Jeziorna przeszłość torfowisk regionu łódzkiego

Jacek Forysiak

doi:10.18778/1427-9711.12.01

Authors

Jacek Forysiak Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk Geograficznych, Katedra Geomorfologii i Paleogeografii

DOI:

https://doi.org/10.18778/1427-9711.12.01

Keywords:

lake deposits, peatland, Late Vistulian, Holocene, Central Poland

Abstract

Studies of infills of present-day peatland basins of the Łódź Region revealed the presence of lacustrine sediments underlying peats. They usually rest on mineral bottoms of basins, and their accumulation began in the Late Vistulian and continued in the Holocene. Out of 17 objects subjected to geological and palaeoecological examinations such arrangement was found in 8 of them. In the locality of the Żabieniec peatland 16.4 m of biogenic sediments was documented. The essential part of the profile contains detrital gyttja (at the bottom – detrital-clay gyttja, above – fine detrital gyttja). Within the Ner-Zawada peatland the thickness of biogenic sediments is 4.70 m and lake sediments are represented by clay- calcareous gyttja and calcareous gyttja. The thickness of biogenic sediments in the Ługi peatland reaches to 2.90 m. At this locality detrital- calcareous gyttja and detrital gyttja accumulated on the mineral substratum. In the Rąbień peatland basin the thickness of lacustrine sediments and peat reaches 6.2 m; on sandy bottom rest detrital-clay gyttja and detrital gyttja. In the Silne Błoto-Witów peatland only the 3.5 m long profile of the so- called “west island” contains lacustrine deposits covered by herbaceous peat. In the bottoms of a few other peatlands of the region, biogenic lake deposits were found, but their thickness is small (such as Korzeń, Bęczkowice, Parchliny). Therefore it may be assumed that some peatlands of the Łódź Region are of limnic origin. The presented examples of lake sediment series in the basins of contemporary peatlands in the Łódź Region allow to conclude that during the last fifteen thousand years, lakes occurred in this area, not only in numerous oxbow basins, but also in plateau depressions and aeolian landforms. Lake basins were more frequent during the late Vistulian, and survived in the Holocene until the Subboreal period. All water bodies of wetlands of the Łódź Region, except for oxbows, which are observed today, are of an anthropogenic origin.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Balwierz Z., 2005, The history of vegetation of the Rąbień Mire region, “Monographiae Botanicae”, 94, s. 135‒144.

Balwierz Z., Forysiak J., Twardy J., 2002, Cechy mineralnej i organicznej sedymentacji w zagłębieniach bezodpływowych w Polsce Środkowej w świetle wstępnych wyników badań torfowiska Żabieniec k. Łodzi, Materiały Sympozjum „Roślinność a procesy erozji, transportu i depozycji”, Uniwersytet Śląski, Sosnowiec, 21–23.03.2002, s.13‒17.

Balwierz Z., Marosik P., Muzolf B., Papiernik P., Siciński W., 2005, Osadnictwo społeczeństw rolniczych i zmiany środowiska naturalnego nad środkową Krasówką (Kotlina Szczercowska). Wstępna charakterystyka [w:] Wasylikowa K., Lityńska-Zając M., Bieniek A. (red.), Botanical Guidebooks, 28, IB PAN, Kraków, s. 53‒86.

Balwierz Z., Domańska L., Forysiak J., Rzepecki S., Twardy J., 2009, Archeologiczne i paleośrodowiskowe badania wielokulturowego stanowiska Polesie 1, gmina Łyszkowice (centralna Polska) [w:] Domańska L., Kittel P., Forysiak J. (red.), Środowiskowe uwarunkowania lokalizacji osadnictwa, Środowisko–Człowiek–Cywilizacja, tom 2, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań, s. 281‒300.

Białczak A., Forysiak J., 2012, Zróżnicowanie wypełnień holoceńskich starorzeczy Warty w Uniejowie, „Acta Geogr. Lodz.”, 100, s. 21‒34.

Borówka R.K., Forysiak J., Bieniek B., Kloss M., Obremska M., Pawłowski D., Kulikowskiy M., Witkowski A., Kierzek A., Żurek S., 2011, Zapis zmian warunków środowiskowych w dolinie dolnej Widawki na podstawie analizy utworów biogenicznych torfowiska Korzeń, Warsz. Nauk. „Torfowiska w krajobrazie przekształconym”, Przew. sesji teren. „Torfowiska dorzecza Widawki. Wybrane problemy i przykłady”, Łódź‒Bełchatów, s. 75‒92.

Chmielewska M., Chmielewski W., 1960, Stratigraphie et chronologie de la dune de Witów, distr. de Łęczyca, „Biuletyn Peryglacjalny”, 8, s. 133‒141.

Dylikowa A., 1958, Próba wyróżnienia faz rozwoju wydm w okolicach Łodzi, „Acta Geographica Universitatis Lodziensis”, 8, s. 233‒268.

Forysiak J., 2005, Rozwój doliny Warty między Burzeninem i Dobrowem po zlodowaceniu warty, „Acta Geogr. Lodz.”, 90, ss. 116.

Forysiak J., 2012, Zapis zmian środowiska przyrodniczego późnego vistulianu i holocenu w osadach torfowisk regionu łódzkiego, „Acta Geogr. Lodz.”, 99, ss. 164.

Forysiak J., Twardy J., 2006, Charakterystyka geomorfologiczna i geologiczna torfowiska Żabieniec i jego otoczenia, Przewodnik terenowy II Sympozjum Archeologii Środowiskowej „Środowiskowe uwarunkowania lokalizacji osadnictwa”, Łódź, 27‒ 29.09.2006, s. 23‒26.

Forysiak J., Borówka R.K., Kittel P., Kloss M., Lamentowicz M., Pawłowski D., Płóciennik M., Twardy J., Żurek S., 2010a, Holoceński rozwój torfowiska i jego znaczenie dla paleoekologii i paleogeografii [w:] Twardy J., Żurek S., Forysiak J. (red.), Torfowisko Żabieniec. Warunki naturalne, rozwój i zapis zmian paleoekologicznych w jego osadach, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań, s. 203‒214.

Forysiak J., Obremska M., Pawłowski D., Kittel P., 2010b, Late Vistulian and Holocene changes in the Ner River valley in light of geological and palaeocological data from the Ner-Zawada peatland, “Geologija”, 52, 1–4, p. 25‒33. DOI: http://dx.doi.org/10.2478/v10056-010-0002-4 DOI: https://doi.org/10.2478/v10056-010-0002-4

Forysiak J., Twardy J., 2010, Budowa geologiczna i paleogeografia torfowiska Żabieniec i jego otoczenia [w:] Twardy J., Żurek S., Forysiak J. (red.), Torfowisko Żabieniec. Warunki naturalne, rozwój i zapis zmian paleoekologicznych w jego osadach, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań, s. 179‒188.

Forysiak J., Żurek S., Okupny D., 2011, Przestrzenna koncentracja torfowisk w centralnej Polsce, Warsztaty Naukowe „Torfowiska w krajobrazie przekształconym — funkcjonowanie i ochrona”, Wawrzkowizna, 1‒3.06.2011, s. 64.

Forysiak J., Borówka R.K., Kloss M., Obremska M., Okupny D., Żurek S., 2012, Geologiczna i geomorfologiczna charakterystyka torfowiska Rąbień oraz wstępne wyniki badań osadów biogenicznych, „Acta Geogr. Lodz.”, 100, s. 65‒76.

Goździk J., 1974, Osady pełni würmu w zagłębieniu jeziornym w Napoleonowie. Pierwsze krajowe sympozjum paleolimnologiczne we Włocławku, Streszczenia referatów i komunikatów, Warszawa.

Goździk J., Konecka-Betley K., 1992a, Późnovistuliańskie utwory węglanowe w zagłębieniach bezodpływowych rejonu kopalni Bełchatów, Cz. I., Geneza i stratygrafia, „Roczniki Gleboznawcze”, 43, 3‒4, s. 103‒112.

Jasnowski M., 1975, Torfowiska i tereny bagienne Polski [w:] Kac N.J. (red.), Bagna Kuli Ziemskiej, PWN, Warszawa.

Klatkowa H., Załoba M., 1991, Kształtowanie budowy geologicznej i rzeźby południowego obrzeżenia Basenu Uniejowskiego [w:] Stankowski W. (red.), Przemiany środowiska geograficznego obszaru Konin‒Turek, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań, s. 33‒44.

Kloss M., 2005, Identification of subfossil plant communities and paleohydrological changes in a raised mire development, “Monographiae Botanicae”, 94, s. 81‒116.

Kloss M., Żurek S., 2005, Geology of raised mire deposits, “Monographiae Botanicae”, 94, s. 65‒80.

Kloss M., Żurek S., 2010, Osady torfowiska Żabieniec i ich paleobotaniczna wymowa [w:] Twardy J., Żurek S., Forysiak J. (red.), Torfowisko Żabieniec. Warunki naturalne, rozwój i zapis zmian paleoekologicznych w jego osadach, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań, s. 115‒127.

Lamentowicz M., Balwierz Z., Forysiak J., Płóciennik M., Kittel P., Kloss M., Twardy J., Żurek S., Pawlyta J., 2009, Multiproxy study of anthropogenic and climatic changes in the last two millennia from a small mire in central Poland, “Hydrobiologia”, 631, s. 213‒230. DOI: http://dx.doi.org/10.1007/978-90-481-3387-1_13 DOI: https://doi.org/10.1007/s10750-009-9812-y

Majecka A., 2012, Postwarciańskie przekształcenia rzeźby obszarów wododziałowych na Wysoczyźnie Łódzkiej (na przykładzie międzyrzecza Mrogi i Mrożycy), Maszynopis pracy doktorskiej, Katedra Badań Czwartorzędu UŁ, ss. 175.

Nowacki K., 1990, Szczegółowa mapa geologiczna Polski w skali 1:50 000, ark. Łyszkowice, Państwowy Instytut Geologiczny, Warszawa.

Okupny D., 2013, Zmiany środowiska geograficznego w regionie łódzkim w świetle cech geochemicznych osadów wybranych torfowisk, Maszynopis rozprawy doktorskiej, Katedra Geomorfologii i Paleogeografii UŁ, Łódź, ss. 173.

Pawłowski D., 2010, Analiza Cladocera z torfowiska Żabieniec [w:] Twardy J., Żurek S., Forysiak J. (red.), Torfowisko Żabieniec. Warunki naturalne, rozwój i zapis zmian paleoekologicznych w jego osadach, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań, s.129‒139.

Tobolski K., 2000, Przewodnik do oznaczania torfów i osadów jeziornych, Vademecum Geobotanicum, PWN, Warszawa, ss. 508.

Tobolski K., 2003, Torfowiska na przykładzie Ziemi Świeckiej, TPDW, Świecie, ss. 255.

Twardy J., 2010, Położenie i ogólna charakterystyka torfowiska Żabieniec [w:] Twardy J., Żurek S., Forysiak J. (red.), Torfowisko Żabieniec. Warunki naturalne, rozwój i zapis zmian paleoekologicznych w jego osadach, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań, s. 11‒16.

Wasylikowa K., 1964, Roślinność i klimat późnego glacjału w środkowej Polsce na podstawie badań w Witowie koło Łęczycy, „Biuletyn Peryglacjalny”, 13, s. 261‒417.

Wasylikowa K., 1999, Przemiany roślinności jako odbicie procesów wydmotwórczych i osadniczych w młodszym dryasie i holocenie na stanowisku archeologicznym w Witowie koło Łęczycy, Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi, Ser. Arch., 41, s. 43‒79.

Wasylikowa K., 2011, Wiek osadów spągowych torfowiska Silne Bagno koło Witowa w świetle analizy pyłkowej, Warsztaty Naukowe „Torfowiska w krajobrazie przekształconym — funkcjonowanie i ochrona”, Wawrzkowizna, 1‒3.06.2011, s.93‒94.

Żelazna-Wieczorek J., 2010, Zmiany warunków środowiska na podstawie okrzemek (Bacillariophyceae) w osadach torfowiska Żabieniec [w:] Twardy J., Żurek S., Forysiak J. (red.), Torfowisko Żabieniec. Warunki naturalne, rozwój i zapis zmian paleoekologicznych w jego osadach, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań, s. 151‒162.

Żurek S., 1987, Złoża torfowe Polski na tle stref torfowych Europy, „Dokumentacja Geograficzna”, 4, s. 1‒84.

Żurek S., 2005, Abiotic natural environment in the area of selected raised mires, “Monographiae Botanicae”, 94, s. 19‒36.