., Łabiszewska I. (red.), (s. 311–326). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Jackowski, Antoni et al. (red) (2018). Rozwadowski Florestan Brutus. W: Geografowie polscy: słownik biograficzny. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Jagodziński, Henryk (2017). Arcybiskup Zaleski. Misjonarz Indii Wschodnich. Kieleckie Studia Teologiczne, 16, 165–177 [online]. Pobrano 1 października 2025 r. z: https://ojs.academicon.pl/kst/article/view/848/1457

Janiak, Jan (2011). Kroniko de nia Lodzia Esperantujo Włodzimierza Pfeiffera [fragmenty]. W: Sesja o Włodzimierzu Pfeifferze, Biuletyn Informacji Bibliotecznych i Kulturalnych, 10(123), Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Łodzi, 19 września 2011 [online]. Pobrano 10 stycznia 2025 r. z: https://skany.wbp.lodz.pl/pliki/bibik/bibik_123/bibik_123.pdf

Jarosz, Adam (1972). Ligoń Adolf. W: Polski Słownik Biograficzny (t. 17, s. 325–326). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.

Kita, Jarosław & Korybut-Marciniak, Maria (red.) (2018). Życie prywatne Polaków w wieku XIX: Prywatne światy zamknięte w listach. Łódź–Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Kolbuszewska, Jolanta (2016). Listy prywatne jako źródło do badań nad przeszłością. Kilka uwag o potencjale informacyjnym, ograniczeniach, sposobach wykorzystania. W: Przedmiot, źródła i metody badań w biografistyce. Skrzyniarz R., Dziaczkowska L., Opozda D. (red.), (s. 237–248). Lublin: Wydawnictwo Episteme.

Kopczyński, Jakub (2015). Ormianie w Imperium Osmańskim 1877–1923. W: Awedis. Czasopismo ormiańskie (s. 16) [online]. Pobrano 18 kwietnia 2025 r. z: https://ormianie.pl/files/Awedis_2015_22.pdf

Łaniewski, Aleksander (2010). Augustyn Wróblewski – krakowski anarchista i „adwokat umarłych” [online]. Pobrano 10 kwietnia 2025 r. z: https://pl.anarchistlibraries.net/library/aleksander-laniewski-augustyn-wroblewski-krakowski-anarchista-i-adwokat-umarlych

Łodzianizmy. Grabinka i Grabieniec – grabowy las, którego już nie ma (2022) [online]. Pobrano 25 marca 2025 r. z: https://uml.lodz.pl/aktualnosci/artykul/lodzianizmy-grabinka-i-grabieniec-grabowy-las-ktorego-juz-nie-ma-id48467/2022/03/19/

Minakowska, Jadwiga M. (2022-2025). Biehler Władysław. W: Nekrologia Minakowskiej [online]. Pobrano 1 października 2025 r. z: https://wielcy.pl/nekrologia/232699

Orman, Elżbieta (2004/2005). Stocki-Sosnowski Kazimierz. W: Polski Słownik Biograficzny (t. 43, s. 615–616). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.

Paulina Wilkońska. W: Polona.pl [online]. Pobrano 1 października 2025 r. z: https://polona.pl/public-collections/collection/703c224b-6555-4c41-a36a-e89e160f8080

Podolska, Joanna, Kurowska, Katarzyna & Gołąb, Małgorzata (red.) (2017). Bałucki słownik 2. [online]. Łódź: Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi. Pobrano 10 kwietnia 2025 r. z: https://www.centrumdialogu.com/ebooks/balucki2/mobile/index.html#p=54

Pruski, Witold (1989). Eberchard Filip. W: Polski Słownik Biograficzny (t. 6, s. 193–194). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.

Purchla, Jacek (2014). Dziedzictwo kulturowe a kapitał społeczny. W: Rottermund A. (red.), Dlaczego i jak w nowoczesny sposób chronić dziedzictwo kulturowe: materiały pokonferencyjne, konferencja zorganizowana przez Polski Komitet do spraw Unesco w Warszawie 25 lutego 2013 roku (s. 21–30). Warszawa: Polski Komitet do Spraw UNESCO.

Raińska, Kinga (2018). Tajniki XIX-wiecznej sztuki epistolarnej dla dziewcząt. W: Życie prywatne Polaków w wieku XIX: Prywatne światy zamknięte w listach. Kita J. & Korybut-Marciniak M. (red.). (s. 27–47). Łódź–Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Rękopiśmienne dziedzictwo kulturowe 1791–1918 w zbiorach Biblioteki UŁ [online]. Pobrano 20 lipca 2025 r., z: https://radon.nauka.gov.pl/dane/profil/6513473a25cdc15573f566ef

Strzelecka, Maria (2024). Łódź zajmuje mnie i porywa. Wybrane zbiory rękopiśmienne Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego jako źródła do historii Łodzi i regionu przełomu XIX i XX wieku. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Librorum, 2(39), 13–35.

Strzelecka, Maria & Sulejewicz, Monika (2022). Jak chronić i popularyzować dziedzictwo kulturowe? Na przykładzie projektów starodrucznych i rękopiśmiennych Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego w latach 2020–2022. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Librorum, 2(35), 25–45 [online]. Pobrano 10 października 2024 r. z: https://repozytorium.uni.lodz.pl/handle/11089/47217?show=full

Sulejewicz-Nowicka, Monika (2015). Gromadzenie rzadkich wydawnictw XIX–XX-wiecznych oraz druków przeznaczonych do zbiorów specjalnych w latach 2005–2012 w BUŁ. W: Od przeszłości do teraźniejszości. Biblioteka Uniwersytetu Łódzkiego 1945–2015. Wrocławska M., Kujawska I., Łabiszewska I. (red.) (s. 195–196). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Szulakiewicz, Władysława (2013). Ego-dokumenty i ich znaczenie w badaniach naukowych. Przegląd Badań Edukacyjnych, 16 (1), 65–84.

Śmiałowski, Jan (1987). Radziejowski Ignacy. W: Polski Słownik Biograficzny (t. 30, s. 63). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.

Talbierska, Jolanta (2021). Zbiory XIX-wieczne. Definicja, organizacja i metodyka badań. W: HINC OMNIA Zbiory XIX-wieczne. Organizacja, terminologia, metodyka badań, konserwacja. Kacprzak M., Talbierska J. (red. nauk.), (s. 25–35). Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.

Wystawa wirtualna „Rękopiśmienne dziedzictwo kulturowe 1791–1918 w zbiorach Biblioteki UŁ” [online]. Pobrano 30 czerwca 2025 r. z: https://rekopisy.lib.uni.lodz.pl/

Zajewski, Władysław (1978). Niemojowski Bonawentura. W: Polski Słownik Biograficzny (t. 30, s. 22–26). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.

Zbiory specjalne. W: Biblioteka Uniwersytetu Łódzkiego [online]. Pobrano 2 sierpnia 2025 r. z: https://www.lib.uni.lodz.pl/katalogi-i-zbiory/zbiory-specjalne

Zdigitalizowane XIX-wieczne serie literackie w Bibliotece Cyfrowej Uniwersytetu Łódzkiego [online]. Pobrano 20 maja 2025 r. z: https://instytutksiazki.pl/pl/aktualnosci,2,zdigitalizowane-xix-wieczne-serie-literackie-w-bibliotece-cyfrowej-uniwersytetu-lodzkiego,2436.html

Żebrowska, Alojza (oprac.) (1980). Pfeiffer Włodzimierz. W: Polski Słownik Biograficzny (t. 25, s. 760–761). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.